ยา

ยานอนหลับกลุ่ม ฺBenzodiazepine...ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 613884848

ยากลุ่ม Benzodiazepine เป็นยาที่แพทย์นิยมใช้ เป็นยาลดความกังวลหรือเป็นยานอนหลับมากที่สุด ซึ่งนอกเหนือจาก ฤทธิ์คลายกังวล ยายังมีฤทธิ์อื่น ๆ อีกได้แก่ คลายกล้ามเนื้อ ทำให้ง่วงซึม และระงับการชัก จึงทำให้ยากลุ่ม Benzodiazepine เป็นยาคลายกังวลกลุ่มที่ใช้บ่อยที่สุด ในระยะหลังมีการสังเคราะห์ยาคลายกังวลกลุ่มอื่นมาใช้เพิ่มเติม แต่ยังไม่เป็นที่นิยมใช้เท่ากับยากลุ่ม Benzodiazepine

ยาออกฤทธิ์ต่อร่างกายอย่างไร

เมื่อรับประทานยาเข้าไปในร่างกาย ยาจะกระจายไปจับตัวรับ ในสมองซึ่งรวมตัว เป็นโครงสร้างเชิงซ้อน ในส่วนต่างๆของสมอง ทำให้เกิดฤทธิ์การยับยั้งการนำสัญญาณประสาทในสมอง  จากการที่ยาออกฤทธิ์กับตัวรับนี้เมื่อหยุดใช้ยาทันที จะทำให้เกิดอาการถอนยา ซึ่งเป็น ภาวะกระตุ้นของสมอง ได้แก่  มีอาการวิตกกังวลรุนแรง กระวนกระวาย โรคจิต หรือเกิดอาการชักได้ เช่นเดียวกับผู้ที่หยุดดื่มสุราทันที เนื่องจากแอลกอฮอล์ออกฤทธิ์ที่ตัวรับชนิดนี้เช่นเดียวกับยา benzodiazepine ฉะนั้นการรู้จักวิธีหยุดยาอย่างช้า ๆ จึง สำคัญพอ ๆ กับการรู้จักวิธีใช้ยา

โฆษณาจาก HonestDocs
พะวงเรื่องค่ารักษาพยาบาล?

ดูแบบประกันสุขภาพ คุยกับเจ้าหน้าที่เพื่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

เลือกซื้อ

ยากลุ่ม benzodiazepine รักษาโรคใดได้บ้าง

  • อาการวิตกกังวลทั่วไป เช่น กังวลจากการคาดการณ์ไปล่วงหน้า จึงมีการนำยามาใช้ให้ผู้ป่วยรับประทานในคืนก่อนผ่าตัด
  • รักษาโรควิตกกังวล และโรคตื่นตระหนกบางประเภท
  • ภาวะวิตกกังวลเฉียบพลัน เช่น ในผู้ที่ประสบเหตุการณ์ร้ายหรือได้รับข่าวร้าย
  • อาการนอนไม่หลับ ซึ่งควรใช้ยาเป็นครั้งคราวเท่านั้น การหาสาเหตุของการนอนไม่หลับแล้วแก้ปัญหา จะเหมาะสมกว่า
  • ใช้เป็นยาคลายกล้ามเนื้อ ซึ่งอาจมีสาเหตุจากทางร่างกายหรือจิตใจ
  • ใช้ก่อนการผ่าตัด เนื่องจากมีฤทธิ์ ทำให้ลืมเหตุการณ์  ง่วงซึม และคลายกังวล
  • ระงับอาการชัก แต่ไม่ป้องกันการชัก ยกเว้นยา benzodiazepine บางชนิด เช่น clonazepam ที่สามารถป้องกันอาการชักบางประเภท
  • รักษากลุ่มอาการขาดสุรา ( alcohol withdrawal syndrome)

หลักการเลือกใช้ยา

ยาในกลุ่ม benzodiazepine มีทั้งชนิดรับประทานและชนิดฉีด ซึ่งตัวยารูปแบบยาฉีด ได้แก่ diazepam, midazolam  สำหรับยาชนิดรับประทาน สามารถแบ่งได้ตามความแรงของยาโดย

  • ยาที่มีความแรงต่ำ ได้แก่ chlordiazepoxide, clorazepat , diazepam
  • ยาที่มีความแรงสูงได้แก่ alprazolam, clonazepam, lorazepam

นอกจากนี้ ยังสามารถแบ่งยา benzodiazepine ได้ตามระยะเวลาออกฤทธิ์ในร่างกาย ซึ่งขึ้นอยู่กับคุณสมบัติใน การดูดซึม การกระจายของตัวยาในร่างกาย และการกระจัดยาออกจากร่างกาย  ยาในกลุ่ม benzodiazepine ทุกตัวมีกลไกการออกฤทธิ์และอาการข้างเคียงไม่แตกต่างกัน การเลือกว่าจะใช้ยาตัวไหน ปริมาณเท่าไหร่และความถี่บ่อยในการใช้อย่างไรขึ้นอยู่กับ ปัจจัยต่าง ๆ เหล่านี้ ได้แก่

การวินิจฉัยโรค

การใช้เพื่อเป็นยานอนหลับ คลายกังวล แพทย์ควรวินิจฉัยให้ชัดเจนก่อนว่าผู้ป่วยเป็นโรคอะไรเพื่อจะได้พิจารณาเลือกชนิดยาให้เหมาะสมกับโรคหรือภาวะนั้นๆ

  • การใช้ยาเพื่อคลายกังวลทั่วไป แพทย์ควรเลือกใช้ยาที่มี การออกฤทธิ์ระยะยาว เช่น diazepam โดยให้ยาก่อนนอนวันละครั้ง หรือไม่เกิน 2 มื้อต่อวัน โดยส่วนใหญ่จะให้มือก่อนนอน นอกจากจะได้ผลในการรักษาอาการวิตกกังวลแล้ว benzodiazepine ยังได้ผลในการลดภาวะวิตกกังวลทั่วๆไป เช่น ก่อนผ่าตัด ก่อนสอบ ย้ายบ้าน ยาที่ใช้มักเป็นยา ความแรงต่ำ และขนาดยาต่ำๆ
  • การใช้เป็นยานอนหลับ แพทย์ควรถามถึงลักษณะอาการของการนอนไม่หลับ หากเป็นอาการนอนไม่หลับช่วงต้น ควรเลือกยากลุ่มที่ออกฤทธิ์เร็วและตัวยาอยู่ในร่างกายไม่นาน และหากเป็นอาการนอนไม่หลับ แบบตื่นกลางดึก หรือ ตื่นนอนแต่เช้ามืด ควรเลือกยากลุ่มที่ออกฤทธิ์นานขึ้น แต่บางครั้งฤทธิ์ของยาอาจอยู่นานจนทำให้ผู้ป่วยง่วงซึมในตอนเช้า

ปัจจัยด้านผู้ป่วย

ได้แก่ ลักษณะอาการ เช่นเป็นเรื้อรัง เป็นเร็วหายเร็ว หรือเป็นความวิตกกังวลต่อเฉพาะบางเหตุการณ์  อายุของผู้ป่วย โรคทางกายโดยเฉพาะโรคตับทำงานบกพร่อง

ปัจจัยด้านตัวยา

ได้แก่ ความแรงของยาชนิดต่างๆในกลุ่ม benzodiazepine คุณลักษณะเฉพาะของยา การดูดซึม ระยะเวลาที่เริ่มออกฤทธิ์ ระยะเวลาที่ยาถูกขจัดออกจากร่างกาย

หลักการปรับขนาดยา

ในการปรับขนาดยา benzodiazepine ขึ้นกับ การชั่งน้ำหนักระหว่าง ผลของการรักษา กับอาการข้างเคียงจากยา ที่อาจเกิดขึ้น โดยเมื่อเลือกใช้ยาชนิดใดแล้วควรใช้ให้ถึงขนาดสูงสุดในการรักษาของยาตัวนั้น ก่อนเปลี่ยนยาใหม่ นอกจากผู้ป่วยทนอาการข้างเคียงของยาไม่ได้ และไม่แนะนำให้ใช้ benzodiazepine หลายตัวพร้อมกันเนื่องจากไม่มีผลดีกว่าการใช้ยาตัวเดียว นอกจากนั้นยังมีประเด็นอื่น ๆ ในการปรับขนาดยา benzodiazepine ได้แก่

  • หากยาตัวใดได้ผล ในการรักษาให้คงขนาดยาต่ำสุดที่ควบคุมอาการได้ไประยะหนึ่ง ตามแต่แพทย์พิจารณาในแต่ละโรค ไม่ควรพยายามจะลดขนาดยาเร็วเกินไปโดยที่โรคยังไม่หาย
  • เมื่อใช้ยากลุ่ม benzodiazepine ระยะเวลาหนึ่งแล้ว อาจเกิดอาการดื้อต่อยา หมายถึงใช้ยาในขนาดเดิมแล้ว ฤทธิ์ของยาลดน้อยลงกว่าเดิม ซึ่ง อาการดื้อต่อยา มักเกิดกับฤทธิ์ง่วงซึมก่อน ส่วนฤทธิ์คลายกังวลนั้น พบว่าไม่เกิดภาวะทนต่อยา นั่นหมายความว่าหากใช้ยารักษาอาการวิตกกังวลแล้ว จะใช้ได้ผลนานกว่าใช้เพื่อทำให้หลับ โดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาขึ้นเรื่อย ๆ แต่หากใช้เพื่อให้นอนหลับติดต่อกันระยะเวลานาน อาจต้องปรับขนาดยาเพิ่มขึ้น
  • การลดขนาดยาเพื่อหยุดยาเมื่อครบกำหนดระยะรักษา ควรค่อยๆปรับลดลงทีละน้อย แพทย์มักลดขนาดยาลงร้อยละ 25 ของขนาดยาสูงสุดที่เคยใช้ทุก 1-2 สัปดาห์ จนหยุดยาได้หมดภายใน 4-8 สัปดาห์ สิ่งที่อาจพบในขณะลดยาคือ ผู้ป่วยมีอาการวิตกกังวลขึ้นอีก ซึ่งอาจเกิดขึ้นจากโรคเดิมที่ยังไม่หายขาดจริง หรือ เกิดอาการเหมือนโรคเดิมแต่รุนแรงกว่า โดยเป็นช่วงสั้นๆ  อาการลักษณะดังกล่าว อาจคล้ายกับอาการขาดยาจริง ๆ ของผู้ป่วย ซึ่งอาการจะค่อยลดลงเองได้เมื่อหยุดยาไประยะหนึ่ง
  • ในผู้ที่มีโรคทางกายอยู่หรือมีอายุมาก แพทย์มักเลือกใช้ยา benzodiazepine ที่ไม่มีสารออกฤทธิ์หลังตัวยาเปลี่ยนแปลงในร่างกายตกค้างอยู่  เช่น lorazepam
  • ยา benzodiazepine ที่ขจัดออกจากร่างกายได้อย่างรวดเร็ว หากใช้ติดต่อกันระยะหนึ่งจะทำให้เกิดอาการติดยาได้ง่ายกว่ายาที่ขจัดออกจากร่างกายช้า

จากที่กล่าวมาถึงแนวทางในการใช้ยากลุ่ม benzodiazepine จำเป็นต้องพิจารณาปัจจัยต่างๆของผู้ป่วย ตัวยา รวมทั้งจุดประสงค์ ในการนำยามาใช้ ดังนั้นหากผู้ป่วยจำเป็นต้องใช้ยากลุ่มนี้ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์เพื่อให้เกิดความปลอดภัยและประสิทธิผลจากยา

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่

บทความต่อไป
วิธีการจัดการกับโรควิตกกังวล
วิธีการจัดการกับโรควิตกกังวล

คุณสามารถควบคุมโรคนี้ได้หากได้รับความช่วยเหลือ

แนวทางการวินิจฉัยโรควิตกกังวลตาม DSM5
แนวทางการวินิจฉัยโรควิตกกังวลตาม DSM5

อาการของโรคนี้คืออะไรแล้วจะใช้การประเมินอย่างไร?

การใช้ Paxil สำหรับโรควิตกกังวล
การใช้ Paxil สำหรับโรควิตกกังวล

Paxil ทำงานอย่างไร ผลข้างเคียง และข้อมูลอื่นๆ