รู้จักกับถุงน้ำดี (ถุงน้ำดีที่ฉันจำใจต้องรู้จัก !)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มี.ค. 8, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

ถุงน้ำดีเป็นถุงที่ใช้เก็บและหลั่งน้ำดีครับ  มีรูปร่างคล้าย ๆ แตงกวาขนาดย่อม ๆ อยู่ใต้ตับ  ค่อนข้างไปทางชายโครงด้านขวา  ผนังของถุงเป็นกล้ามเนื้อเรียบที่ทำหน้าที่บีบให้ถุงน้ำดีแฟบ  ปล่อยน้ำดีออกมา

ถุงน้ำดีจะเชื่อมกับท่อน้ำดีหลัก  ซึ่งปลายบนรับน้ำดีจากตับ  ส่วนปลายล่างจะเปิดออกสู่ลำไส้เล็กตอนต้อนจะเห็นได้ว่า  น้ำดีสร้างจากตับมาพักที่ถุงน้ำดี  ถุงน้ำดีไม่ได้เป็นตัวสร้างน้ำดีครับ  ดังนั้นในการรักษาโรคหากต้องตัดถุงน้ำดีออก  ร่างกายเราก็ยังมีน้ำดีใช้ย่อยอาหารอยู่  ไม่หายไปไหน  สบายใจได้ครับ  (ขาหมูและหมูสามชั้นของโปรดยังมีสิทธิ์รับประทานได้อยู่ !)

หน้าที่หลักของถุงน้ำดี  นอกจากจะเป็นที่พักของน้ำดีรอเวลาที่คุณจะรับประทานอาหารเข้าไปแล้ว  ระหว่างนั้นมันก็ทำการดูดน้ำออกจากน้ำดีด้วย  เจ้ากระบวนการนี้จะว่าดีก็ดีนะครับ  เพราะมันทำให้น้ำดีเข้มข้นขึ้น  พอหลั่งมาคลุกเคล้าอาหารก็จะทำหน้าที่ย่อยขนาดก้อนไขมันให้เล็กลงอย่างรวดเร็ว  แต่เจ้ากระบวนการนี้เองก็มีข้อเสียตามมาด้วย  คนไข้ที่ในน้ำดีมีองค์ประกอบไม่สมดุล  และพร้อมจะตกตะกอน  พอถูกถุงน้ำดีดูดน้ำออก  ของที่เหลือก็ข้นคลั่ก  พร้อมใจกันตกตะกอนเป็นก้อนนิ่วซะยังงั้น !

เวลาที่คุณรับประทานอาหาร  โดยเฉพาะอาหารไขมัน  ก็จะมีกลไกไปกระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบตัว  น้ำดีก็จะไหลออกมาลงถุง  ลงมาตามท่อของถุงน้ำดีผ่านท่อน้ำดีหลักสู่ลำไส้เล็กตอนต้น  ผสมกับอาหาร  เป็นอันเสร็จพิธีครับ  จากนั้นถุงน้ำดีก็รอน้ำดีงวดใหม่ที่จะมาเก็บและเตรียมให้เข้มข้นสำหรับมื้อถัดไป

น้ำดีเป็นของเหลวใส  สีเหลืองทอง  เวลาที่เข้มข้นขึ้นก็จะสีออกเขียวคล้ำ   คุณ ๆ ก็อาจเคยเห็นน้ำดีของตัวเองมาแล้ว  โดยเฉพาะเวลาอาเจียนกระหน่ำหนัก  ก็จะมีน้ำออกมาเป็นสีเขียว ๆ เหลือง ๆ และมีรสขม  (ที่คุณปู่คุณย่าบอกว่า  อาเจียนจนรากเขียวรากเหลืองนั่นแหละครับ)  ในน้ำดีมีสารหลายอย่างรวมกัน  โดยมีน้ำเป็นตัวหลักครับ  นอกนั้นก็มีเกลือน้ำดี  คอเลสเตอรอล  ไขมัน  และเม็ดสีจากเม็ดเลือดแดง  น้ำดีสร้างจากเซลล์ในตับ  หลั่งลงมาทางท่อน้ำดีหลัก  เลี้ยวเข้าสู่ที่พักในถุงน้ำดี

เจ้าคอเรสเตอรอลกับเม็ดสีที่เกิดจากการแตกของเม็ดเลือดแดงนี้เองครับที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของนิ่ว ทั้งคู่ไม่ละลายในน้ำ คอเรสเตอรอลนั้น ถ้ามีไม่มากก็จะอาศัยเกลือน้ำดีและไขมันชนิดอื่นหุ้มรอบตัว แล้วมั่วนิ่มละลายน้ำไปได้ แต่ถ้ามีปริมาณมาก เกลือน้ำดีก็อุ้มไม่ไหว คอเรสเตอรอลก็จะเริ่มฟอร์มเป็นผลึกและตกตะกอนเป็นนิ่วอีกที

ข้างฝ่ายเม็ดสีที่เกิดจากการแตกของเม็ดเลือดแดง ถ้ามีมากก็จะตกตะกอนเป็นนิ่วได้เช่นกัน โดยเฉพาะในโรคเลือดบางชนิด เช่น ทาลัสซีเมียที่เป็นกันมากทางภาคอีสานของเราครับ

ถุงน้ำดีถูกเลี้ยงโดยหลอดเลือดสำคัญที่แยกแขนงมาจากหลอดเลือดที่จะไปเลี้ยงตับ ทั้งหลอดเลือดและท่อถุงน้ำดี มีการทอดตัวที่หลากหลายมากครับหมายความว่าในแต่ละคนโครงสร้างตรงบริเวณนี้อาจแลดูไม่เหมือนกันเลย หากเทียบหมอผ่าตัดทางเดินน้ำดีกับช่างซ่อมรถ ก็จะพบว่าช่างซ่อมรถจะได้เปรียบมากกว่าครับ เพราะรู้อยู่แล้วว่าอุปกรณ์ใดจะวางอยู่ตรงที่ใดตั้งแต่ก่อนเปิดกระโปรงหน้าเสียอีก ในขณะที่หมอผ่าตัดต้องค่อยๆ  เลาะโครงสร้างต่าง ๆ ดูอย่างระมัดระวัง ดังนั้นในคนไข้ที่มีความผันแปรทางกายวิภาคไปจากคนส่วนใหญ่ก็ทำให้การผ่าตัดยุ่งยากขึ้น และมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนเพิ่มขึ้นไปด้วย

เส้นประสาทนำความเจ็บปวดจากถุงน้ำดีเป็นเส้นประสาทชนิดที่นำความรู้สึกจากอวัยวะภายใน ความเจ็บปวดพวกนี้เราจะบอกตำแหน่งไม่ค่อยได้ชัด และอาจไม่ตรงกับตัวอวัยวะที่เป็นสาเหตุด้วยครับ ต่างจากเวลาเราปวดตามร่างกายภายนอก ซึ่งจะบอกตำแหน่งได้ชัดกว่า เช่น เจ็บติ่งหูขวา ปวดจั๊กแร้ซ้าย หรือคันขาหนีบทั้งสองข้าง เป็นต้น เวลาปวดถุงน้ำดีจึงมักรู้สึกอยู่แถว ๆ ลิ้นปี่ ที่เดียวกับกระเพาะอาหาร หลอดอาหาร ตับอ่อน บางคนมีร้าวไปหลังระหว่างสะบักกับหัวไหล่ ซึ่งมักจะเกิดเวลาปวดมาก ปวดรุนแรง

เราได้รู้จักถุงน้ำดีและน้ำดีในแง่ภายวิภาคและหน้าที่ตามปกติของมันแล้ว บทต่อไปเราจะคุยกันว่า ทำไมหนอจึงต้องเป็นคุณที่ดันมามีนิ่วในถุงน้ำดี

คุณสามารถอ่านข้อมูลดีๆมีประโยชน์แบบนี้ได้เพิ่มเติมที่หนังสือ "นิ่วในถุงน้ำดี" โดยรองศาสตราจารย์นายแพทย์พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ จากสำนักพิมพ์อมรินทร์สุขภาพ เพื่อสนับสนุนผู้แต่ง 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่