Doctor men
เขียนโดย
กภ.ธีรวิทย์ วิโรจน์วิริยะกุล นักกายภาพบำบัด
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HONESTDOCS
กายภาพบำบัด

กายภาพบำบัด เวชศาสตร์ฟื้นฟูที่ไม่ได้มีดีแค่การฟื้นฟู

เข้าใจบทบาท ความสำคัญ ประโยชน์ของการฟื้นฟูสมรรถภาพร่างกายด้วยวิธีการทางกายภาพบำบัด รวมทั้งข้อควรรู้ก่อนเข้ารับบริการทางกายภาพบำบัด
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 4 ก.ค. 2019 รีวิวเมื่อวันที่ 5 มิ.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,065,633 คน

กายภาพบำบัด เวชศาสตร์ฟื้นฟูที่ไม่ได้มีดีแค่การฟื้นฟู

หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า “กายภาพบำบัด” อยู่บ่อยครั้ง แต่อาจยังไม่ทราบความหมายที่แน่ชัด หรือยังไม่เข้าใจว่าการกายภาพบำบัดมีความสำคัญอย่างไร บทความนี้จะช่วยไขข้อข้องใจเกี่ยวกับเวชศาสตร์ฟื้นฟูชนิดนี้ให้ได้ทราบ

กายภาพบำบัด คืออะไร?

“กายภาพบำบัด” เป็นคำที่แปลมาจาก Physical Therapy ในภาษาอังกฤษ ซึ่งมีความหมายว่าการรักษาด้วยเครื่องมือทางกายภาพ (Physical Modalities) กายภาพบำบัดจึงเป็นศาสตร์การรักษาที่ไม่อาศัยการรับประทานยา เครื่องมือที่ใช้ในการรักษาทางกายภาพบำบัดนั้นมีมากมายหลายชนิด เช่น คลื่นแสง คลื่นเสียง อุณหภูมิ แรงภายนอกทั้งจากเครื่องมือ และแรงที่ผลิตจากตัวนักกายภาพบำบัดเอง

โฆษณาจาก HonestDocs
กรนดัง ง่วงระหว่างวัน ปวดหัวตอนตื่น อาจต้องตรวจการนอนหลับ 😳 .

เราจัดดีลตรวจการนอนหลับมาลดราคาให้ 30-50% 💪🏻 เริ่มต้นเพียง 1950 บาท เท่านั้น

%e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%a7%e0%b8%88%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b8%ab%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%9ainternal ad

ผู้ให้บริการกายภาพบำบัด เรียกว่า นักกายภาพบำบัด ซึ่งจำเป็นต้องจบการศึกษาด้านกายภาพบำบัดโดยตรง และต้องมีใบประกอบวิชาชีพกายภาพบำบัดที่ออกให้โดยสภากายภาพบำบัดเท่านั้น นักกายภาพบำบัดจะทำงานเป็นทีมร่วมกับวิชาชีพด้านสาธารณสุขอื่นๆ เช่น แพทย์ พยาบาล เภสัชกร นักเทคนิคการแพทย์ เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับผลการรักษาสูงสุด

กายภาพบำบัดสำคัญอย่างไร มีประโยชน์อย่างไรต่อผู้ป่วย?

กายภาพบำบัดเป็นวิทยาศาตร์การแพทย์สาขาหนึ่ง ที่ให้ความสำคัญแก่การฟื้นฟูผู้ป่วยในภาวะต่างๆ ทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญกับการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันภาวะแทรกซ้อนต่างๆ รวมทั้งการลดอัตราเสี่ยงของการกลับมามีอาการซ้ำด้วย ปัจจุบันเราสามารถแบ่งนักกายภาพบำบัดเป็นกลุ่มใหญ่ๆ (พร้อมตัวอย่างเพื่อให้เข้าใจง่าย) ได้ดังนี้

  1. ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ เช่น ผู้ป่วยที่ข้อเท้าพลิกทำให้เอ็นข้อเท้าฉีกขาด หลังจากได้รับการรักษาจากแพทย์เฉพาะทางด้านระบบกระดูกและกล้ามเนื้อด้วยการใส่เฝือกแล้ว การรักษาที่ได้รับจากนักกายภาพบำบัดอาจเริ่มตั้งแต่ให้คำแนะนำเรื่องการดูแลเฝือก การเลือกอุปกรณ์ช่วยเดินให้เหมาะสมกับอาการและกิจกรรมที่ผู้ป่วยต้องทำ การฝึกเดินด้วยอุปกรณ์ช่วยเดิน การออกกำลังกายเพื่อป้อกันภาวะแทรกซ้อนต่างๆ เช่น อาการบวม หรือการติดแข็งของข้อต่อใกล้เคียงเนื่องจากถูกเฝือกจำกัดการเคลื่อนไหว

    เมื่อผู้ป่วยตัดเฝือกออก การฝึกลงน้ำหนักอย่างถูกต้อง การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบๆ ข้อเท้า และการออกกำลังกายเพื่อป้องกันการพลิกซ้ำของข้อเท้าก็เป็นสิ่งสำคัญมาก หลังถอดเฝือกอาจจะยังมีอาการปวดบริเวณข้อเท้าเหลืออยู่ นักกายภาพบำบัดอาจจะเลือกใช้อัลตราซาวนด์ซึ่งเป็นคลื่นเหนือเสียงเพื่อลดปวดก็ได้

  2. ระบบประสาท เช่น ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสอง มีอาการอัมพาตของร่างกายซีกใดซีกหนึ่ง ไม่สามารถขยับร่างกายซีกนั้นได้เลย ผู้ป่วยควรได้รับการรักษาทางกายภาพบำบัดทันทีที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล แม้ผู้ป่วยอาจจะยังไม่รู้สึกตัว

    นักกายภาพบำบัดอาจจะเริ่มจากเคลื่อนไหวข้อต่อของผู้ป่วยเพื่อป้องกันการติดแข็ง เมื่อผู้ป่วยเริ่มรู้สึกตัวก็เริ่มฝึกการเคลื่อนไหวตัวเองบนเตียงด้วยกำลังเท่าที่มี ฝึกนั่ง ฝึกยืน ฝึกเดินด้วยเครื่องช่วยเดินต่างๆ จนกระทั่งสามารถกลับมาเดินได้ด้วยตัวเองอีกครั้ง ระหว่างการออกกำลังกายกล้ามเนื้อมัดต่างๆ เพื่อให้กลับมาทำกิจกรรมได้ดังเดิม ผู้ป่วยอาจจะมีอาการเกร็งแข็งของกล้ามเนื้อ (Spaticity) ซึ่งเป็นอาการที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง นักกายภาพบำบัดอาจจะเลือกใช้อุณภูมิทั้งความร้อน หรือความเย็นเพื่อยับยั้งการเกร็งแข็งที่ผิดปกติและส่งเสริมการเคลื่อนไหวที่ปกติได้

  3. ระบบทรวงอกและหัวใจ เช่น ผู้ป่วยระยะวิกฤตที่พักรักษาตัวในโรงพยาบาลเป็นระยะเวลานาน อาจจะมีเสมหะคั่งค้างในปอดมาก ซึ่งทำให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อและภาวะแทรกซ้อนต่างๆ นักกายภาพบำบัดมีวิธีช่วยระบายเสมหะด้วยกันหลายวิธีแม้กระทั่งในผู้ป่วยที่ไม่รู้สึกตัว รวมถึงการใส่ท่อเล็กๆ ที่เชื่อมกับถังสุญญากาศผ่านทางปากและจมูกผ่านลงไปในหลอดลมเพื่อดูดเสมหะที่คั่งค้างออกมาด้วย ผู้ป่วยหลังผ่าตัดหัวใจด้วยวิธีการต่างๆ จากศัลยแพทย์ทรวงอก ก็มีข้อกำหนดชัดเจนว่าต้องเข้ารับการรักษาทางกายภาพบำบัดเพื่อให้สามารถทำกิจวัตรในชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติก่อนที่จะกลับไปพักฟื้นต่อที่บ้านได้

  4. กายภาพบำบัดในเด็ก เช่น เด็กที่เกิดมาพร้อมกับความผิดปกติของสมอง ทำให้มีพัฒนาการล่าช้ากว่าวัย ไม่สามารถคลาน ยืน เดิน พูด หรือกลืนอาหารได้อย่างปกติ ล้วนสามารถแก้ไขหรือบรรเทาความรุนแรงของความบกพร่องทางร่างกายในอนาคตได้ด้วยการทำกายภาพบำบัด

  5. กายภาพบำบัดในผู้สูงอายุ เป็นอีกสาขาที่กำลังได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะการเข้าค่อยๆ ขยับเข้าสู่การเป็นสังคมผู้สูงอายุของหลายๆ ประเทศทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทยด้วย นักกายภาพบำบัดที่ทำงานในด้านนี้มีบทบาทอย่างมาก เช่น การออกกำลังเพื่อส่งเสริมความแข็งแรงของร่างกาย การจัดกิจกรรมเพื่อสนับสนุนการมีสุขภาพจิตที่ดี รวมทั้งการป้องกันภาวะโรคต่างๆ ที่มาพร้อมกับอายุที่มาขึ้น เช่น อัลไซเมอร์ กระดูกพรุน และกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้องต่างๆ

  6. กายภาพบำบัดทางการกีฬา มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาศักยภาพของนักกีฬาแต่ละประเภทที่อาศัยทักษะและการทำงานของกล้ามเนื้อในร่างกายที่ต่างกัน ป้องกันการบาดเจ็บ และรักษาการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นระหว่างเล่นกีฬา นอกจากนี้การฟื้นฟูนักกีฬาที่บาดเจ็บให้กลับมาลงแข็งขันได้อย่างรวดเร็วที่สุดก็เป็นงานสำคัญของนักกายภาพบำบัดที่ทำงานด้านนี้

ดังที่ได้ยกตัวอย่างไว้เล็กน้อยข้างต้น จะเห็นว่าวัตถุประสงค์หลักของการทำกายภาพบำบัดก็เพื่อสนับสนุนให้ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างเต็มความสามารถที่ตนเองมี ในทุกช่วงอายุ หรือแม้กระทั่งระหว่างบาดเจ็บนั่นเองนั่นเอง นอกจากนี้ยังมีงานด้านอื่นๆ ของนักกายบำบัดที่น่าสนใจอีก เช่น ธาราบำบัด ซึ่งเน้นการออกกำลังกายในน้ำสำหรับทั้งผู้ที่มีสุขสภาพดี และผู้ที่มีปัญหาในการออกกำลังกายบนบก การออกแบบและผลิตอุปกรณ์ต่างๆ สำหรับผู้มีความบกพร่องทางร่างกาย การควบคุมหรือฝึกสอนออกกำลังกายทางเลือกที่ต้องอาศัยความรู้พื้นฐานด้านสรีระวิทยา เช่น พิลาทีส การออกแบบรองเท้าให้เหมาะสมกับรูปเท้าของผู้รับบริการแต่ละคน กายภาพบำบัดในสตรีตั้งครรภ์ ฯลฯ

สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับการรักษาทางกายภาพบำบัด

  1. กายภาพบำบัดเป็นการรักษาที่อาศัยหลักวิทยาศาสตร์การแพทย์แผนปัจจุบัน ดังนั้นผู้ให้การรักษาต้องมีความรู้ความชำนาญเกี่ยวกับกายวิภาคศาสตร์ สรีระวิทยา และเทคนิคทางกายภาพบำบัดอย่างดี ก่อนเข้ารับการรักษาควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าผู้ให้การรักษามีใบประกอบโรคศิลปะสาขากายภาพบำบัด

  2. ถึงแม้กายภาพบำบัดจะอาศัยหลักวิทยาศาสตร์การแพทย์แผนปัจจุบัน แต่ไม่มุ่งเน้นไปที่การรักษาด้วยยา หากอาการของผู้ป่วยมีความจำเป็นต้องรับการรักษาทางยาควบคู่กับการทำกายภาพบำบัด ควรทำตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัดด้วยการปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกร ไม่ควรรับประทานยาด้วยตัวเอง

  3. ผลของการรักษาทางกายภาพบำบัดขึ้นกับปัจจัยหลายอย่าง เช่น อาการและความรุนแรงของอาการ อายุของผู้ป่วย ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดหลังอาจมีอาการปวดลดลงครึ่งหนึ่ง หรือไม่มีอาการปวดหลงเหลืออยู่เลยหลังทำกายภาพบำบัดเพียงครั้งเดียว แต่ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีอาการอ่อนแรงของร่างกายซีกหนึ่ง อาจจะต้องใช้เวลาอย่างน้อย 3-6 เดือน เพื่อฟื้นฟูให้ร่างกายกลับมาทำงานได้ปกติ

  4. กายภาพบำบัดเป็นศาสตร์ที่อาศัยการรักษาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่หลักสัปดาห์ไปจนถึงเป็นปี ทั้งนี้การรักษาในแต่ละครั้งอาจจะไม่เหมือนกันเลยสักครั้งก็เป็นไปได้ เช่น ผู้ป่วยที่มีอาการปวดเข่ามาพบนักกายภาพบำบัดสัปดาห์ละสองครั้งเป็นระยะเวลาสี่สัปดาห์ อาจะได้รับการรักษาที่ไม่ซ้ำกันเลยสักครั้งเดียว และระยะเวลาที่ใช้ในการรักษาแต่ละครั้งก็อาจจะไม่เท่ากันด้วย

  5. เทคนิคที่นักกายภาพบำบัดเลือกใช้ในผู้ป่วยอาการเดียวกัน อาจแตกต่างกันได้ แล้วแต่ผลการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และวัตถุประสงค์ของนักกายภาพบำบัด เช่น ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดข้อมือเหมือนกัน รายแรกอาจจะได้รับการรักษาด้วยการทำอุลตราซาวน์เพื่อลดปวด ในขณะที่อีกรายอาจจะได้รับการขยับข้อต่อบริเวณข้อมือ ร่วมกับการยืดเส้นประสาทที่ลอดผ่านข้อมือเพื่อลดอาการปวดก็เป็นไปได้

อ่านเพิ่มเติม แพ็คเกจกายภาพบำบัดจากโรงพยาบาลและคลินิกชั้นนำ คลิกเลย!

ที่มาของข้อมูล

Carolee J. Winstein et al. Guideline for adult stroke rehabilitation and recovery. AHA journal. 2016.

ประวิตร เจนวรรธนกุล. กายภาพบำบัดทางการกีฬา. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 2551.

สำนักคณะกรรมการกฤษฎีกา.พระราชบัญญัติวิชาชีพ กายภาพบำบัด พ.ศ.2547. 12 ตุลาคม 2547.

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่