ความรู้สุขภาพ

ไขข้อข้องใจเกี่ยวกับการตรวจ WBC PMN และ Band

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที
ไขข้อข้องใจเกี่ยวกับการตรวจ WBC PMN และ Band

เม็ดเลือดขาวแม้จะมีปริมาณเพียงประมาณ 1% ของน้ำเลือดแต่เม็ดเลือดขาวก็มีประโยชน์อย่างยิ่งเสมือนเป็นกองทัพที่มีบทบาทป้องกันร่างกายจากโรคร้ายต่างๆเม็ดเลือดขาวนั้นมีหลากหลายชนิดซึ่งแต่ละชนิดก็มีคุณสมบัติแตกต่างกันการตรวจค่าเม็ดเลือดขาวแต่ละชนิดจึงเป็นเรื่อง จำเป็นสำหรับแพทย์และเป็นเรื่องควรทราบสำหรับตัวท่านเจ้าของร่างกายการรู้ขีดความสามารถของกองทัพแห่งชาติตนเองสำคัญอย่างไรการรู้เรื่องของเม็ดเลือดขาวก็สำคัญเช่นนั้น

วัตถุประสงค์

เพื่อทราบจำนวนเซลล์เม็ดเลือดขาวปริมาตรใดปริมาตรหนึ่งโดยทั่วไปจะใช้ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตรแต่ในหน่วยสากลจะใช้ตอน 1 ลิตร

คำอธิบายอย่างสรุป

  • WBC leukocyte มีหน้าที่ในการออกกำลังกายโดยการทำลายจุลชีพก่อโรคเช่นเชื้อโรคหรือจุลินทรีย์ใด ๆที่แปลกปลอมเข้าสู่ร่างกายหรือแม้แต่เซลล์ของร่างกายเองที่กลายพันธุ์ไปก่อนที่จะเป็นเซลล์มะเร็ง ก็จะถูกกำจัดโดย WBC บางตำราก็เรียกว่า "leukocyte count"

รูปที่ 4 แสดงแหล่งกำเนิดและรูปลักษณ์ของเม็ดเลือดชนิดต่าง ๆ หน้า 87

  • WBC ในทางการแพทย์ไทยต้องการให้แสดงคน 2 ค่าใหญ่ ๆ คือ 1) จำนวนเซลล์เม็ดเลือดขาวทั้งหมด (total number of WBC) คือหัวข้อที่กำลังกล่าวถึง และ 2) จำนวนเซลล์แยกย่อยของเม็ดเลือดขาว (differential white blood counts) ซึ่งจะได้กล่าวถึงในข้อต่อไปแต่อย่างไรก็ตามก็ใคร่จะเอ่ยชื่อ "เซลล์แยกย่อยของ WBC" พอให้รู้จักเฉพาะชื่อไว้ก่อน ดังนี้
    • Lymphocytes (ลิมโฟไซต์)
    • Monocytes (โมโนไซต์)
    • Basophils (เบโซฟิลส์)
    • Eosinophils (อีโอซิโนฟิลส์)
    • Neutrophils (นิวโตรฟิลส์)

ค่าปกติของ WBC

  • ให้ยึดถือตามข้าที่ระบุไว้ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)
  • ค่าปกติทั่วไปในผู้ใหญ่ (ชาย / หญิง)

W BC count : 5,000-11,000 cells/cu.mm
หรือ : 5-11 x 109/L

ค่าผิดปกติที่ถือว่าวิกฤติ

หน่วยทั่วไป : <2,500 หรือ > 30,000 /mm3
หรือ : < 25 หรือ > 30 x 109/L

ค่าผิดปกติ

  • ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า...
    • ร่างกายกำลังได้รับพิษจากยา (drug toxicity) เช่น การได้พิษจากยาเคโมรักษามะเร็งหรือวิธีเคมี บำบัด (chemotherapy)
    • ไขกระดูกมีความผิดปกติ (bone marrow failure)
    • ร่างกายติดเชื้ออย่างรุนแรง (overwhelming infection)
    • ร่างกายขาดสารอาหารบางอย่างเช่น วิตามินบี 12 กรกฟอลิกหรือธาตุเหล็ก
    • ม้ามทำงานมากเกินไป (hypersplenism) โดยดักจับเก็บเม็ดเลือดขาวไว้อย่างมากผิดปกติจากกระแสเลือด
    • สภาวะ WBC ต่ำมีศัพท์แพทย์เรียกว่า leukopenia
  • ในทางมาก อาจแสดงผลว่า...
    • ร่างกายอาจกำลังได้รับเชื้อโรคสำคัญหรือเกิดโรคจากจุลชีพก่อโรคที่หลุดเข้าสู่ร่างกายจึงกระตุ้นให้ต้องเร่งสร้างจำนวนเม็ดเลือดขาวเพิ่มมากขึ้น
    • อาจเกิดโรคสร้างเม็ดเลือดขาวมากผิดปกติจากไขกระดูก (myeloproliferative disorder)
    • อาจกำลังเกิดมะเร็งชนิดใดชนิดหนึ่งก็ได้เช่นโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว (leukemia)
    • อาจกำลังเกิดความรักขายเคืองเช่นเกิดจากความเครียดหรือริดสีดวงทวารซึ่งมีผลต่อระดับฮอร์โมน ที่มีอิทธิพลในการสร้างเม็ดเลือด
    • อาจเกิดสภาวะการขาดน้ำ
    • ต่อมไทรอยด์เอาทำงานมากเกินไป
    • อาจกินยากลุ่ม steroid มันนานเกินไป
    • สภาวะ WBC สูงเกินไปมีศัพท์แพทย์เรียกเป็นการเฉพาะว่า leukocytosis

ค่า WBC ซึ่งต่ำหรือสูงผิดจากความจริงอาจมีเหตุเนื่องจาก…

  • กินอาหารบางประเภทหรือกิจกรรมออกกำลังกายหนักเกินไปหรือความเครียดอาจทำให้ WBC สูงกว่าปกติ
  • การตั้งครรภ์และการคลอดบุตรมักทำให้ WBC สูงเกินปกติ
  • ผู้ที่ถูกตัดม้ามออกทิ้งไปมักจะมี WBC สูงกว่าปกติ
  • WBC มักมีจำนวนต่ำในช่วงเวลาเช้าและสูงในเวลาบ่าย
  • ยาบางอย่างก็อาจทำให้ค่า WBC สูง / ต่ำเกินความจริง

PMN

วัตถุประสงค์

เพื่อทราบจำนวน "เซลล์แยกย่อย" ของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งที่เรียกว่า "pymorhonuclear neutrophils" (PMN) ซึ่งมีนิวเคลียสแยกย่อยต่างรูปร่างกันไป แต่เพื่อความสะดวกคนทั่วไปจึงมักเรียกเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดนี้ว่า "neutrophils" (นิวโตรฟิลส์) เฉยๆ ก็เป็นที่เข้าใจกัน รวมทั้งบางคลินิกก็เรียก "Polys" สั้นๆ ซึ่งย่อมาจาก"pymorhonuclear cells" ก็ได้

คำอธิบายอย่างสรุป

  • ในรายงานผลการตรวจเลือดบางคลินิกจึงอาจเรียกคำว่า neutrophil ได้หลายวิธี กล่าวคือ

PMN......................................% หรือ
Neutrophil.............................% หรือ
Neut.....................................% หรือ
Polys....................................%

  • Neutrophil ขนาดเมื่อยังไม่เจริญเติบโตเต็มที่แต่ก็ได้เข้าไปอยู่ในกระแสเลือดแล้วจะมีชื่อเรียกเป็นการเฉพาะว่า "band cell" ทั้งนี้จะกล่าวถึงในรายละเอียดของผลเลือดในหัวข้อนั้น ต่อไป
  • ธรรมชาติของนิวโตรฟิล
    • ต้นกำเนิดมาจาก stem cell ในไขกระดูกใช้ระยะเวลาประมาณ 12-13 วัน จึงจะเติบโตออกมาสู่กระแสเลือดในชั้นต้นเรียกว่า band cell
    • จำนวนนิวโตรฟิล
      • เฉพาะที่ล่องลอยในกระแสเลือดจะแสดงด้วยจำนวนเปอร์เซ็นต์ที่คำนวณได้ต่อจำนวนทั้งหมดของ WBC ณ เวลานั้น (ปกติในวงจรกระแสเลือดจะมีประมาณ 55-70% ของ WBC)
      • นิวโตรฟิลยังมีอีกจำนวนหนึ่งในปริมาณประมาณใกล้เคียงกับที่ล่องลอยในกระแสเลือดทั้งนี้ในจำนวนนี้มักเกาะติดอยู่กับผนังภายในของหลอดเลือดและเนื้อเยื่อส่วนต่างๆของร่างกาย
      • ทั้งนี้ นิวโตรฟิลยังมีสำรองเป็นจำนวนมากอีกประมาณ 30 - 40 เท่าของที่ล่องลอยในกระแสเลือดแม้จะโตเต็มที่แล้วแต่ก็ยังถูกเก็บกักตัวไว้ใน โพรงไขกระดูก
        ผมขอให้สังเกตว่าทั้งในข้อ 2) และข้อ 3) นี่คือจำนวน "นิวโตรฟิลกองหนุน" ที่ร่างกายสำรองเตรียมพร้อมไว้ใช้ในยามจำเป็นและฉุกเฉินในกรณีเมื่อร่างกายถูกรุกรานจากเชื้อโรค
    • อายุนิวโตรฟิล
      • ส่วนที่ล่องลอยในกระแสเลือดจะมีอายุขัยเพียงประมาณ 6-12 ชั่วโมง เท่านั้น
      • ส่วนที่เกาะอยู่กับผนังหลอดเลือดหรือเนื้อเยื่อต่าง ๆ นั้นอาจมีอายุยืนยาวอยู่ได้หลายวัน
  • หน้าที่หลักของนิวโตรฟิล คือ การล้อมจับกินจุลินทรีย์ชนิดแบคทีเรียด้วยกระบวนการกลืนกิน (phagocytosis) กล่าวคือ ด้วยการฆ่าโดยวิธีการ "ฮุบเหยื่อ" แล้วค่อยค่อยสลายแบคทีเรียหรือเชื้อโรคใดใดเหล่านั้นที่อาจล่วงล้ำเข้าสู่ร่างกายมนุษย์

Phago = กิน, ฮุบ
Cyto = cyte, เซลล์, จุลินทรีย์
Osis = กระบวนการ

ค่าปกติของ Neutrophil

  • ให้ยึดถือตามค่าที่ระบุไว้ ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)
  • ค่าปกติแสดงเปอร์เซ็นต์ของ WBC

PMN หรือ Neutrophil : 55-70%

  • จำนวนปกติ

Neutrophil=3.6-11.5x103/ µ L

  • อาจแสดงเป็นจำนวนหน่วยสมบูรณ์ก็ได้เรียกว่า absolute neutrophil count หรือ ANC

ค่าปกติ ANC = 2,500-8,000 cells/mm3

  • ค่า ANC ในใบรายงานผลเลือดหากมิได้แสดงไว้ก็อาจคำนวณได้จากสูตร

ANC = WBC x (% Neutrophil + % Bands)
หมายเหตุ  % Bands จะกล่าวถึงในหัวข้อต่อไป

ค่าผิดปกติที่ถือว่าวิกฤติ

  • ผู้ป่วยรายใดก็ตามที่ปรากฏค่า ANC เท่ากับหรือต่ำกว่า 1,000 cell/mm กำลังสาม ให้ประเมินได้ว่ากำลังตกอยู่ในภาวะเสี่ยงที่จะติดเชื้อได้ง่ายดังนั้นจะต้องรีบแยกตัวผู้ป่วยให้อยู่ในห้องปลอดเชื้อโดยลำพังทันที
  • ค่าวิกฤตที่ควรจำก็คือ 

ANC ≤ 1,000 cells/mm3

ค่าผิดปกติ

  • ในทางน้อยมีศัพท์เรียกว่า neutropenia ซึ่งอาจแสดงผลว่า…
    • ร่างกายอาจกำลังเริ่มเผชิญกับการติดเชื้อที่เสี่ยงต่อการนำไปสู่โรคสำคัญเช่น ไทฟอยด์ ตับอักเสบ ไข้หวัดใหญ่ โรคหัด โรคคางทูม โรคหัดเยอรมัน (rubella) ฯลฯ
    • อาจกำลังอดอาหาร (starvation) หรือขาดสารอาหารสำคัญบางตัวเช่น กรดฟอลิก หรือวิตามินบี 12
    • อาจได้รับรังสีหรือยาที่เป็นพิษต่อเซลล์บางตัว เช่นการรักษามะเร็งด้วยเคโมหรือวิธีเคมีบำบัด อาจมีผลทำให้เซลล์ไขกระดูกทำงานได้ต่ำกว่าปกติ
  • ในทางมาก มีศัพท์เรียกว่า neutrophilia ซึ่งอาจแสดงผลว่า...
    • อาจกำลังเกิดจากโรคการติดเชื้อ เช่น โรคกระดูกอักเสบ (osteomyelitis) โรคหูอักเสบ (otitis media) โรคโกโนเรีย โรคงูสวัด โรคเยื่อบุหัวใจอักเสบ (endocarditis) โรคอีสุกอีใส ฯลฯ
    • อาจกำลังเกิดโรคเซลล์หรือเนื้อเยื่อบางจุดขาดเช่นโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด (myocardial infarction) แผลไฟลวก แผลหิมะกัด โรคมะเร็ง ฯลฯ
    • อาจกำลังเกิดโรคหรือสภาวะอันเนื่องจากการเผาผลาญอาหารบกพร่อง เช่น สภาวะความเป็นกรดจากเบาหวาน (diabetic acidosis)
    • ร่างกายอาจกำลังเกิดความเครียดอย่างหนัก
    • อาจกำลังเกิดสภาวะอักเสบจากโรคปวดข้อ โรคเกาต์เฉียบพลัน (acute gout) โรคกล้ามเนื้ออักเสบ (myositis) ฯลฯ

Band

วัตถุประสงค์

เพื่อทราบจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดวัยรุ่นหรือ neutrophil ที่ยังโตไม่เต็มที่ซึ่งเรียกว่า Band นั้นมีจำนวน เป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของ WBC และ Band ของเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดอื่นก็มีแต่มีปริมาณน้อยมาก

คำอธิบายอย่างสรุป

  • นิวโตรฟิล ที่ยังไม่โตเต็มที่แต่ก็ได้โผล่พ้นจากไขกระดูกเข้ามาอยู่ในกระแสเลือดนี้ยังมีนิวเคลียส (เสมือนหัวใจของเซลล์) เป็นรูปแท่งงอ ๆ โดยเหตุนี้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะเป็นอนุชนเช่นนี้จึงถูกเรียกว่า "Band cell" (band ในภาษาอังกฤษแปลว่า แท่ง) หรือ "stab cell" (stab ในภาษาเยอรมันก็แปลว่า แท่ง) ดังนั้น Band cell หรือ Stab cell จึงมีความหมายเดียวกันแต่บางทีก็มักเรียก band หรือ stab เฉย ๆ เท่านั้น
  • Band cell นั้นมีความมุ่งหมายว่าเป็นนิวโตรฟิล ซึ่งอยู่พร้อมที่จะใช้งานได้เสมือนนักศึกษาวิชาทหารที่กำลังรับการฝึก (นศท.) อยู่นั้นย่อมพร้อมที่จะเข้าทำการสู้รบกับข้าศึกในสถานการณ์ฉุกเฉินหรือยามจำเป็นได้เสมอ
  • Band มีภาระหน้าที่สำคัญโดยสรุปว่าเป็น กำลังกองหนุนซึ่งจะต้องหนุนเนื่องเข้าทดแทนนิวโตรฟิล เก่าที่จะต้องสิ้นอายุขัยลงตามลำดับในช่วงเวลาอันสั้น (6-12 ชั่วโมงในกระแสเลือด) ดังนั้นการปรากฏระดับของ Band ในเลือดที่ขาดจำนวนจากเกณฑ์ปกติเมื่อใดจึงอาจเป็นตัวบ่งชี้หรือ indicator แสดงการลดลงของภูมิคุ้มกันในการต่อสู้โรคร้ายแรงในภายหลังเมื่อนั้น

ค่าปกติของ Band

  • ให้ยึดถือตามข้าที่ระบุไว้ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)
  • ถ้าปกติแสดงเป็นเปอร์เซ็นต์ของ WBC

Band : 3 - 5 %

  • จำนวนปกติ

0 - 0.03 x 103  cell/µL

ค่าผิดปกติ

  • ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า...
    • หากพบค่า Band ต่ำประกอบกับ neutrophils ก็ต่ำด้วยย่อมมีผลให้หน่วยนับนิวโตรฟิล อย่างสมบูรณ์ (ANC) ลดลงต่ำไปด้วยแสดงว่าร่างกายกำลังเริ่มปราศจากภูมิต้านทานโรค
  • ในทางมาก อาจแสดงผลว่า...
    • ร่างกายกำลังถูกรุกรานจากเชื้อโรคอย่างรุนแรงจึงมีผลทำให้ต้องเพิ่มจำนวนทั้ง neutrophil และ Band ให้มากขึ้น
    • อาจมีอวัยวะใดอวัยวะหนึ่งกำลังเกิดการอักเสบอย่างร้ายแรงเช่นเคยมีกรณีผู้ป่วยรายหนึ่งมีอาการไส้ติ่งอักเสบชนิดเฉียบพลัน (acute appendicitis) ผลการตรวจเลือดหาจำนวนBand และ WBC แล้วพบว่า

WBC = 15,000 cell/mm3
Neutrophil = 65%
Band = 10%

  • ทั้งนี้ในกรณีใดก็ตามที่ Band มีค่าเกินกว่า 10% ของneutrophil (ย้ำอีกครั้งไม่ใช่ของ WBC) แต่ค่า WBC ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติหรือต่ำกว่าเกณฑ์ปกติอาจแสดงว่าไขกระดูกกำลังเริ่มจากท้อถอยต่อการสร้างเม็ดเลือดสำหรับสาเหตุแห่งการ "ท้อถอย" นั้นเป็นเรื่องสำคัญอีกเรื่องหนึ่ง

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่

บทความต่อไป
วิตามิน (Vitamins) คืออะไร?
วิตามิน (Vitamins) คืออะไร?

ร่างกายของคุณต้องการวิตามินที่สำคัญถึง 13 ชนิดในการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ