ความรู้สุขภาพ

ตรวจไขมันในเลือด ให้ประโยชน์กว่าที่คุณคิด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
ตรวจไขมันในเลือด ให้ประโยชน์กว่าที่คุณคิด

TRIGLYCERIDES

คำแนะนำ ต้องงดอาหารอย่างน้อย 12 ชั่วโมง

วัตถุประสงค์

  • เพื่อจะทราบว่า ไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งเป็นไขมันแท้จริง ในกระแสเลือดนั้นมีค่าสูง/ต่ำ ในระดับใด
  • โปรดเข้าใจว่า Triglycerides แตกต่างจากคอเลสเตอรอล เพราะ คอเลสเตอรอลนั้น เป็นสารขี้ผึ้งคล้ายไขมันไม่มีค่าในเชิงพลังงาน (หรือมีค่าพลังงาน = 0 แคลอรี) แต่ไตรกลีเซอไรด์ เป็นไขมันแท้จริงมีค่าพลังงานเท่ากับประมาณ 9 แคลอรีต่อกรัม ดังนั้น ในยามจำเป็นที่ร่างกายขาดกลูโคส เช่น ในกรณีมิได้บริโภคอาหารคาร์โบไฮเดรต ร่างกายก็อาจใช้ไตรกลีเซอไรด์ ที่สะสมไว้ (จนทำให้อ้วน) เอาออกมาเผาผลาญสร้างพลังงานช่วยให้มีชีวิตยืนยาวต่อไปได้

คำอธิบายอย่างสรุป

  1. Triglycerides มีความหมายว่ามีโมเลกุลของ glycerol อันเป็นโมเลกุลของไขมัน (ที่ยังไม่เสถียร) จำนวน 3 โมเลกุลมาจับตัวรวมกันเป็น Triglycerides คือไขมัน (fat) แท้จริง
    บางตำราจะใช้ชื่อตรงตามโครงสร้างทางเคมีซึ่งค่อนข้างจะยาวพะรุงพะรังแต่ก็ควรจะทราบไว้คือ "ไตรอะซิลกลีเซอรอล" (triacylglycerols)
     
  2. เมื่อร่างกายบริโภคอาหารโดยรับการย่อยผ่านลงไปตามลำดับจนถึงลำไส้เล็ก ก็จะถูกดูดซึมที่ลำไส้เล็กและ ณ บริเวณผนังด้านในลำไส้เล็กนั้น เป็นแหล่งชุมนุมฝังตัวอยู่ของ “chylomicron”ซึ่งเป็นไลโบโปรตีน ความหนาแน่นต่ำที่สุดมันจัดรับทำหน้าที่ทำการขนส่งลำเลียงสารอาหารประเภทไขมัน (ทั้งคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์) จากลำไส้เล็กผ่านระบบท่อน้ำเหลือง (lymphatic system) เข้าสู่การไหลเวียนของเลือดทางหลอดเลือดดำ (left subclavianvein) นับเป็นการส่งไตรกลีเซอไรด์สารอาหารเข้าสู่หลอดเลือดทั่วร่างกายโดยตรงด้วย “ฝีมือ” หรือบทบาทของไคโรไมครอน

    ทั้งนี้ไคโลไมครอนจะออกทำงานจากผนังลำไส้เล็กทันทีที่อาหารตกผ่านไปถึงลำไส้เล็กและตราบใดที่มันได้ออกทำงานแล้วมันจะไม่ “อู้งาน” หรือยังพักเหนื่อยหรือจะไม่ยอมกลับเข้าที่เลยเป็นเวลาต่อเนื่องกันประมาณ 12 ชั่วโมง  โดยเหตุนี้การเจาะเลือดเพื่อตรวจวัดค่าไตรกลีเซอไรด์ ที่แม่นยำจึงจำเป็นต้อง งดอาหารอย่างน้อย 12 - 14 ชั่วโมงเพื่อให้ไคโลไมครอนมันเลิกทำงานเสียก่อน
     
  3. ไตรกลีเซอไรด์ ในหลอดเลือดที่ไคโลไมคอนพาไปส่งจะไหลเวียนผ่านตับ ถูกย่อยสลายต่อไปด้วยเอนไซม์ “Lipoprotein lipase”จนแตกตัวออกเป็นกรดไขมัน (fatty acid) อันเป็นส่วนเล็กที่สุดที่ให้ร่างกายสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ในระดับเซลล์ส่วนที่เหลือจะถูกเรียกว่ากดไขมันอิสระ (free fatty acid)  ซึ่งจะรออยู่ในหลอดเลือดได้ไม่นานก็จะถูกตับจับมาเก็บไว้ใน “ของเหลือใช้”
     
  4. สำหรับอาหารคาร์โบไฮเดรตเมื่อผ่านจากปากลงมาถึงลำไส้เล็กก็จะถูกย่อยสลายออกเป็นน้ำตาลที่เล็กที่สุดคือกลูโคส (glucose)โดยจะถูกดูดซึมต่อไปจากลำไส้เล็กเข้าสู่ตับส่งเข้าสู่กระแสเลือดโดยมีอินซูลินจากตับอ่อนเป็นผู้พาไปส่งให้เซลล์ต่างๆผลิตพลังงานเพื่อการทำหน้าที่ของเซลล์นั้นๆ ต่อไป

    กรณีที่น้ำตาลกลูโคสยังเหลือล้นเกินในเลือดอยู่อีก อินซูลินก็จะฝากไปเก็บไว้ที่ “โกดัง” ของตับและกล้ามเนื้อในรูปของ “น้ำตาลปึก” ที่เรียกว่าไกลโคเจนแต่ก็ดังของทั้งสองก็มีแหล่งเก็บไม่มาก

    หากน้ำตาลกลูโคสยังเหลือร่องรอยมีระดับสูงในเลือดอยู่อีก (ซึ่งหากปล่อยไว้นานก็จะเกิดอันตราย)คราวนี้อินซูลินก็จะรีบพากลูโคสจำนวนนี้ไปส่งคืนให้ตับในฐานะของเหลือใช้เกินความจำเป็น (excess of the needs of the body)

    ตับในฐานะ “แม่บ้านใหญ่” อาจจะส่ายหน้ายอมรับคืนน้ำตาลกลูโคสซึ่งเหลือใช้ไว้ได้จำนวนหนึ่งส่วนที่เหลือคงต้องปล่อยไปตามเวรกรรมของ เจ้าของร่างกายโดยให้ลอยเพ่นพ่านอยู่ในกระแสเลือดต่อไป

    นี่คือสาเหตุอย่างหนึ่งของโรคเบาหวานท่านที่ประสงค์จะทราบข้อมูลมากกว่านี้โปรดอ่านจากหนังสือเบาหวานรู้จริงจะเบาใจเขียนโดยพลเอก ประสาร เปรมะสกุล
     
  5. มาถึงตรงจุดนี้ตับก็จะเปลี่ยนกลูโคสที่รับคืนไว้ (คนละส่วนกับไกลโคเจนในโกดัง) ให้กลายเป็นไตรกลีเซอไรด์ พร้อมพร้อมกับเปลี่ยนกดไขมันอิสระ (ที่กล่าวไว้ในข้อ 3.) ให้เปลี่ยนเป็นไตรกลีเซอไรด์ ด้วยเช่นกันเมื่อรวมกันเรียบร้อยดีแล้วก็จะฝากส่งผ่านทาง VLDL จากตับในรูปของไตรกลีเซอไรด์ เข้าสู่กระแสเลือดเพื่อเตรียมรอให้กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อไขมันใช้ประโยชน์ต่อไป

    โปรดสังเกตว่าไตรกลีเซอไรด์ ณ จุดนี้หรือในขณะนี้ว่า กำลังจับตัวกลับหรือถูกบรรทุกอยู่กับ VLDL (เสมือนรถบรรทุก) ฉะนั้นสัดส่วนระหว่าง triglyceride กับ VLDL จึงย่อมมีค่าความสัมพันธ์โดยประมาณซึ่งมักคงที่เสมอในร่างกายมนุษย์

สุขภาพปกติดีทั่วไป จะพบว่ามีค่า

VLDL = 7-32 mg/dL
Triglyceride = 40-160 mg/dL

ดังนั้น อัตราส่วนระหว่าง triglyceride ต่อ VLDL (คิดจากเกณฑ์สูง)

= 160/32
=   5   
  

นั่นคือ ไตรกลีเซอไรด์ จะมีสัดส่วนเป็น 5 เท่าของ VLDL โดยน้ำหนัก

หรือ VLDL = 20% ของ triglyceride

นี่คือที่มาของตัวเลขในสูตร Total cholesterol

Total C  = HDL + LDL + 20 % triglyceride

ไตรกีเซอไรด์ที่เกาะอยู่กับ VLDL นี้จึงมีค่าค่อนข้างแน่นอนแต่หากกินข้าวอิ่มไม่นานย่อมจะมีไตรกลีเซอไรด์พี่เพิ่งบรรทุกมากับไคโลไมคอนปนอยู่ในกระแสเลือดด้วย  ฉะนั้นหากเจาะเลือดตรวจค่าไตรกลีเซอไรด์ โดยไม่อดอาหารเกินกว่า 12 ชั่วโมงจึงย่อมจะได้ค่าที่สูงเกินจริงและอาจได้ตัวเลขที่เบี่ยงเบนและผันผวนหรือได้ค่า triglyceride สูงเกินไปโดยไม่สมควร

  1. พูดอย่างสรุปก็ได้ว่า ไตรกลีเซอไรด์ นั้นเป็นผลรวมของ
  • อาหารทุกประเภทที่กินล้นเกิน
    บวกด้วย
  • ไขมันจากอาหารไขมัน แท้จริง
    บวกด้วย
  • ไขมันที่ผันแปรจากอาหารแป้งและอาหารโปรตีน
    (อาจผันแปลเปลี่ยนเป็นไขมันได้ทั้งสิ้น)
  1. ไตรกลีเซอไรด์ที่อาศัยอยู่ใน “พาหนะ”  VLDL ลอยอยู่ในกระแสเลือดก็มีหน้าที่แจกจ่าย “กรดไขมัน” (fatty acids) ให้แก่กล้ามเนื้อและเซลล์ไขมันที่ทำให้อ้วนนับว่าช่วยทำให้ไตรกลีเซอไรด์ ร่อยหรอลงไปได้ส่วนหนึ่ง

    ในขณะเดียวกันไตรกลีเซอไรด์ + VLDL จำนวนที่ยังเหลืออยู่อีกนี้ก็จะถูกแยกสลายด้วยเอนไซม์ “lipoprotein lipase” ให้ triglyceride + VLDL แตกตัวออกเป็นส่วนสำคัญ 2 ส่วนคือ
  • Intermediate density lipoprotein (IDL) ซึ่งในที่สุดจะผันแปรกลายเป็น “LDL” หรือ “ตัววายร้าย”
  • Apoprotein Cs ซึ่งจะผันแปรต่อไปเป็น HDL หรือ “ตัวพระเอก”

ในข้อ 7 นี้จึงอาจสรุปความได้ว่า มนุษย์เราจะกินอาหารประเภทใดก็ตามที่ล้นเกินความต้องการในการใช้ของร่างกายในที่สุดอาหารส่วนเกินต่างๆทั้งสิ้นเหล่านั้นก็จะมีจุดหมายปลายทางกลายไปเป็นคอเลสโตรอลเสมอ  จะเป็น ตัวดี และ ตัวราย นั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งความยุ่งยากอีกอย่างหนึ่งก็คือร่างกายจะต้องใช้ความพยายามกำจัดคอเรสเตอรอลที่เกิดขึ้นด้วยความลำบากอย่างยิ่ง

ค่าปกติของ triglyceride

1. ให้ยึดถือตามข้าที่ระบุไว้ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)
2. ค่าปกติทั่วไป

ผู้ชาย
                            triglyceride : 40-160 mg/dL

เด็ก
                            triglyceride : 35-135 mg/dL

ค่าวิกฤต    

triglyceride : >400  mg/dL

ค่าผิดปกติ

  • ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า
    1. อาจเกิดสภาวะดูดซึมสารอาหารผิดปกติ (malabsorption syndrome) ทำให้การดูดซึมไขมันจากอาหารในลำไส้ได้น้อยกว่าปกติค่าไตรกลีเซอไรด์ จึงต่ำผิดปกติ
    2. อาจเกิดจากอาหารไม่ถูกสุขลักษณะหรือมีปริมาณไขมันต่ำเกินไป
    3. อาจเกิดสภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานหนักทำให้เกิดการแยกสลาย (catabolism) VLDL มากกว่าปกติหรือเหลือ VLDL น้อยกว่าปกติและโดยเหตุที่ VLDL เป็นพาหนะหลักในการขนส่งไตรกลีเซอไรด์ ดังนั้นเมื่อ VLDL มีปริมาณต่ำ (เพราะถูกแตกสลาย) จึงพลอยทำให้ไตรกลีเซอไรด์ มีระดับต่ำลงไปด้วย    
  • ในทางมาก อาจแสดงผลว่า
    1. อาจเกิดสภาวะท่อน้ำดีอุดตัน (biliary obstruction)
    2. อาจเกิดโรคเบาหวาน
    3. อาจเกิดโรคเกี่ยวกับไต
    4. อาจเกิดโรคเกี่ยวกับต่อมไร้ท่อ (endocrine disorders)
    5. อาจเกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป เนื่องจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิดนั้นมีน้ำตาลเป็นองค์ประกอบหลัก
    6. อาจเกิดจากการกินข้าว ขนม แป้ง น้ำตาล มากเกินไป (แปลว่ากินล้นเกินนั่นเอง !)
    7. ผู้ที่มีค่าไตรกลีเซอไรด์ สูงต่อเนื่องกันนานวัน อาจนับว่าเป็นโรค “hypertriglyceridemia” ซึ่งมักแสดงอาการให้ปรากฏทางลูกนัยน์ตา เช่น จะมีกระเหลืองผุดขึ้นที่เปลือกตา (eruptive xanthomas)

กล่าวโดยสรุปนั้นอาจอ้างได้จากทุกตำราว่า โรคไตรกลีเซอไรด์สูง “hypertriglyceridemia” นั้นอาจนำไปสู่สภาวะเสี่ยงอย่างยิ่งต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ  หากคุณเห็นว่าบทความนี้มีประโยชน์และอยากอ่านเกี่ยวกับหัวข้อนี้เพิ่มเติม สามารถสนับสนุนผู้แต่ง (พลเอกประสาร เปรมะสกุล) ได้โดยการซื้อหนังสือ (คู่มือแปลผลการตรวจเลือด)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่