การดูแลอาหาร

อาหารผู้ป่วยเบาหวานที่ไตวาย

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 898152950 %281%29

ผู้ที่เป็นเบาหวานตั้งแต่เด็ก อาจเป็นไตวายระยะ 20 ปีหลังจากเป็นเบาหวาน ในขณะที่ผู้ป่วยเบาหวาน ชนิดที่ 2 ที่มักเริ่มเป็นเมื่ออายุ 50 ปี อาจเกิดภาวะไตวายภายใน 10 ปีหรือน้อยกว่านั้น ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงๆ ของผู้ป่วยเบาหวาน จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างของโปรตีนที่สำคัญหลายชนิด เช่น อัลบูมิน เฮโมโกลบิน เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้อวัยวะต่างๆ เสื่อมลงรวมทั้งไต

ผู้ป่วยไตวาย (ในระดับเดียวกัน) ที่เกิดจากโรคเบาหวานจะมีอาการรุนแรงกว่า ผู้ป่วยไตวายจากสาเหตุอื่น

เมื่อโปรตีนในปัสสาวะมากกว่า 3.5 กรัมต่อวัน จะทำให้โปรตีนในเลือดลดต่ำลงจนเกิดอาการโปรตีนรั่วในปัสสาวะจำนวนมาก ระดับโปรตีนในเลือดต่ำ ตัวบวม มีน้ำหนักเพิ่มขึ้นจากการคั่งของน้ำและเกลือในร่างกาย

 รู้จักโปรตีนแอลบูมิน

ความรุนแรงของไตวาย ประเมินได้จากระดับโปรตีนแอลบูมินที่ตรวจพบในปัสสาวะ (อัลบูมินเป็นส่วนประกอบประมาณครึ่งหนึ่งของโปรตีนในปัสสาวะ) แบ่งออกได้ 2 ระยะใหญ่ๆ คือ

1. ภาวะไมโครแอลบูมิน มีปริมาณโปรตีนแอลบูมินที่อยู่ในปัสสาวะ 30-300 มิลลิกรัมต่อวัน (คนปกติจะขับอัลบูมินในปัสสาวะ 2.5-26 มิลลิกรัมต่อกัน) จะยังไม่มีอาการผิดปกติให้สังเกตได้อย่างเด่นชัด อีกทั้งการตรวจนั้นต้องอาศัยการตรวจปัสสาวะโดยวิธีพิเศษ ซึ่งไม่ค่อยทำกันจึงทำให้แพทย์และผู้ป่วยไม่ทราบ หากผู้ป่วยได้ตรวจพบโดยบังเอิญ ว่ามีภาวะไมโครแอลบูมิน เมื่อรับการรักษาแล้ว จะมีโอกาสกลับคืนสู่ภาวะปกติได้

2. ภาวะแมคโครแอลบูมิน จะมีปริมาณโปรตีนแอลบูมินมากกว่า 300 มิลลิกรัมต่อกันขึ้นไป ซึ่งผู้ป่วยเบาหวาน มีอาการเบาหวานลงไตชัดเจนจนสังเกตได้แล้ว เช่น ปัสสาวะลำบาก กะปริดกะปรอย ปวดบั้นเอว เป็นต้น

อาการของไตวายเรื้อรัง

อาการขึ้นอยู่กับระยะของโรค

1. ในระยะแรก อาจไม่มีอาการให้สังเกตได้ชัดเจน และมักจะตรวจพบจากการตรวจเลือดดูการทำงานของไต (อยู่ในรายการตรวจสุขภาพประจำปีด้วย พบว่ามีระดับครีอะทินีนและบียูเอ็นสูง)

2. แสดงอาการชัดเจน เมื่อเนื้อไตทั้ง 2 ข้างถูกทำลายไปกว่า 50%

>เริ่มแสดงอาการปัสสาวะออกมาก ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนเนื่องจากไตไม่สามารถดูดซึมน้ำกลับ

> อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียน ท้องเดินบ่อย

>ปวดที่บั้นเอวหรือบริเวณชายโครงด้านหลังและมักปวดร้าวไปถึงท้องน้อย ขาอ่อน หัวหน่าว และที่อวัยวะเพศ

>ผิวหนังแห้งและมีสีคล้ำขึ้น เหลือง-น้ำตาล คันตามผิวหนังปากอักเสบ

>ความดันโลหิตสูงขึ้น ตัวบวม ยิ่งผู้ป่วยเป็นความดันโลหิตสูงมานาน ยิ่งมีความเสี่ยงมาก อาจจะมีโรคหลอดเลือดแดงในไตตีบด้วย

>ต่อมาจะมีกล้ามเนื้อกระตุก ปลายเท้าปลายมือชาเพราะปลายประสาทอักเสบ อาจเป็นตะคริว นอนไม่หลับ ปวดศีรษะขาดสมาธิ ความจำไม่ดี

>หัวใจวาย มีอาการหอบเหนื่อย สะอึก ใจหวิว ใจสัน เจ็บหน้าอก บางรายมีเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ

>เมื่อเป็นมากขึ้น จะมีอาการปัสสาวะออกน้อย อาจมีเลือดออกตามผิวหนังเป็นจุดแดง จ้ำเขียว หรืออาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเป็นเลือด

>เมื่อเป็นถึงขั้นสุดท้าย ผู้ป่วยจะมีอาการเศร้าซึม ชัก หมดสต

โรคอื่นที่มีอาการใกล้เคียงไตวาย

ภาวะไตวายเรื้อรัง มีอาการได้หลายอย่าง ซึ่งไม่มีความจำเพาะเจาะจง อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคอื่นๆ ด้วย ดังนั้นผู้ป่วยเองก็ควรสังเกตอาการร่วมต่างๆ ที่เกิดขึ้น ข้อมูลดังกล่าวจะเกิดประโยชน์ในการ วินิจฉัยแยกแยะให้แน่ชัด

1. อาการปวดหลังแต่เพียงอย่างเดียว มีโอกาสจะเป็นโรคไตไม่ ถึง 1% ถ้าเป็นโรคไตจะต้องปวดหลังร่วมกับมีไข้ หนาวสัน หรือปวดหลัง

2. โรคนิ่ว จะมีอาการปัสสาวะมีนิ่วออกมา หรือปัสสาวะเป็นเลือด และน้ำล้างเนื้อร่วมด้วย

3. อาการบวม พบได้บ่อยในโรคนี้ แต่อาการบวมยังพบในโรคอื่นๆ เช่น

> โรคไตชนิดอื่น (เช่น โรคหน่วยไตอักเสบ โรคไตเนโฟรติก) ถ้าโรคไตเกิดจากการติดเชื้อจะมีอาการไอและหอบ

>โรคตับเรื้อรัง (เช่น ตับแข็ง)

>ภาวะหัวใจวาย (ซึ่งอาจเกิดจากความดันโลหิตสูงโรคหัวใจต่างๆ)

4. อาการซีด โลหิตจาง ต้องแยกให้ออกจาก

>โรคเลือดบางชนิด (เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาว โลหิตจางจากภาวะไขกระดูกฝ่อ เป็นต้นซึ่งมักจะมีไข้จุดแดงจ้ำเขียว ร่วมด้วย)

>โรคโลหิตจางจากภาวะขาดธาตุเหล็ก (ซึ่งจะตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาธาตุเหล็กบำรุงเลือด)

ผู้ป่วยเบาหวานสามารถเกิดโรคไตชนิดอื่นที่ไม่ได้มีสาเหตุจากเบาหวาน เช่นเดียวกับคนทั่วไป แต่ถ้าผู้ป่วยเบาหวานที่เป็นมานานกว่า 10 ปี และมีโปรตีนรั่วในปัสสาวะปริมาณมาก น่าจะเป็นโรคไตจากเบาหวานมากกว่าโรคไตชนิดอื่นๆ โดยเฉพาะในรายที่ค่อยๆ มีระดับอัลบูมินในปัสสาวะสูงขึ้นๆ เรื่อยๆ

ภาวะแทรกซ้อนของไตวายเรื้อรัง

  • ความดันโลหิตสูงขึ้น
  • โพแทสเซียมในเลือดสูงขึ้น เนื่องจากไตขับสารนี้ได้น้อยลง อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหัวใจวายได้
  • ภาวะกระดูกพรุน ทำให้แตกหักง่าย
  • ภาวะซีด โลหิตจาง เนื่องจากขาดฮอร์โมนอีริโทรพอยอิทิน ที่ปกติสร้างมาจากต่อมหมวกไต
  • ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ หรือองคชาตไม่แข็งตัว
  • ภูมิต้านทานโรคต่ำ ทำให้เป็นโรคติดเชื้อง่าย และรุนแรงกว่าคนปกติ เช่น ปอดอักเสบ เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ
  • ภาวะแทรกซ้อนทางสมอง เช่น ซึม ชัก หมดสติ แล้วอาจมีอัมพาตตามมา

การวินิจฉัยโรคไตวายเรื้อรัง

อาศัยการซักประวัติอาการป่วย (ปัสสาวะเป็นอย่างไร มีอาการอะไรร่วมด้วย เป็นมานานแค่ไหน รักษาอย่างไรมาแล้วบ้าง เป็นต้น) ตรวจร่างกาย (เช่น ดูผื่นตามผิวหนัง ดูอาการบวมและซีด เป็นต้น)

ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง วัดความดันโลหิต ใช้เครื่องฟังปอดมีเสียงกรอบแกรบ วัดชีพจรพบว่า เต้นไม่สม่ำเสมอ ในรายที่มีอาการที่น่าจะเป็นโรคนี้ แพทย์จะทำการตรวจเพิ่มเติม เช่น

  • การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (ซีบีซี) พบว่ามีซีดโลหิตจาง เนื่องจากไตสร้างฮอร์โมนน้อยลง
  • การตรวจปัสสาวะ พบว่ามีโปรตีนไข่ขาว และอาจพบน้ำตาลในปัสสาวะ รวมทั้งอาจพบเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เป็นต้น ซึ่งมักต้องตามด้วยการตรวจดูการทำงานของไต และประเมินอัตราการกรองของเสียของไตด้วย
  • ตรวจเลือดดูการทำงานของไต
  • การตรวจค่าครีเอตินีน เคลียรานส์ (ค่าปกติชาย 97-137 มล./นาที ในผู้หญิง 88-128 มล./นาที) โดยการเก็บปัสสาวะ 24 ชั่วโมง มาตรวจหาค่าครีเอตินีน และเจาะเลือดหาค่าครีเอตินีน แล้วนำมาคำนวณ
  • การตรวจเกลือแร่ (อีเลคโตรไลท์) พบว่าผิดปกติไป เลือดจะเป็นกรดมีค่าไบคาร์บอเนต (CO2) อยู่ระหว่าง 15-20mmol/L แคลเซียมในเลือดจะต่ำ ฟอสเฟตในเลือดสูง
  • ถ่ายภาพไต ด้วยการเอกซเรย์ หรืออัลตราซาวนด์ อาจพบความผิดปกติของไต เช่น นิ่วในไต ไตทั้ง 2 ข้างฝ่อตัว เป็นต้น บางรายอาจได้ทำซีทีสแกน
  • เจาะเนื้อไตออกพิสูจน์ (รีนัลไบออพซี่) อาจต้องในผู้ป่วยบางรายที่ตรวจเบื้องต้นแล้วยังไม่พบสาเหตุที่แน่ชัด

>พบสารบียูเอ็นในเลือดสูง (ค่าปกติไม่เกิน 20 มก.%)

>และ ครีเอทินีนในเลือดสูง (ค่าปกติอยู่ระหว่าง 0.6-1.2 มก.%)

คุณสามารถอ่านข้อมูลดีๆมีประโยชน์แบบนี้ได้เพิ่มเติมที่หนังสือ "โภชนาการ-เมนู เพื่อผู้ป่วยเบาหวาน" โดยวลัยลักษณ์ จากสำนักพิมพ์ Feel Good เพื่อสนับสนุนผู้แต่ง 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่