มะเร็งและโรคร้าย

ต่อมทอนซิลอักเสบ สาเหตุ อาการ และวิธีรักษา

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ก.ค. 5, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 186946712 m

ต่อมทอนซิลเป็นต่อมที่อยู่ในกลุ่มของเนื้อเยื่อประเภทน้ำเหลือง ซึ่งสามารถพบได้หลายตำแหน่ง โดยตำแหน่งแรกสามารถเห็นได้ชัดเจนบริเวณด้านข้างของช่องปาก นอกจากนี้ยังพบได้ที่บริเวณโคนลิ้น และในช่องของโพรงจมูก 

หน้าที่หลักของต่อมทอนซิล 

ต่อมทอนซิลเป็นต่อมที่ทำงานเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย มีเม็ดเลือดขาวอยู่ภายในต่อมหลากหลายชนิด ดังนั้นหน้าที่หลักของต่อมคือป้องกันเชื้อโรคไม่ให้เข้าสู่ร่างกายผ่านทางเดินอาหารได้ หน้าที่รองลงมาของต่อมทอนซิลคือสร้างภูมิคุ้มกันให้ทางเดินอาหารและทางเดินหายใจ

สาเหตุของการเกิดต่อมทอนซิลอักเสบ

ต้นเหตุที่ทำให้เกิดโรคต่อมทอนซิลอักเสบกว่า 70 - 80% นั้นมีสาเหตุมาจากการติดเชื้อไวรัสเป็นส่วนใหญ่ และสาเหตุอื่นคือการติดเชื้อแบคทีเรีย โดยตัวเชื้อทั้งหมดนั้นอาจจะอยู่ในน้ำลาย เสมหะ อากาศที่หายใจเข้าไป การสัมผัสกับเชื้อที่ปนเปื้อนอยู่ตามจุดต่าง ๆ รอบตัวแล้วนำมือหรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่โดนเชื้อมาสัมผัสปากหรือจมูก รวมไปถึงการรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำจากภาชนะเดียวกันกับผู้ติดเชื้อ ก็ทำให้เกิดการติดเชื้อที่ต่อมทอนซิลได้ 

ต่อมทอนซิลอักเสบสามารถเกิดจากเชื้อโรคได้ทั้ง 3 ชนิดแตกต่างกันออกไป ดังนี้

  1. เชื้อไวรัส เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มอะดีโนไวรัส (Adenovirus) และกลุ่มอินฟลูเอนซา (Influenza) ซึ่งเป็นชนิดเดียวกันกับที่ก่อให้เกิดโรคหวัดชนิดธรรมดาและโรคไข้หวัดใหญ่ การติดเชื้อไวรัสเหล่านี้มักพบได้มากกว่าการติดเชื้อชนิดอื่น ๆ ถึง 70 – 80% ของโรคต่อมทอนซิลอักเสบทั้งหมด
  2. เชื้อแบคทีเรีย มักจะเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดสเตรปกลุ่มเอ (Group A beta hemolytic streptococcus) หรือที่รู้จักในอีกชื่อว่า “สเตรปโธรท” (Strep throat)
  3. เชื้อรา มักจะพบในผู้ป่วยที่มีภูมิต้านทานโรคต่ำ เช่น ผู้ป่วยที่ติดเชื้อไวรัส HIV เป็นต้น

อาการของต่อมทอนซิลอักเสบ

ผู้ที่ได้รับเชื้อจะมีอาการเป็นไข้ หนาวสั่น ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามเนื้อตามตัว คัดจมูก น้ำมูกไหลแต่ไม่มาก กลืนอาหารลำบากเพราะมีอาการเจ็บคอร่วมด้วยและจะเจ็บอย่างมากตอนกลืนอาหาร ในบางรายอาจมีอาการปวดหูร่วมด้วย เพราะอาการอักเสบของต่อมทอนซิลที่คออาจส่งผลไปถึงหู เพราะหูชั้นกลางนั้นมีเส้นทางที่เชื่อมกับส่วนของลำคอ ต่อมทอนซิลเมื่อเกิดอาการอักเสบก็จะมีขนาดโตขึ้น มีอาการแดง อาจจะมีของเหลวสีคล้ายหนองปกคลุม 

 

การวินิจฉัยโรค 

จากประวัติมีอาการเจ็บคอมาก กลืนอาหารแล้วเจ็บมากขึ้น มีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต กดเจ็บ จากการตรวจจะพบต่อมทอนซิลแดงและโต มีหนอง จากการตรวจเลือดจะพบเม็ดเลือดขาวมากกว่าปกติ เมื่อส่งหนองเพาะเชื้อมักพบเชื้อแบคทีเรีย

การรักษาต่อมทอนซิลอักเสบ 

การรักษาแบ่งออกเป็น 2 แบบ คือ การดูแลรักษาเบื้องต้นด้วยตนเอง และการเข้าพบแพทย์เพื่อทำการรักษา 

1. การดูแลรักษาด้วยตนเอง 

  • พักผ่อนให้เพียงพอ 
  • ดื่มน้ำให้มาก ๆ ไม่น้อยกว่าวันละ 8 - 10 แก้ว 
  • ถ้ามีไข้สูงให้เลี่ยงการอาบน้ำและเปลี่ยนไปเป็นเช็ดตัวแทน 
  • หากมีอาการเจ็บคอให้รับประทานอาหารอ่อน เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม ที่ไม่ร้อนจัดเกินไป 
  • ไม่รับประทานอาหารที่มีรสจัดหรือเผ็ดจัดเพราะจะทำให้เกิดการระคายเคืองที่ต่อมทอนซิลได้ 
  • ไม่สูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์ 
  • แยกของใช้ส่วนตัวออกจากผู้อื่นที่ไม่เป็นโรค เพื่อป้องกันการแพร่กระจาย 
  • หากมีอาการปวดหัวให้รับประทานยาพาราเซตามอล 
  • บ้วนปากและกลั้วคอด้วยน้ำเกลือเพื่อฆ่าเชื้อโรคในช่องปาก 
  • รักษาความสะอาดภายในช่องปาก บ้วนปากและแปรงฟันหลังรับประทานอาหารเสร็จ เพื่อไม่ให้มีเศษอาหารตกค้างที่จะกลายเป็นสาเหตุให้เกิดการอักเสบมากขึ้น 
  • อมยาที่ช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ 
  • หลีกเลี่ยงการใช้เสียงจนกว่าจะหาย 

2. การเข้าพบแพทย์เพื่อทำการรักษา 

  • หากมีอาการเจ็บคอร่วมกับมีอาการต่อมน้ำเหลืองโต จะต้องเข้าพบแพทย์เพราะไม่สามารถรักษาด้วยตนเองได้ เนื่องจากสาเหตุมาจากการติดเชื้อแบคทีเรีย 
  • ต่อมทอนซิลเป็นหนอง 
  • เมื่อมีอาการเป็นไข้และรักษาด้วยตนเองไม่หายภายใน 2 - 3 วัน 
  • เมื่อมีอาการหายใจลำบาก เนื่องจากต่อมทอนซิลบวมโตจนส่งผลต่อการหายใจ 
  • กินอาหารได้น้อยหรือไม่ได้เลย เนื่องจากอาการเจ็บคอ 
  • หากมีอาการทอนซิลอักเสบบ่อย ๆ อาจจะกลายเป็นทอนซิลอักเสบเรื้อรัง เป็น ๆ หาย ๆ สุดท้ายแพทย์อาจจะพิจารณาตัดต่อมทอนซิลออก 

การตัดต่อมทอนซิล แพทย์จะพิจารณาจาก

  • เมื่อผู้ป่วยมีภาวะต่อมทอนซิลอักเสบเรื้อรัง รักษาด้วยยาไม่ได้ผล ในปีหนึ่งมีการอักเสบหลายครั้งจนกระทบกับชีวิตประจำวัน 
  • เมื่อผู้ป่วยมีอาการต่อมทอนซิลโตจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น หายใจไม่ออก มีอาการนอนกรนหรือสภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับบ่อย ๆ 
  • ผู้ป่วยที่แพทย์สงสัยว่าจะเป็นโรคมะเร็งต่อมทอนซิล 

การผ่าตัดต่อมทอนซิลออกนั้นจะเป็นการป้องกันไม่ให้เกิดการติดเชื้อที่ต่อมทอนซิล ทำให้ลดการเป็นต่อมทอนซิลอักเสบ และไม่มีข้อเสียแต่อย่างใดหากตัดต่อมทอนซิลทิ้งไปได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เนื่องจากต่อมทอนซิลที่ถูกตัดออกมักจะก่อให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดีหากยังปล่อยเอาไว้ อีกทั้งภายในร่างกายมีต่อมน้ำเหลืองมากมายที่สามารถทำงานในเรื่องการฆ่าเชื้อโรคแทนต่อมทอนซิลได้ ดังนั้นการผ่าตัดเอาต่อมทอนซิลออกจึงไม่ทำให้ภูมิคุ้มกันของร่างกายลดลง 

การพยาบาล

เพื่อให้ผู้ป่วยมีความสุขสบายและลดการอักเสบของต่อมทอนซิล โดยให้ยาบรรเทาปวดลดไข้ ยาปฏิชีวนะ ยาละลายเสมหะ ตามแผนการรักษา วางกระเป๋าน้ำแข็งหรือ Ice collar ที่คอ ดูแลให้ผู้ป่วยพักผ่อน ไม่ออกแรงมาก ให้ผู้ป่วยกลั้วคอด้วยน้ำเกลืออุ่น ๆ แปรงฟันหลังอาหารทุกมื้อ ให้ยาแก้ปวดลดไข้ เช็ดตัวเพื่อลดไข้ ดูแลให้พักผ่อนอย่างเพียงพอ ให้ยาปฏิชีวนะ ขจัดเสมหะและหนองในคอโดยให้กลั้วคอด้วยน้ำเกลืออุ่น ๆ หรือน้ำยากลั้วคอบ่อย ๆ ให้ยาละลายเสมหะ ดูแลให้ได้รับน้ำและอาหารเพียงพอ โดยให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารอ่อน ดื่มน้ำมาก ๆ ดื่มน้ำหวานบ่อยๆ ดูแลให้ผู้ป่วยปฏิบัติตัวได้ถูกต้องโดยแนะนำให้ผู้ป่วยได้รับยาปฏิชีวนะติดต่อกัน 7-10 วันตามแพทย์สั่ง แม้ว่าอาการต่าง ๆ จะหายไปแล้วก็ตาม งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงสิ่งระคายเคืองที่จะทำให้ไอมากขึ้น หรือทำให้อึดอัด หายใจไม่สะดวก ป้องกันการแพร่กระจายเชื้อในระบบทางเดินหายใจ ไม่คลุกคลีกับผู้อื่น ใช้ผ้าปิดปากทุกครั้งที่ไอหรือจาม หลีกเลี่ยงการเข้าไปในที่แออัด ใช้ช้อนกลางเมื่อรับประทานอาหารร่วมกับผู้อื่น

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่