ความรู้สุขภาพ

ตรวจไขมันในเลือด ให้ประโยชน์กว่าที่คุณคิด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
Paper with triglycerides level chart on a wooden board picture id481833324

TRIGLYCERIDES

คำแนะนำ ต้องงดอาหารอย่างน้อย 12 ชั่วโมง

วัตถุประสงค์

  • เพื่อจะทราบว่า ไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งเป็นไขมันแท้จริง ในกระแสเลือดนั้นมีค่าสูง/ต่ำ ในระดับใด
  • โปรดเข้าใจว่า Triglycerides แตกต่างจากคอเลสเตอรอล เพราะ คอเลสเตอรอลนั้น เป็นสารขี้ผึ้งคล้ายไขมันไม่มีค่าในเชิงพลังงาน (หรือมีค่าพลังงาน = 0 แคลอรี) แต่ไตรกลีเซอไรด์ เป็นไขมันแท้จริงมีค่าพลังงานเท่ากับประมาณ 9 แคลอรีต่อกรัม ดังนั้น ในยามจำเป็นที่ร่างกายขาดกลูโคส เช่น ในกรณีมิได้บริโภคอาหารคาร์โบไฮเดรต ร่างกายก็อาจใช้ไตรกลีเซอไรด์ ที่สะสมไว้ (จนทำให้อ้วน) เอาออกมาเผาผลาญสร้างพลังงานช่วยให้มีชีวิตยืนยาวต่อไปได้

คำอธิบายอย่างสรุป

  1. Triglycerides มีความหมายว่ามีโมเลกุลของ glycerol อันเป็นโมเลกุลของไขมัน (ที่ยังไม่เสถียร) จำนวน 3 โมเลกุลมาจับตัวรวมกันเป็น Triglycerides คือไขมัน (fat) แท้จริง
    บางตำราจะใช้ชื่อตรงตามโครงสร้างทางเคมีซึ่งค่อนข้างจะยาวพะรุงพะรังแต่ก็ควรจะทราบไว้คือ "ไตรอะซิลกลีเซอรอล" (triacylglycerols)
     
  2. เมื่อร่างกายบริโภคอาหารโดยรับการย่อยผ่านลงไปตามลำดับจนถึงลำไส้เล็ก ก็จะถูกดูดซึมที่ลำไส้เล็กและ ณ บริเวณผนังด้านในลำไส้เล็กนั้น เป็นแหล่งชุมนุมฝังตัวอยู่ของ “chylomicron”ซึ่งเป็นไลโบโปรตีน ความหนาแน่นต่ำที่สุดมันจัดรับทำหน้าที่ทำการขนส่งลำเลียงสารอาหารประเภทไขมัน (ทั้งคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์) จากลำไส้เล็กผ่านระบบท่อน้ำเหลือง (lymphatic system) เข้าสู่การไหลเวียนของเลือดทางหลอดเลือดดำ (left subclavianvein) นับเป็นการส่งไตรกลีเซอไรด์สารอาหารเข้าสู่หลอดเลือดทั่วร่างกายโดยตรงด้วย “ฝีมือ” หรือบทบาทของไคโรไมครอน

    ทั้งนี้ไคโลไมครอนจะออกทำงานจากผนังลำไส้เล็กทันทีที่อาหารตกผ่านไปถึงลำไส้เล็กและตราบใดที่มันได้ออกทำงานแล้วมันจะไม่ “อู้งาน” หรือยังพักเหนื่อยหรือจะไม่ยอมกลับเข้าที่เลยเป็นเวลาต่อเนื่องกันประมาณ 12 ชั่วโมง  โดยเหตุนี้การเจาะเลือดเพื่อตรวจวัดค่าไตรกลีเซอไรด์ ที่แม่นยำจึงจำเป็นต้อง งดอาหารอย่างน้อย 12 - 14 ชั่วโมงเพื่อให้ไคโลไมครอนมันเลิกทำงานเสียก่อน
     
  3. ไตรกลีเซอไรด์ ในหลอดเลือดที่ไคโลไมคอนพาไปส่งจะไหลเวียนผ่านตับ ถูกย่อยสลายต่อไปด้วยเอนไซม์ “Lipoprotein lipase”จนแตกตัวออกเป็นกรดไขมัน (fatty acid) อันเป็นส่วนเล็กที่สุดที่ให้ร่างกายสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ในระดับเซลล์ส่วนที่เหลือจะถูกเรียกว่ากดไขมันอิสระ (free fatty acid)  ซึ่งจะรออยู่ในหลอดเลือดได้ไม่นานก็จะถูกตับจับมาเก็บไว้ใน “ของเหลือใช้”
     
  4. สำหรับอาหารคาร์โบไฮเดรตเมื่อผ่านจากปากลงมาถึงลำไส้เล็กก็จะถูกย่อยสลายออกเป็นน้ำตาลที่เล็กที่สุดคือกลูโคส (glucose)โดยจะถูกดูดซึมต่อไปจากลำไส้เล็กเข้าสู่ตับส่งเข้าสู่กระแสเลือดโดยมีอินซูลินจากตับอ่อนเป็นผู้พาไปส่งให้เซลล์ต่างๆผลิตพลังงานเพื่อการทำหน้าที่ของเซลล์นั้นๆ ต่อไป

    กรณีที่น้ำตาลกลูโคสยังเหลือล้นเกินในเลือดอยู่อีก อินซูลินก็จะฝากไปเก็บไว้ที่ “โกดัง” ของตับและกล้ามเนื้อในรูปของ “น้ำตาลปึก” ที่เรียกว่าไกลโคเจนแต่ก็ดังของทั้งสองก็มีแหล่งเก็บไม่มาก

    หากน้ำตาลกลูโคสยังเหลือร่องรอยมีระดับสูงในเลือดอยู่อีก (ซึ่งหากปล่อยไว้นานก็จะเกิดอันตราย)คราวนี้อินซูลินก็จะรีบพากลูโคสจำนวนนี้ไปส่งคืนให้ตับในฐานะของเหลือใช้เกินความจำเป็น (excess of the needs of the body)

    ตับในฐานะ “แม่บ้านใหญ่” อาจจะส่ายหน้ายอมรับคืนน้ำตาลกลูโคสซึ่งเหลือใช้ไว้ได้จำนวนหนึ่งส่วนที่เหลือคงต้องปล่อยไปตามเวรกรรมของ เจ้าของร่างกายโดยให้ลอยเพ่นพ่านอยู่ในกระแสเลือดต่อไป

    นี่คือสาเหตุอย่างหนึ่งของโรคเบาหวานท่านที่ประสงค์จะทราบข้อมูลมากกว่านี้โปรดอ่านจากหนังสือเบาหวานรู้จริงจะเบาใจเขียนโดยพลเอก ประสาร เปรมะสกุล
     
  5. มาถึงตรงจุดนี้ตับก็จะเปลี่ยนกลูโคสที่รับคืนไว้ (คนละส่วนกับไกลโคเจนในโกดัง) ให้กลายเป็นไตรกลีเซอไรด์ พร้อมพร้อมกับเปลี่ยนกดไขมันอิสระ (ที่กล่าวไว้ในข้อ 3.) ให้เปลี่ยนเป็นไตรกลีเซอไรด์ ด้วยเช่นกันเมื่อรวมกันเรียบร้อยดีแล้วก็จะฝากส่งผ่านทาง VLDL จากตับในรูปของไตรกลีเซอไรด์ เข้าสู่กระแสเลือดเพื่อเตรียมรอให้กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อไขมันใช้ประโยชน์ต่อไป

    โปรดสังเกตว่าไตรกลีเซอไรด์ ณ จุดนี้หรือในขณะนี้ว่า กำลังจับตัวกลับหรือถูกบรรทุกอยู่กับ VLDL (เสมือนรถบรรทุก) ฉะนั้นสัดส่วนระหว่าง triglyceride กับ VLDL จึงย่อมมีค่าความสัมพันธ์โดยประมาณซึ่งมักคงที่เสมอในร่างกายมนุษย์

สุขภาพปกติดีทั่วไป จะพบว่ามีค่า

VLDL = 7-32 mg/dL
Triglyceride = 40-160 mg/dL

ดังนั้น อัตราส่วนระหว่าง triglyceride ต่อ VLDL (คิดจากเกณฑ์สูง)

= 160/32
=   5   
  

นั่นคือ ไตรกลีเซอไรด์ จะมีสัดส่วนเป็น 5 เท่าของ VLDL โดยน้ำหนัก

หรือ VLDL = 20% ของ triglyceride

นี่คือที่มาของตัวเลขในสูตร Total cholesterol

Total C  = HDL + LDL + 20 % triglyceride

ไตรกีเซอไรด์ที่เกาะอยู่กับ VLDL นี้จึงมีค่าค่อนข้างแน่นอนแต่หากกินข้าวอิ่มไม่นานย่อมจะมีไตรกลีเซอไรด์พี่เพิ่งบรรทุกมากับไคโลไมคอนปนอยู่ในกระแสเลือดด้วย  ฉะนั้นหากเจาะเลือดตรวจค่าไตรกลีเซอไรด์ โดยไม่อดอาหารเกินกว่า 12 ชั่วโมงจึงย่อมจะได้ค่าที่สูงเกินจริงและอาจได้ตัวเลขที่เบี่ยงเบนและผันผวนหรือได้ค่า triglyceride สูงเกินไปโดยไม่สมควร

  1. พูดอย่างสรุปก็ได้ว่า ไตรกลีเซอไรด์ นั้นเป็นผลรวมของ
  • อาหารทุกประเภทที่กินล้นเกิน
    บวกด้วย
  • ไขมันจากอาหารไขมัน แท้จริง
    บวกด้วย
  • ไขมันที่ผันแปรจากอาหารแป้งและอาหารโปรตีน
    (อาจผันแปลเปลี่ยนเป็นไขมันได้ทั้งสิ้น)
  1. ไตรกลีเซอไรด์ที่อาศัยอยู่ใน “พาหนะ”  VLDL ลอยอยู่ในกระแสเลือดก็มีหน้าที่แจกจ่าย “กรดไขมัน” (fatty acids) ให้แก่กล้ามเนื้อและเซลล์ไขมันที่ทำให้อ้วนนับว่าช่วยทำให้ไตรกลีเซอไรด์ ร่อยหรอลงไปได้ส่วนหนึ่ง

    ในขณะเดียวกันไตรกลีเซอไรด์ + VLDL จำนวนที่ยังเหลืออยู่อีกนี้ก็จะถูกแยกสลายด้วยเอนไซม์ “lipoprotein lipase” ให้ triglyceride + VLDL แตกตัวออกเป็นส่วนสำคัญ 2 ส่วนคือ
  • Intermediate density lipoprotein (IDL) ซึ่งในที่สุดจะผันแปรกลายเป็น “LDL” หรือ “ตัววายร้าย”
  • Apoprotein Cs ซึ่งจะผันแปรต่อไปเป็น HDL หรือ “ตัวพระเอก”

ในข้อ 7 นี้จึงอาจสรุปความได้ว่า มนุษย์เราจะกินอาหารประเภทใดก็ตามที่ล้นเกินความต้องการในการใช้ของร่างกายในที่สุดอาหารส่วนเกินต่างๆทั้งสิ้นเหล่านั้นก็จะมีจุดหมายปลายทางกลายไปเป็นคอเลสโตรอลเสมอ  จะเป็น ตัวดี และ ตัวราย นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งความยุ่งยากอีกอย่างหนึ่งก็คือร่างกายจะต้องใช้ความพยายามกำจัดคอเรสเตอรอลที่เกิดขึ้นด้วยความลำบากอย่างยิ่ง

ค่าปกติของ triglyceride

1. ให้ยึดถือตามข้าที่ระบุไว้ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)
2. ค่าปกติทั่วไป

ผู้ชาย
                            triglyceride : 40-160 mg/dL

เด็ก
                            triglyceride : 35-135 mg/dL

ค่าวิกฤต    

triglyceride : >400  mg/dL

ค่าผิดปกติ

  • ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า
    1. อาจเกิดสภาวะดูดซึมสารอาหารผิดปกติ (malabsorption syndrome) ทำให้การดูดซึมไขมันจากอาหารในลำไส้ได้น้อยกว่าปกติค่าไตรกลีเซอไรด์ จึงต่ำผิดปกติ
    2. อาจเกิดจากอาหารไม่ถูกสุขลักษณะหรือมีปริมาณไขมันต่ำเกินไป
    3. อาจเกิดสภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานหนักทำให้เกิดการแยกสลาย (catabolism) VLDL มากกว่าปกติหรือเหลือ VLDL น้อยกว่าปกติและโดยเหตุที่ VLDL เป็นพาหนะหลักในการขนส่งไตรกลีเซอไรด์ ดังนั้นเมื่อ VLDL มีปริมาณต่ำ (เพราะถูกแตกสลาย) จึงพลอยทำให้ไตรกลีเซอไรด์ มีระดับต่ำลงไปด้วย    
  • ในทางมาก อาจแสดงผลว่า
    1. อาจเกิดสภาวะท่อน้ำดีอุดตัน (biliary obstruction)
    2. อาจเกิดโรคเบาหวาน
    3. อาจเกิดโรคเกี่ยวกับไต
    4. อาจเกิดโรคเกี่ยวกับต่อมไร้ท่อ (endocrine disorders)
    5. อาจเกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป เนื่องจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิดนั้นมีน้ำตาลเป็นองค์ประกอบหลัก
    6. อาจเกิดจากการกินข้าว ขนม แป้ง น้ำตาล มากเกินไป (แปลว่ากินล้นเกินนั่นเอง !)
    7. ผู้ที่มีค่าไตรกลีเซอไรด์ สูงต่อเนื่องกันนานวัน อาจนับว่าเป็นโรค “hypertriglyceridemia” ซึ่งมักแสดงอาการให้ปรากฏทางลูกนัยน์ตา เช่น จะมีกระเหลืองผุดขึ้นที่เปลือกตา (eruptive xanthomas)

กล่าวโดยสรุปนั้นอาจอ้างได้จากทุกตำราว่า โรคไตรกลีเซอไรด์สูง “hypertriglyceridemia” นั้นอาจนำไปสู่สภาวะเสี่ยงอย่างยิ่งต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ  หากคุณเห็นว่าบทความนี้มีประโยชน์และอยากอ่านเกี่ยวกับหัวข้อนี้เพิ่มเติม สามารถสนับสนุนผู้แต่ง (พลเอกประสาร เปรมะสกุล) ได้โดยการซื้อหนังสือ (คู่มือแปลผลการตรวจเลือด)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่