ไม่อยากเป็นนิ่วในถุงน้ำดี (สำหรับท่านผู้อ่านที่ยังไม่เป็นผู้ป่วย)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มี.ค. 8, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

หลังจากได้รู้เรื่องราวของนิ่วในถุงน้ำดีกันพอสังเขปแล้ว แม้การวินิจฉัยและการรักษาจะรวดเร็วทันสมัย สะดวกสบายกว่าสมัยก่อนมากมายแล้วก็ตาม ท่านผู้อ่านก็คงจะเห็นด้วยกับผู้เขียนอยู่ดีว่า ไม่เป็นซะดีกว่า จริงไหมครับ ยังไงป้องกันต้องดีกว่าไล่ตามรักษาอย่างแน่นอน

การดูแลสุขภาพโดยรวม เป็นสิ่งที่ทุกคนควรมีความเอาใจใส่กันมากกขึ้น จะกินอะไร จะออกกำลังกายมากน้อยแค่ไหน แบบใด นอนให้ถูกต้องทำอย่างไร อาหารเสริมต้องกินหรือไม่ คำถามเหล่านี้มีการถามและตอบกันอยู่โดยทั่วไปในภาพรวมอยู่แล้ว แต่ถ้าหากจะปฏิบัติตัวเพื่อจะป้องกันหรือลดโอกาสเกิดนิ่วในถุงน้ำดีโดยเฉพาะ คงไม่ใช่อยู่ดี ๆ ก็จะไปแนะนำแล้วทุกคนจะทำตาม

การปฏิบัติตัว โดยเน้นเพื่อป้องกันโรคใดโรคหนึ่งจึงมักจะแนะนำในกรณีที่คนคนนั้นมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคชนิดนั้นมากกว่าคนทั่ว ๆ ไป ถึงจะทำให้คนคนนั้นสนใจและเอาใจใส่ที่จะปฏิบัติตัวตามครับ

ผู้ป่วยที่อาจเสี่ยงต่อการเป็นนิ่วในถุงน้ำดีมากกว่าคนอื่น ได้แก่ คนอ้วน โดยเฉพาะผู้หญิงครับ ตั้งแต่เริ่มน้ำหนักเกิน (คืออ้วนยังไม่มากเท่าไร) ก็เริ่มเพิ่มโอกาสเกิดนิ่วอย่างชัดเจน อธิบายจากการที่ในคนอ้วน น้ำดีจะมีปริมาณคอเลสเตอรอลเพิ่มขึ้น ในขณะที่มีแนวโน้มเกลือน้ำดีลดลง ผู้ป่วยอ้วนยังมีการบีบตัวของถุงน้ำดีไม่ดีอีกด้วย

ฮอร์โมนเอสโทรเจน โดยเฉพาะภาวะที่ฮอร์โมนสูงมากในขณะตั้งครรภ์ การตั้งครรภ์หลาย ๆ ครั้ง ฮอร์โมนที่ให้ในช่วงหมดประจำเดือนและฮอร์โมนในยาคุมกำเนิด อาจมีส่วนทำให้มีคอเลสเตอรอลเพิ่มขึ้นในน้ำดี และลดการบีบตัวของถุงน้ำดีลง

เพศ พบว่าในเพศหญิงช่วงอายุ 20-60 ปี มีอุบัติการณ์ของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดีเป็นสองเท่าของผู้ป่วยชายในช่วงอายุเดียวกัน

อายุ โดยเฉพาะในอายุมากกว่า 60 ปี จะมีโอกาสพบเจอนิ่วในถุงน้ำดีได้มากกว่าคนหนุ่มสาว

การรับประทานยาลดระดับคอเลสเตอรอลบางชนิด เนื่องจากยากลุ่มนี้บางตัวลดระดับคอเลสเตอรอลในเลือด โดยไปเพิ่มการขับคอเลสเตอรอลออกทางน้ำดีครับ จึงมีโอกาสทำให้น้ำดีเสียสมดุล ตัวคอเลสเตอรอลที่มากเกินตกผลึกและกลายเป็นนิ่วได้ การใช้ยาเหล่านี้จึงต้องปรึกษาแพทย์เสมอ ผู้ป่วยที่ลดน้ำหนักลงอย่างรวดเร็ว ก็จะมีการขับคอเลสเตอรอลออกมากขึ้นในน้ำดีเช่นกัน ยิ่งร่วมไปกับการอดอาหารนาน ๆ ก็ยิ่งมีอุบัติการณ์ของนิ่วในถุงน้ำดีเพิ่มขึ้นเพราะการอดอาหารทำให้ไม่มีการกระตุ้นการบีบตัวของถุงน้ำดี น้ำดีที่คั่งค้างอยู่ในถุงก็จะข้นขึ้นเรื่อย ๆ จนเกินความเหมาะควร แล้วตกตะกอนเป็นนิ่วในที่สุด

ผู้ป่วยที่มีภาวะเม็ดเลือดแดงแตกง่าย ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อการเกิดนิ่วเม็ดสีมากกว่าคนปกติครับ โรคเม็ดเลือดแดงแตกมีหลายชนิด และมีความรุนแรงต่างกันออกไป บางโรคถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ บางโรคก็ไม่ถ่ายทอด ผู้ป่วยมักมีภาวะซีดร่วมไปกับมีดีซ่านอ่อน ๆ นอกจากนั้นอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น การเปลี่ยนแปลงของกะโหลกใบหน้า ตับโต ม้ามโต ท้องโต ขึ้นอยู่กับว่าเป็นโรคเลือดชนิดใด ซึ่งต้องอาศัยแพทย์ช่วยวินิจฉัยครับเพราะมีสาเหตุและวิธีการรักษาต่างกัน

ประวัตินิ่วถุงน้ำดีในครอบครัว ซึ่งอาจมีหลายปัจจัยมารวมกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเชื้อชาติ โรคที่อาจถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ นิสัยในการบริโภคโดยเฉพาะอาหารไขมันสูงที่รับประทานร่วมกันในครัวเรือน

ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของผู้ป่วยที่เป็นกลุ่มเสี่ยงครับ การรู้ตัวว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยง ก็จะทำให้มีความตั้งใจในการระมัดระวังป้องกันมากขึ้น

การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันไม่ให้เป็นนิ่วในถุงน้ำดีในกลุ่มผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงนี้ ถึงแม้จะป้องกันไม่ได้ทั้งหมด แต่ก็น่าจะลดโอกาสการเป็นนิ่วลงได้บ้างครับ ซึ่งก็ได้แก่

การรักษาระดับน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่มากเกินพอดี และถ้าจะลดน้ำหนักที่เกินก็กระทำอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ฮวบฮาบ ไม่ใช้วิธีอดอาหารติดต่อกันเป็นเวลานาน และควรปรึกษาแพทย์

อาหารที่รับประทานก็ควรเลือกกลุ่มที่มีไขมันต่ำ โดยที่ยังต้องมีไขมันอยู่บ้างครับ นิดหน่อยในแต่ละมื้อ เพราะจะได้กระตุ้นให้มีการบีบตัวเป็นระยะของถุงน้ำดี น้ำดีจะได้ไม่คั่งค้างและเสี่ยงต่อการตกตะกอน แต่หลีกเลี่ยงไขมันจากสัตว์ (หมูย่างมันหยด)  เนยและมาร์การีน (เนยเทียม) อาหารทอดแล้วเพิ่มกลุ่มอาหารเส้นใย ผักสด ผลไม้ ข้าวกล้อง และข้าวซ้อมมือแทน

ควรออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการออกกำลังกายแบบแอโรบิก ถ้าน้ำหนักยังค่อนข้างสูง ก็ต้องเลือกการออกกำลังกายที่ไม่กระแทกกระทั้นซึ่งทำให้มีการเสื่อมของข้อและปวดข้อได้ง่าย การว่ายน้ำจึงดูจะดีกว่าการวิ่งหรือกระโดดครับ

ไม่ซื้อยาเอง โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีการแตกของเม็ดเลือดแดงเร็วกว่าปกติ ยาหลายตัวอาจเร่งให้มีการแตกของเม็ดเลือดแดงมากขึ้นไปอีก ผู้ป่วยจึงต้องรู้ชื่อของโรคเลือดที่ตัวเองเป็น เมื่อไม่สบายต้องใช้ยา จะได้บอกชื่อโรคประจำตัวนี้ให้แพทย์ที่รักษาทราบ แพทย์จะได้หลีกเลี่ยงยาที่มีผลร้ายดังกล่าว นอกจากนั้นโรคเลือดที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมก็อาจลดลง โดยการหลีกเลี่ยงการแต่งงานในเครือญาติ ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนครอบครัว ก็จะลดอุบัติการณ์ของเม็ดเลือดแดงแตกในลูกหลาน และลดการเกิดนิ่วในถุงน้ำดีได้

มาถึงตรงนี้ ผู้อ่านที่ยังไม่ได้เป็นนิ่ว แต่กังวล เพราะมีญาติหรือคนใกล้ชิดเป็น คงสามารถเช็คข้อมูลตนเองได้ว่ามีความเสี่ยงจากปัจจัยกี่ข้อกันบ้าง ยิ่งมากก็คงยิ่งต้องเพิ่มความเอาใจใส่ในการปฏิบัติตัวขึ้นไปอีก จะได้ลดโอกาสเกิดนิ่วให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ การปฏิบัติตัวเหล่านี้หลายข้อก็ไม่ยากเกินไปและยังช่วยสุขภาพโดยรวมให้ดีขึ้นด้วยนะครับ

บทส่งท้าย

มาถึงตรงนี้ ผู้เขียนก็หวังว่าท่านผู้อ่านคงมีความเข้าใจและไม่เครียดเกินไปกับเนื้อหาสาระ รวมถึงมีความพร้อมและมั่นใจมากขึ้น สำหรับผู้ป่วยนิ่วในถุงน้ำดีที่กำลังจะเข้ารับการผ่าตัดรักษา โรคนี้เป็นกันเยอะมากขึ้นเรื่อย ๆ ครับ โดยเฉพาะถ้าแนวโน้มอาหารการกินของเราเป็นขนม นม เนยเหมือนทางตะวันตกเข้าไปทุกทีแบบนี้ แถมเรายังมีนิ่วที่เกิดจากเม็ดสีที่ไม่ค่อยพบในชาวตะวันตกด้วย ดีไม่ดีอีกหน่อยอาจมีอุบัติการณ์สูงกว่าฝรั่งก็เป็นได้ครับ

ความหนักใจของผู้เขียนคือ กลัวว่าผู้อ่านจะไม่เข้าใจหรืออ่านไม่สนุกครับ เพราะความที่เป็นหมอผ่าตัด จะถนัดจับมีดมากกว่าปากกว่า ลองดูหนังสือความรู้เพื่อประชาชนที่มีตามร้านหนังสือ จะพบว่าเกือบทั้งหมด ผู้เขียนส่วนใหญ่จะไม่ใช่หมอผ่าตัด การเขียนหนังสือเล่าเรื่องราวยาว ๆ แบบนี้จึงถือเป็นเรื่องผิดธรรมชาติของหมอผ่าตัดเป็นอย่างยิ่ง ดังนั้นสิ่งที่ผู้เขียนต้องการอย่างมากคือ คำแนะนำจากท่านผู้อ่านครับ จะได้เกิดกำลังใจปรับแก้และเขียนความรู้เรื่องโรคอื่นที่จะเป็นประโยชน์กับท่านผู้อ่านต่อไปครับ

ด้วยความขอบพระคุณ  รศ.นพ. พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ                   

คุณสามารถอ่านข้อมูลดีๆมีประโยชน์แบบนี้ได้เพิ่มเติมที่หนังสือ "นิ่วในถุงน้ำดี" โดยรองศาสตราจารย์นายแพทย์พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ จากสำนักพิมพ์อมรินทร์สุขภาพ เพื่อสนับสนุนผู้แต่ง 

 

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

นิ่วเกิดจากสาเหตุใดได้บ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
โรคนิ่วในถุงน้ำดีเกิดจากสาเหตุรัยบ้าง
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่