ไม่อยากเป็นนิ่วในถุงน้ำดี (สำหรับท่านผู้อ่านที่ยังไม่เป็นผู้ป่วย)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มี.ค. 8, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

หลังจากได้รู้เรื่องราวของนิ่วในถุงน้ำดีกันพอสังเขปแล้ว แม้การวินิจฉัยและการรักษาจะรวดเร็วทันสมัย สะดวกสบายกว่าสมัยก่อนมากมายแล้วก็ตาม ท่านผู้อ่านก็คงจะเห็นด้วยกับผู้เขียนอยู่ดีว่า ไม่เป็นซะดีกว่า จริงไหมครับ ยังไงป้องกันต้องดีกว่าไล่ตามรักษาอย่างแน่นอน

การดูแลสุขภาพโดยรวม เป็นสิ่งที่ทุกคนควรมีความเอาใจใส่กันมากกขึ้น จะกินอะไร จะออกกำลังกายมากน้อยแค่ไหน แบบใด นอนให้ถูกต้องทำอย่างไร อาหารเสริมต้องกินหรือไม่ คำถามเหล่านี้มีการถามและตอบกันอยู่โดยทั่วไปในภาพรวมอยู่แล้ว แต่ถ้าหากจะปฏิบัติตัวเพื่อจะป้องกันหรือลดโอกาสเกิดนิ่วในถุงน้ำดีโดยเฉพาะ คงไม่ใช่อยู่ดี ๆ ก็จะไปแนะนำแล้วทุกคนจะทำตาม

การปฏิบัติตัว โดยเน้นเพื่อป้องกันโรคใดโรคหนึ่งจึงมักจะแนะนำในกรณีที่คนคนนั้นมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคชนิดนั้นมากกว่าคนทั่ว ๆ ไป ถึงจะทำให้คนคนนั้นสนใจและเอาใจใส่ที่จะปฏิบัติตัวตามครับ

ผู้ป่วยที่อาจเสี่ยงต่อการเป็นนิ่วในถุงน้ำดีมากกว่าคนอื่น ได้แก่ คนอ้วน โดยเฉพาะผู้หญิงครับ ตั้งแต่เริ่มน้ำหนักเกิน (คืออ้วนยังไม่มากเท่าไร) ก็เริ่มเพิ่มโอกาสเกิดนิ่วอย่างชัดเจน อธิบายจากการที่ในคนอ้วน น้ำดีจะมีปริมาณคอเลสเตอรอลเพิ่มขึ้น ในขณะที่มีแนวโน้มเกลือน้ำดีลดลง ผู้ป่วยอ้วนยังมีการบีบตัวของถุงน้ำดีไม่ดีอีกด้วย

ฮอร์โมนเอสโทรเจน โดยเฉพาะภาวะที่ฮอร์โมนสูงมากในขณะตั้งครรภ์ การตั้งครรภ์หลาย ๆ ครั้ง ฮอร์โมนที่ให้ในช่วงหมดประจำเดือนและฮอร์โมนในยาคุมกำเนิด อาจมีส่วนทำให้มีคอเลสเตอรอลเพิ่มขึ้นในน้ำดี และลดการบีบตัวของถุงน้ำดีลง

เพศ พบว่าในเพศหญิงช่วงอายุ 20-60 ปี มีอุบัติการณ์ของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดีเป็นสองเท่าของผู้ป่วยชายในช่วงอายุเดียวกัน

อายุ โดยเฉพาะในอายุมากกว่า 60 ปี จะมีโอกาสพบเจอนิ่วในถุงน้ำดีได้มากกว่าคนหนุ่มสาว

การรับประทานยาลดระดับคอเลสเตอรอลบางชนิด เนื่องจากยากลุ่มนี้บางตัวลดระดับคอเลสเตอรอลในเลือด โดยไปเพิ่มการขับคอเลสเตอรอลออกทางน้ำดีครับ จึงมีโอกาสทำให้น้ำดีเสียสมดุล ตัวคอเลสเตอรอลที่มากเกินตกผลึกและกลายเป็นนิ่วได้ การใช้ยาเหล่านี้จึงต้องปรึกษาแพทย์เสมอ ผู้ป่วยที่ลดน้ำหนักลงอย่างรวดเร็ว ก็จะมีการขับคอเลสเตอรอลออกมากขึ้นในน้ำดีเช่นกัน ยิ่งร่วมไปกับการอดอาหารนาน ๆ ก็ยิ่งมีอุบัติการณ์ของนิ่วในถุงน้ำดีเพิ่มขึ้นเพราะการอดอาหารทำให้ไม่มีการกระตุ้นการบีบตัวของถุงน้ำดี น้ำดีที่คั่งค้างอยู่ในถุงก็จะข้นขึ้นเรื่อย ๆ จนเกินความเหมาะควร แล้วตกตะกอนเป็นนิ่วในที่สุด

ผู้ป่วยที่มีภาวะเม็ดเลือดแดงแตกง่าย ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อการเกิดนิ่วเม็ดสีมากกว่าคนปกติครับ โรคเม็ดเลือดแดงแตกมีหลายชนิด และมีความรุนแรงต่างกันออกไป บางโรคถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ บางโรคก็ไม่ถ่ายทอด ผู้ป่วยมักมีภาวะซีดร่วมไปกับมีดีซ่านอ่อน ๆ นอกจากนั้นอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น การเปลี่ยนแปลงของกะโหลกใบหน้า ตับโต ม้ามโต ท้องโต ขึ้นอยู่กับว่าเป็นโรคเลือดชนิดใด ซึ่งต้องอาศัยแพทย์ช่วยวินิจฉัยครับเพราะมีสาเหตุและวิธีการรักษาต่างกัน

ประวัตินิ่วถุงน้ำดีในครอบครัว ซึ่งอาจมีหลายปัจจัยมารวมกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเชื้อชาติ โรคที่อาจถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ นิสัยในการบริโภคโดยเฉพาะอาหารไขมันสูงที่รับประทานร่วมกันในครัวเรือน

ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของผู้ป่วยที่เป็นกลุ่มเสี่ยงครับ การรู้ตัวว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยง ก็จะทำให้มีความตั้งใจในการระมัดระวังป้องกันมากขึ้น

การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันไม่ให้เป็นนิ่วในถุงน้ำดีในกลุ่มผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงนี้ ถึงแม้จะป้องกันไม่ได้ทั้งหมด แต่ก็น่าจะลดโอกาสการเป็นนิ่วลงได้บ้างครับ ซึ่งก็ได้แก่

การรักษาระดับน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่มากเกินพอดี และถ้าจะลดน้ำหนักที่เกินก็กระทำอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ฮวบฮาบ ไม่ใช้วิธีอดอาหารติดต่อกันเป็นเวลานาน และควรปรึกษาแพทย์

อาหารที่รับประทานก็ควรเลือกกลุ่มที่มีไขมันต่ำ โดยที่ยังต้องมีไขมันอยู่บ้างครับ นิดหน่อยในแต่ละมื้อ เพราะจะได้กระตุ้นให้มีการบีบตัวเป็นระยะของถุงน้ำดี น้ำดีจะได้ไม่คั่งค้างและเสี่ยงต่อการตกตะกอน แต่หลีกเลี่ยงไขมันจากสัตว์ (หมูย่างมันหยด)  เนยและมาร์การีน (เนยเทียม) อาหารทอดแล้วเพิ่มกลุ่มอาหารเส้นใย ผักสด ผลไม้ ข้าวกล้อง และข้าวซ้อมมือแทน

ควรออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการออกกำลังกายแบบแอโรบิก ถ้าน้ำหนักยังค่อนข้างสูง ก็ต้องเลือกการออกกำลังกายที่ไม่กระแทกกระทั้นซึ่งทำให้มีการเสื่อมของข้อและปวดข้อได้ง่าย การว่ายน้ำจึงดูจะดีกว่าการวิ่งหรือกระโดดครับ

ไม่ซื้อยาเอง โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีการแตกของเม็ดเลือดแดงเร็วกว่าปกติ ยาหลายตัวอาจเร่งให้มีการแตกของเม็ดเลือดแดงมากขึ้นไปอีก ผู้ป่วยจึงต้องรู้ชื่อของโรคเลือดที่ตัวเองเป็น เมื่อไม่สบายต้องใช้ยา จะได้บอกชื่อโรคประจำตัวนี้ให้แพทย์ที่รักษาทราบ แพทย์จะได้หลีกเลี่ยงยาที่มีผลร้ายดังกล่าว นอกจากนั้นโรคเลือดที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมก็อาจลดลง โดยการหลีกเลี่ยงการแต่งงานในเครือญาติ ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนครอบครัว ก็จะลดอุบัติการณ์ของเม็ดเลือดแดงแตกในลูกหลาน และลดการเกิดนิ่วในถุงน้ำดีได้

มาถึงตรงนี้ ผู้อ่านที่ยังไม่ได้เป็นนิ่ว แต่กังวล เพราะมีญาติหรือคนใกล้ชิดเป็น คงสามารถเช็คข้อมูลตนเองได้ว่ามีความเสี่ยงจากปัจจัยกี่ข้อกันบ้าง ยิ่งมากก็คงยิ่งต้องเพิ่มความเอาใจใส่ในการปฏิบัติตัวขึ้นไปอีก จะได้ลดโอกาสเกิดนิ่วให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ การปฏิบัติตัวเหล่านี้หลายข้อก็ไม่ยากเกินไปและยังช่วยสุขภาพโดยรวมให้ดีขึ้นด้วยนะครับ

บทส่งท้าย

มาถึงตรงนี้ ผู้เขียนก็หวังว่าท่านผู้อ่านคงมีความเข้าใจและไม่เครียดเกินไปกับเนื้อหาสาระ รวมถึงมีความพร้อมและมั่นใจมากขึ้น สำหรับผู้ป่วยนิ่วในถุงน้ำดีที่กำลังจะเข้ารับการผ่าตัดรักษา โรคนี้เป็นกันเยอะมากขึ้นเรื่อย ๆ ครับ โดยเฉพาะถ้าแนวโน้มอาหารการกินของเราเป็นขนม นม เนยเหมือนทางตะวันตกเข้าไปทุกทีแบบนี้ แถมเรายังมีนิ่วที่เกิดจากเม็ดสีที่ไม่ค่อยพบในชาวตะวันตกด้วย ดีไม่ดีอีกหน่อยอาจมีอุบัติการณ์สูงกว่าฝรั่งก็เป็นได้ครับ

ความหนักใจของผู้เขียนคือ กลัวว่าผู้อ่านจะไม่เข้าใจหรืออ่านไม่สนุกครับ เพราะความที่เป็นหมอผ่าตัด จะถนัดจับมีดมากกว่าปากกว่า ลองดูหนังสือความรู้เพื่อประชาชนที่มีตามร้านหนังสือ จะพบว่าเกือบทั้งหมด ผู้เขียนส่วนใหญ่จะไม่ใช่หมอผ่าตัด การเขียนหนังสือเล่าเรื่องราวยาว ๆ แบบนี้จึงถือเป็นเรื่องผิดธรรมชาติของหมอผ่าตัดเป็นอย่างยิ่ง ดังนั้นสิ่งที่ผู้เขียนต้องการอย่างมากคือ คำแนะนำจากท่านผู้อ่านครับ จะได้เกิดกำลังใจปรับแก้และเขียนความรู้เรื่องโรคอื่นที่จะเป็นประโยชน์กับท่านผู้อ่านต่อไปครับ

ด้วยความขอบพระคุณ  รศ.นพ. พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ                   

คุณสามารถอ่านข้อมูลดีๆมีประโยชน์แบบนี้ได้เพิ่มเติมที่หนังสือ "นิ่วในถุงน้ำดี" โดยรองศาสตราจารย์นายแพทย์พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ จากสำนักพิมพ์อมรินทร์สุขภาพ เพื่อสนับสนุนผู้แต่ง 

 

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

กินไข่วันละ 1 ฟองทุกวัน จะทำให้คอเลสเตอรอลสูงมั้ยคะ??
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
นิ่วเกิดจากสาเหตุใดได้บ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
โรคนิ่วในถุงน้ำดีเกิดจากสาเหตุรัยบ้าง
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่