ภาวะผิดปกติทางจิตใจจากเหตุการณ์รุนแรง (Posttraumatic Stress Disorder หรือ PTSD) คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 6, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

ภาวะผิดปกติทางจิตใจจากเหตุการณ์รุนแรง (Posttraumatic Stress Disorder หรือ PTSD) เป็นโรคที่จัดอยู่ในกลุ่มโรควิตกกังวลชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นความผิดปกติทางจิตใจภายหลังประสบกับเหตุการณ์รุนแรง โดยผู้ป่วยอาจประสบเหตุการณ์รุนแรงนั้นด้วยตัวเอง หรือ เป็นผู้รู้เห็นเหตุการณ์รุนแรงนั้น หรือบุคคลใกล้ชิดหรือบุคคลที่รักประสบกับเหตุการณ์รุนแรงนั้น 

ซึ่งเหตุการณ์รุนแรงหรือเหตุการณ์สะเทือนขวัญนั้น แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ

  • ภัยจากธรรมชาติ ได้แก่ คลื่นยักษ์ น้ำท่วม พายุ แผ่นดินไหว ฯลฯ
  • ภัยที่เกิดจากมนุษย์ ได้แก่ สงคราม  อุบัติเหตุหมู่  การถูกทารุณกรรม  ข่มขืนกระทำชำเรา ฆาตกรรม ฯลฯ

สาเหตุ

เกิดจากความวิตกกังวล หวาดกลัวต่อการบาดเจ็บหรือการตาย และการยึดติดอยู่กับความรู้สึกกลัว หวาดวิตก และความรู้สึกสิ้นหวัง จากเหตุการณ์รุนแรงหรือเหตุการณ์สะเทือนขวัญ โดยที่ร่างกายและจิตใจไม่สามารถปรับตัวสู่ภาวะปกติได้

อาการ

ภายหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญแบ่งอาการเป็น 2 ระยะดังนี้

1. ความเครียดแบบเฉียบพลัน (Acute Stress Disorder : ASD) 

อาการของ ASD จะเกิดขึ้นภายใน 2-3 สัปดาห์แรกหรือประมาณ 1 เดือน หลังเกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญ โดยมีอาการตอบสนองครั้งแรก คือ กลัว สิ้นหวัง สับสนไม่รู้ว่าตนเองอยู่ที่ไหน เป็นต้น หากไม่ได้รับการช่วยเหลือทางด้านจิตใจที่เหมาะสมในระยะนี้หรือผู้ป่วยไม่สามารถปรับตัวยอมรับกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญนั้นได้ก็มีแนวโน้มที่จะพัฒนาไปสู่ภาวะ PTSD

2. PTSD  เป็นอาการที่ส่งผลทำให้เกิดความรู้สึกโศกเศร้า หรือมีความบกพร่องในการเข้าสังคม ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง   

อาการของ PTSD จะแสดงอาการภายใน 6 เดือนหลังจากเกิดเหตุการณ์รุนแรง หรืออาจจะเกิดช้ากว่านี้ก็ได้  และหากมีอาการ PTSD มากกว่า 3 เดือนขึ้นไป จะถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรค PTSD เรื้อรัง  ซึ่งอาการ PTSD แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มอาการ ดังนี้

  • Re-experiencing  เป็นอาการของผู้รอดจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่ไม่สามารถปลดปล่อยความคิดจากเหตุการณ์นั้นได้ โดยมีการหวนกลับมาของเหตุการณ์ทางมโนภาพ ความคิด และการรับรู้ ฝันร้ายถึงเหตุการณ์นั้นบ่อยๆ  มีการกระทำหรือความรู้สึกว่าเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นอีกรวมไปถึงภาพลวงตา ภาพหลอน มีความทุกข์ทรมานจิตใจอย่างรุนแรงเมื่อพบสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้นซ้ำอีก  ร่วมกับมีอาการทางกาย เช่น เหงื่อออก หายใจสั้น เมื่อมีความคิดถึงเหตุการณ์นั้น
  • Avoidance/numbing  ผู้ป่วยพยายามหลีกเลี่ยงความคิด ความรู้สึก หรือพูดถึงเหตุการณ์นั้น  พยายามหลีกเลี่ยงกิจกรรม สถานที่ หรือบุคคลที่กระตุ้นให้นึกถึงเหตุการณ์นั้น รู้สึกเฉยชาไม่สนใจสิ่งรอบข้าง การที่ไม่สามารถนึกถึงช่วงสำคัญของเหตุการณ์นั้น  ความรู้สึกสนใจในการเข้าร่วมกิจกรรมสำคัญต่าง ๆ ลดลง  มีความรู้สึกแยกตัวหรือห่างเหินจากผู้อื่น  จำกัดการแสดงออก เช่น ไม่สามารถรู้สึกถึงความรัก   รู้สึกว่าไม่มีอนาคต เช่น ไม่คาดหวังในอาชีพการงาน การแต่งงาน การมีครอบครัว หรือการมีอายุยืนยาว
  • Hyperarousal   มีภาวะตื่นตัวสูงผิดปกติ เช่น มีปัญหาการนอนหลับหรือไม่สามารถนอนหลับได้นาน  มีอารมณ์หงุดหงิด ฉุนเฉียว หรือโกรธง่าย  ไม่มีสมาธิ มีอาการระแวดระวัง   มีอาการตกใจกลัวเกินความเป็นจิรง  

**หากมีอาการ PTSD เรื้อรังก็อาจส่งผลให้เกิดโรคต่างๆ ได้ เช่น โรคหัวใจ โรคอ้วน ติดแอลกอฮอล์ ละเลยการดูแลสุขภาพของตนเอง โรคซึมเศร้า ฆ่าตัวตาย เป็นต้น

การรักษา

เป้าหมายของการรักษามุ่งเน้นให้ความคิดทางลบของผู้ป่วยลดน้อยลง และเพิ่มความคิดความรู้สึกทางบวกของผู้ป่วยให้มากขึ้น ด้วยวิธีดังต่อไปนี้

  • สร้างความรู้สึกมั่นคงภายนอก  เช่น ที่อยู่อาศัย,การักษาทางการแพทย์,การดูแลสุขภาพ (หลัก3อ.) , ความช่วยเหลือจากครอบครัว,กิจกรรมความสุขในชีวิตประจำวัน , ให้ความรู้เกี่ยวกับอาการ,สร้างความเชื่อมั่นและส่งเสริมแรงจูงใจในการรักษารวมถึงช่วยพัฒนาความมั่นคงภายในของผู้รับบริการ
  • สร้างความมั่นคงภายในจิตใจ เพื่อพัฒนาความสามารถในการจัดการอารมณ์และมองเห็นคุณค่าแห่งตนโดยการทำกลุ่มจิตบำบัดซึ่งกระตุ้นให้ผู้ป่วยนึกถึงความทรงจำที่ดีกับเหตุการณ์ในชีวิต เช่น ความความภูมิใจ,สิ่งที่เคยมีความสุข,ความสัมพันธ์กับคนอื่น  ฝึกจินตนาการถึงสิ่งที่ทำให้มีความสุขหรือมีพลัง  จัดกิจกรรมที่ทำให้มีความสุข

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เหารักษาอย่างไรให้หายขาด
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่