Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
ความรู้สุขภาพ

ระบบประสาททำงานอย่างไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 17 ก.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,311,399 คน

ระบบประสาททำงานอย่างไร?

ระบบประสาท (Nervous system)

 มีหน้าที่ควบคุมการรับรู้และการตอบสนองของร่างกาย โดยหลักการทำงานก็คือ การส่งข้อมูลจากสิ่งที่เรารับรู้ในรูปของกระแสไฟฟ้า ไปยังอวัยวะที่ทำหน้าที่สั่งการ คือ สมอง และไขสันหลัง เพื่อให้ร่างกายเกิดการตอบสนองต่างๆ ระบบประสาทของมนุษย์นั้นมีความซับซ้อนมาก เนื่องจากสมองของเรามีวิวัฒนาการมากกว่าสัตว์ชนิดอื่น และยังมีเรื่องของอารมณ์ความรู้สึกมาเกี่ยวข้องด้วย

องค์ประกอบสำคัญของระบบประสาท

เซลล์ประสาท (Neuron) 
เป็นหน่วยเล็กๆ ที่ทำหน้าที่ส่งต่อข้อมูลในรูปของสัญญาณประสาท เซลล์ประสาทจะมีส่วนที่เรียกว่า ใยประสาท (Nerve fiber) ซึ่งยื่นออกมาเป็นแขนง และมีอยู่ 2 ชนิด ได้แก่

โฆษณาจาก HonestDocs
เเพ็กเกจตรวจหัวใจ ❤️ ลด 30 - 50% ถึงวันที่ 24 ก.ย. นี้เท่านั้น 🔥

เหนื่อยง่าย เจ็บหน้าอก หอบ ลองมาเช็คสมรรถภาพหัวใจกันดีกว่า ❤ เริ่มต้นที่ 1450 บาท

Internal ad heartcheck
  • เดนไดรท์ (Dendrite) ทำหน้าที่รับกระแสประสาทเข้ามายังเซลล์
  • แอกซอน (Axon) จะนำกระแสประสาทออกจากเซลล์ ส่งต่อไปยังเซลล์อื่น หรือไปยังเส้นประสาทที่เข้าสู่สมองและไขสันหลัง

โดยจุดที่เกิดการส่งต่อกระแสประสาทระหว่างแอกซอนและเดนไดรท์ของเซลล์ 2 เซลล์ เรียกว่า จุดประสานประสาท (synapse) 

เส้นประสาท (Nerve)
เป็นมัดของใยประสาทที่เชื่อมต่อระหว่าง สมอง/ไขสันหลัง และอวัยวะอื่นๆ ซึ่งมีหน้าที่นำส่งกระแสประสาท เส้นประสาทจึงประกอบด้วยปลายแอกซอนจำนวนมาก เส้นประสาทสามารถแบ่งได้เป็น เส้นประสาทสมอง และ เส้นประสาทไขสันหลัง ซึ่งทำหน้าที่เหมือนกัน คือรับข้อมูลมายังสมองหรือไขสันหลัง และส่งคำสั่งกลับไปยังอวัยวะเป้าหมาย
เยื่อไมอิลิน (Myelin sheath)
เป็นสารประเภทไขมันที่หุ้มบริเวณปลายแอกซอนของเซลล์ประสาทและเส้นประสาท เยื่อไมอิลินเป็นฉนวนไฟฟ้า จึงทำให้กระแสประสาทสามารถเคลื่อนที่ได้อย่างรวดเร็ว
สมอง
มีหน้าที่รับข้อมูล (กระแสประสาทจากเส้นประสาท) ประมวลผล และสั่งการไปยังอวัยวะต่างๆ อีกทอดหนึ่ง สมองคนเรามีโครงสร้างที่ซับซ้อนและแบ่งแยกย่อยเป็นหลายส่วน ซึ่งแต่ละส่วนก็จะควบคุมการรับรู้และการตอบสนองที่ต่างกันไป 
ไขสันหลัง
เป็นทางผ่านของกระแสประสาทไปยังสมอง แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นศูนย์กลางการตอบสนองแบบทันทีทันใดด้วย เช่น หากเราจับโดนอะไรสักอย่างที่ร้อนมากๆ เส้นประสาทจะรับความรู้สึกและส่งไปยังไขสันหลัง และไขสันหลังก็จะสั่งการให้เราชักมือกลับทันที โดยไม่ต้องผ่านสมอง เพื่อให้ร่างกายเราตอบสนองต่ออันตรายได้อย่างทันท่วงที
การแบ่งการทำงานของระบบประสาท
เนื่องจากร่างกายเราประกอบด้วยอวัยวะมากมาย รวมถึงมีการตอบสนองที่หลากหลาย ระบบประสาทจึงต้องแบ่งงานกันทำเป็นระบบย่อยๆ ได้แก่
ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System: CNS)
พูดง่ายๆ ว่าเป็นส่วนกลางที่มีอำนาจสูงสุดในการออกคำสั่งต่างๆ โดยอวัยวะที่เกี่ยวข้องมีเพียง 2 อวัยวะ คือ สมอง และ ไขสันหลัง ซึ่งจะรับกระแสประสาทจากภายนอกผ่านเส้นประสาท และส่งคำสั่งกลับไปยังอวัยวะต่างๆ ผ่านเส้นประสาทเช่นกัน 


  • สมอง (Brain) แบ่งคร่าวๆ ออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ สมองส่วนหน้า สมองส่วนกลาง และ สมองส่วนท้าย ซึ่งแต่ละส่วนก็แบ่งเป็นส่วนย่อยๆ ที่ทำหน้าที่แตกต่างกัน เช่น สมองส่วนซีรีบรัมซึ่งอยู่ใ
  • ส่วนหน้า จะควบคุมเกี่ยวกับการเรียนรู้ การคิด และการให้เหตุผล สมองส่วนซีรีเบลลัมซึ่งอยู่ในส่วนท้าย จะควบคุมเกี่ยวกับการทรงตัว เป็นต้น

ไขสันหลัง (Spinal cord) ลักษณะเป็นท่อผอมยาวตลอดแนวสันหลัง และประกอบด้วยเนื้อเยื่อประสาทจำนวนมาก ไขสันหลังเป็นทางผ่านของกระแสประสาทระหว่างสมองและส่วนอื่นๆ ของร่างกาย อีกทั้งยังควบคุม การตอบสนองแบบทันทีทันใด (Reflex) โดยไม่ต้องผ่านสมองด้วย
ระบบประสาทรอบนอก (Peripheral Nervous System: PNS)
ประกอบด้วยเซลล์ประสาทและเส้นประสาทซึ่งอยู่ที่อวัยวะอื่นๆ รอบนอก โดยเซลล์ประสาทเหล่านี้จะรับและส่งต่อข้อมูลไปยังระบบประสาทส่วนกลาง เพื่อให้สมองและไขสันหลังส่งคำสั่งการตอบสนองกลับมาผ่านทางเส้นประสาท ในสมองมีเส้นประสาทที่เชื่อมต่อกับอวัยวะอื่นๆ 12 คู่ ส่วนในไขสันหลังนั้นมีเส้นประสาทถึง 31 คู่ นอกจากนี้ ระบบประสาทรอบนอกยังแบ่งย่อยได้อีก 2 ระบบ คือ

  • ระบบประสาทโซมาติก (Somatic Nervous System) เป็นการควบคุมการตอบสนองของกล้ามเนื้อที่อยู่ภายใต้อำนาจจิตใจ เช่น การเดิน การวิ่ง การนั่ง เป็นต้น
  • ระบบประสาทอัตโนมัติ (Autonomic Nervous System) เป็นการควบคุมการตอบสนองของกล้ามเนื้อโดยอิสระ และอยู่นอกเหนืออำนาจจิตใจ เช่น การเต้นของหัวใจ การทำงานอวัยวะภายใน อย่างตับและปอด เป็นต้น

ความผิดปกติของระบบประสาท

จะเห็นว่าระบบประสาทมีเนื้อเยื่อที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก ซึ่งความผิดปกติของเนื้อเยื่อเหล่านี้เพียงส่วนใดส่วนหนึ่ง ก็ส่งผลให้การรับ-ส่งสัญญาณประสาทผิดปกติได้ เช่น หากเส้นประสาทบริเวณใดบริเวณหนึ่งถูกทำลาย ก็จะทำให้กล้ามเนื้อบริเวณนั้นเสียการควบคุม หมดความรู้สึก มีอาการชา กระตุก ขยับไม่ได้ หากเส้นประสาทไขสันหลังถูกกดทับ ก็จะทำให้เกิดอาการปวดคอ ปวดหลัง ปวดเอว จนอาจถึงขึ้นเดินไม่ได้ และหากเกิดความผิดปกติที่สมอง ก็อาจส่งผลให้การสั่งการด้านพฤติกรรม การเรียนรู้ และการทำงานของอวัยวะอื่นๆ ผิดปกติไปด้วย เป็นต้น 

ยกตัวอย่าง โรคของระบบประสาท ที่พบบ่อย ได้แก่

  • โรคสมองอักเสบ ซึ่งมักเกิดจากการติดเชื้อ
  • โรคเนื้องอกในสมอง
  • โรคอัลไซเมอร์ ซึ่งเกิดจากความเสื่อมของเนื้อสมอง
  • โรคหลอดเลือดสมอง
  • โรคบาดทะยัก ซึ่งเกิดจากแบคทีเรีย Botulinum
  • หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
  • โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง
  • ภาวะมีแร่ธาตุในเลือดต่ำ เช่น แคลเซียม โพแทสเซียม
  • เส้นประสาทถูกทำลายจากสารพิษ
  • โรคพิษสุนัขบ้า ซึ่งเกิดจากไวรัส Rabies

การดูแลระบบประสาท

หลีกเลี่ยงอาหารที่เป็นโทษ และทานอาหารที่มีประโยชน์
อาหารที่มีไขมันสูง และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ล้วนเป็นภัยร้ายต่อระบบประสาท เพราะไขมันอาจไปอุดกั้นผนังหลอดเลือดสมอง ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ และเสี่ยงต่อภาวะเส้นเลือดในสมองแตก ส่วนแอลกอฮอล์และสารพิษอื่นๆ ก็อาจทำลายเส้นประสาทได้ ในขณะที่อาหารที่ช่วยบำรุงระบบประสาท ได้แก่ ผักใบเขียว ข้าวซ้อมมือ และธัญพืช ซึ่งอุดมด้วยวิตามิน บี1
พักผ่อนให้เพียงพอ
ความเครียดและการนอนไม่พอ จะทำให้ระบบประสาทเราตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา และอาจส่งผลให้การหลั่งสารสื่อประสาทผิดปกติ ดังนั้น การหาเวลาพักผ่อนและผ่อนคลายความเครียดอย่างเหมาะสม จะช่วยป้องกันความผิดปกติของระบบประสาทได้
ทะนุถนอมอวัยวะที่เกี่ยวข้อง
การใช้สายตามากเกินไป การก้มๆ เงยๆ และการยกของหนัก ล้วนเป็นพฤติกรรมที่ทำลายอวัยวะในระบบประสาททั้งสิ้น รวมถึงการไม่ระมัดระวังจนเกิดอุบัติเหตุที่กระทบกระเทือนสมองและไขสันหลังด้วย ดังนั้น เราควรทะนุถนอมอวัยวะที่เกี่ยวข้องโดยการใช้งานอย่างเหมาะสม 
หากมีความผิดปกติ ให้รีบไปหาหมอ
อาการที่บ่งบอกความผิดปกติของระบบประสาท ได้แก่ วิงเวียน ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ตาพร่า การมองเห็นหรือการได้ยินลดลง ชาตามมือและเท้า ซึ่งหากพบว่ามีอาการเหล่านี้บ่อยๆ หรือเป็นแล้วไม่หาย ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุโดยด่วน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป
ดูในแอป