Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS

ภาวะผิดปกติทางจิตใจจากเหตุการณ์รุนแรง คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 12 ก.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,539,161 คน

ภาวะผิดปกติทางจิตใจจากเหตุการณ์รุนแรง (Posttraumatic stress disorder หรือ PTSD) เป็นโรคที่จัดอยู่ในกลุ่มโรควิตกกังวลชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นความผิดปกติทางจิตใจภายหลังประสบกับเหตุการณ์รุนแรง โดยผู้ป่วยอาจประสบเหตุการณ์รุนแรงนั้นด้วยตัวเอง เป็นผู้รู้เห็นเหตุการณ์รุนแรงนั้น หรือบุคคลใกล้ชิดอันเป็นที่รักประสบกับเหตุการณ์รุนแรงนั้น 

ภาวะ PTSD เกิดจากความวิตกกังวล หวาดกลัวต่อการบาดเจ็บหรือการตาย และการยึดติดอยู่กับความรู้สึกกลัว หวาดวิตก และความรู้สึกสิ้นหวัง ที่เกิดจากเหตุการณ์รุนแรงหรือเหตุการณ์สะเทือนขวัญ โดยที่ร่างกายและจิตใจไม่สามารถปรับตัวสู่ภาวะปกติได้

โฆษณาจาก HonestDocs
เชื้อ HPV สาเหตุหลักของการเกิดมะเร็งปากมดลูก

ฉีดวัคซีน ป้องกันไว้ก่อนเลยวันนี้ เริ่มต้นเพียง 3,185 เท่านั้น

Hpv35 internal ad

เหตุการณ์รุนแรงหรือเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่ทำให้เกิดภาวะผิดปกติทางจิตใจนั้น แบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ

  • ภัยจากธรรมชาติ ได้แก่ คลื่นยักษ์ น้ำท่วม พายุ แผ่นดินไหว ฯลฯ
  • ภัยที่เกิดจากมนุษย์ ได้แก่ สงคราม  อุบัติเหตุหมู่  การถูกทารุณกรรม  การข่มขืนกระทำชำเรา ฆาตกรรม ฯลฯ

สาเหตุของ PTSD

สาเหตุของ PTSD นั้นยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่อาจมีปัจจัยเสี่ยงดังนี้

  • พันธุกรรม นักวิจัยคาดว่าปัจจัยทางพันธุกรรมอาจส่งผลต่อการสร้างความทรงจำเกี่ยวกับความกลัวได้ ซึ่งก็ยังคงต้องมีการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่องว่าพันธุกรรมที่แตกต่างกันในแต่ละบุคคล จะทำให้เกิดการตอบสนองต่อความกลัวที่ต่างกันได้อย่างไร
  • สมอง การทำงานของสมองบางส่วนในแต่ละบุคคลนั้นแตกต่างกัน รวมถึงการควบคุมสารสื่อประสาทและฮอร์โมน ซึ่งอาจส่งผลต่อการตอบสนองทางร่างกายต่อความเครียด
  • ประสบการณ์ชีวิต การประสบเหตุการณ์สะเทือนขวัญในวัยเด็กเป็นปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงให้เกิดภาวะ PTSD ได้ง่าย
  • สุขภาพจิต ผู้ที่มีโรคทางจิตหรือเคยป่วยด้วยโรคทางจิตมาก่อน เช่น โรคซึมเศร้า มีความเสี่ยงเกิดโรคทางจิตอื่นๆ ได้เช่นกัน
  • ลักษณะทางบุคลิกภาพ การมองโลกในแง่ร้าย หรือมีปัญหาในการจัดการกับความเครียดของตนเอง เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อวิธีการรับมือกับเรื่องต่างๆ ในชีวิต

อาการของ PTSD

ผู้ที่ประสบกับภาวะผิดปกติทางจิตใจภายหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ มีอาการเป็น 2 ระยะดังนี้

1. ระยะความเครียดแบบเฉียบพลัน (Acute Stress Disorder: ASD) 

อาการของ ASD จะเกิดขึ้นภายใน 2-3 สัปดาห์แรกหรือประมาณ 1 เดือน หลังเกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญ โดยมีอาการตอบสนองครั้งแรก คือ กลัว สิ้นหวัง สับสนไม่รู้ว่าตนเองอยู่ที่ไหน เป็นต้น หากไม่ได้รับการช่วยเหลือทางด้านจิตใจที่เหมาะสมในระยะนี้หรือผู้ป่วยไม่สามารถปรับตัวยอมรับกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญนั้นได้ก็มีแนวโน้มที่จะพัฒนาไปสู่ภาวะ PTSD

2. ระยะความผิดปกติทางจิตใจ (PTSD)  

เป็นอาการที่ส่งผลทำให้เกิดความรู้สึกโศกเศร้า หรือมีความบกพร่องในการเข้าสังคม ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง ผู้ป่วยจะแสดงอาการในระยะนี้ภายใน 6 เดือนหลังจากเกิดเหตุการณ์รุนแรง หรืออาจจะเกิดขึ้นช้ากว่านี้ก็ได้ และหากมีอาการ PTSD มากกว่า 3 เดือนขึ้นไป แพทย์ก็จะวินิจฉัยว่าเป็นโรค PTSD เรื้อรัง ซึ่งอาการ PTSD ยังแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มอาการ ดังนี้

  • Re-experiencing เป็นอาการของผู้รอดชีวิตจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่ไม่สามารถหลุดจากความคิดเกี่ยวกับเหตุการณ์นั้นได้ โดยมีการหวนกลับมาของเหตุการณ์ทางมโนภาพ ความคิด และการรับรู้ ฝันร้ายถึงเหตุการณ์นั้นบ่อยๆ มีความรู้สึกว่าเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นอีก หรือเห็นภาพลวงตา ภาพหลอน และมีความทุกข์ทรมานจิตใจอย่างรุนแรงเมื่อพบสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้นซ้ำอีก  ร่วมกับมีอาการทางกาย เช่น เหงื่อออก และหายใจสั้น เมื่อนึกถึงภาพเหตุการณ์นั้น
  • Avoidance/numbing ผู้ป่วยจะพยายามหลีกเลี่ยงความคิด ความรู้สึก หรือการพูดถึงเหตุการณ์นั้น และพยายามหลีกเลี่ยงกิจกรรม สถานที่ หรือบุคคลที่กระตุ้นให้นึกถึงเหตุการณ์นั้น จนอาจถึงขั้นไม่สามารถนึกถึงช่วงสำคัญของเหตุการณ์นั้น รู้สึกเฉยชาไม่สนใจสิ่งรอบข้าง ความรู้สึกสนใจในการเข้าร่วมกิจกรรมสำคัญต่างๆ ลดลง มีความรู้สึกแยกตัวหรือห่างเหินจากผู้อื่น ไม่แสดงออกถึงอารมณ์หรือความรู้สึก ไม่สามารถรู้สึกถึงความรัก และอาจรู้สึกว่าตนไม่มีอนาคต จนไม่คาดหวังในอาชีพการงาน การแต่งงาน การมีครอบครัว หรือการมีอายุยืนยาว
  • Hyperarousal มีภาวะตื่นตัวสูงผิดปกติ เช่น มีปัญหาการนอนหลับหรือไม่สามารถนอนหลับได้นาน มีอารมณ์หงุดหงิด ฉุนเฉียว หรือโกรธง่าย ไม่มีสมาธิ มีอาการระแวดระวัง มีอาการตกใจกลัวเกินความเป็นจริง  

อาการ PTSD ในเด็ก

อาการ PTSD ในวันรุ่นจะมีความคล้ายคลึงกับผู้ใหญ่ แต่หากเป็นในผู้ป่วยเด็ก อาจสังเกตอาการได้ดังนี้

โฆษณาจาก HonestDocs
เชื้อ HPV สาเหตุหลักของการเกิดมะเร็งปากมดลูก

ฉีดวัคซีน ป้องกันไว้ก่อนเลยวันนี้ เริ่มต้นเพียง 3,185 เท่านั้น

Hpv35 internal ad
  • ฉี่รดที่นอน
  • อยู่ดีๆ ก็ไม่พูด หรือพูดน้อย เก็บตัว
  • ขี้อ้อน ติดคนเลี้ยงดูมากกว่าปกติ
  • ก่อกวน ทำลายข้าวของ ไม่เคารพเชื่อฟัง

ผลกระทบจาก PTSD

อาการ PTSD อาจส่งผลให้ผู้ป่วยละเลยการดูแลสุขภาพตนเอง กระทบต่อการทำงาน ความสัมพันธ์ต่อคนรอบข้าง และการใช้ชีวิตประจำวัน นอกจากนี้หากมีอาการ PTSD เรื้อรัง ก็อาจส่งผลให้เกิดโรค และปัญหาสุขภาพจิตอื่นๆ ตามมาได้ เช่น โรคหัวใจ โรคอ้วน ติดแอลกอฮอล์ โรคซึมเศร้า ฆ่าตัวตาย เป็นต้น

การรักษา PTSD

เป้าหมายของการรักษา PTSD คือ มุ่งเน้นให้ความคิดทางลบของผู้ป่วยลดน้อยลง และเพิ่มความคิดความรู้สึกทางบวกของผู้ป่วยให้มากขึ้น ด้วยวิธีดังต่อไปนี้

การสร้างความรู้สึกมั่นคงภายนอก 

  • ให้การสนับสนุนที่ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกปลอดภัยยิ่งขึ้น ได้แก่ ที่อยู่อาศัย การรักษาทางการแพทย์ และการดูแลสุขภาพ 
  • ความช่วยเหลือจากครอบครัวในการกิจกรรมที่ทำให้มีความสุขในชีวิตประจำวัน 
  • ให้ความรู้เกี่ยวกับอาการ PTSD
  • สร้างความเชื่อมั่นและเพิ่มแรงจูงใจในการรักษา

การสร้างความมั่นคงภายในจิตใจ เป็นการพัฒนาความสามารถในการจัดการอารมณ์และช่วยให้ผู้ป่วยเห็นคุณค่าของตัวเอง โดยการทำจิตบำบัดแบบกลุ่ม ซึ่งจะช่วยกระตุ้นให้ผู้ป่วยนึกถึงความทรงจำที่ดีเกี่ยวกับเหตุการณ์ในชีวิต เช่น ความความภูมิใจ สิ่งที่เคยมีความสุข ความสัมพันธ์กับคนอื่น และฝึกให้ผู้ป่วยจินตนาการถึงสิ่งที่ทำให้มีความสุขหรือมีพลัง

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เหารักษาอย่างไรให้หายขาด
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่