ยา

น้ำเกลือ แบ่งออกได้กี่ชนิด มีข้อบ่งใช้ และข้อควรระวังอะไรบ้าง

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
Istock 517748420 m

น้ำเกลือ ที่กล่าวถึงเป็นส่วนหนึ่งของอุปกรณ์การแพทย์ที่นิยมใช้กันมานาน เชื่อว่าส่วนใหญ่อาจจะเกิดความสงสัยว่าทำไมเราจึงใช้ น้ำเกลือ แทนที่จะใช้น้ำธรรมดา และน้ำเกลือเหล่านี้มีส่วนผสมของอะไรบ้าง ซึ่งลักษณะของ น้ำเกลือ จะมีความเค็มเจือจางอยู่

อย่างไรก็ตาม น้ำเกลือ ที่นำไปใช้ประโยชน์ในทางการแพทย์เหล่านี้ไม่ได้มาจากการนำเอาน้ำไปผสมเกลือแบบง่ายๆ แต่มีการผสมแร่ธาตุต่างๆ เข้าไปในสัดส่วนที่ให้พอดีกับความเข้มข้นของน้ำในร่างกาย ซึ่งหากเราพอจะสังเกตได้ว่ารสชาติของเหงื่อไม่ได้มีรสจืดเหมือนน้ำ แต่มันมีรสเค็มเช่นเดียวกันกับ น้ำเกลือ นั่นเอง สิ่งนี้เลยเป็นที่มาว่าทำไมเราจึงใช้ น้ำเกลือ ในด้านการรักษาพยาบาล และยังนำไปใช้ประโยชน์ในด้านอื่นๆ

น้ำเกลือ คืออะไร ?

ย้อนไปถึงธรรมชาติของร่างกายเรา ก่อนที่จะมีการสูญเสียน้ำออกจากร่างกายเป็นธรรมดา ไม่ว่าจะเป็นทางรูขุมขมที่เรียกว่าเหงื่อ ทางปัสสาวะ หรือการหายใจก็มีไอน้ำออกมาเช่นเดียวกัน ในแต่ละวันร่างกายจะขับเอาน้ำออกมาราวๆ 2-2.5 ลิตร

เพื่อไม่ให้ร่างกายเกิดการสูญเสียน้ำ จึงจำเป็นต้องได้รับน้ำจากภายนอกเพิ่มเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นการดื่มน้ำธรรมดาหรือการให้ผ่านช่องทางอื่นในกรณีที่ไม่สามารถดื่มน้ำได้ การให้โดยช่องทางอื่นคือ การใช้วิธีนำน้ำเข้าสู่กระแสเลือดโดยตรง ซึ่งน้ำที่ใช้นั้น เราเรียกว่า "น้ำเกลือ" ด้วยเพราะความเข้มข้นของน้ำธรรมดากับน้ำในร่างกายมีความเข้มข้นแตกต่างกัน น้ำเกลือจึงกลายเป็นคำตอบที่จะไม่ทำให้ร่างกายเสียสมดุล เพราะเป็นน้ำที่มีความเข้มข้นในระดับเท่ากันกับในร่างกายนั่นเอง

ส่วนผสมของน้ำเกลือ จะไม่มีรสชาติเค็มมากเกินไป ภายในของเหลวใสชนิดนี้จะประกอบไปด้วยเกลือแร่ชนิดต่างๆ เช่น โซเดียมคลอไรด์, โพแทสเซียม, น้ำตาลหลากหลายชนิด และไบคาร์บอน เป็นต้น โดยสรุปแล้วองค์ประกอบของตัวน้ำเกลือ จะมีน้ำและเกลือแร่ชนิดต่างๆ ปะปนอยู่ในสัดส่วนที่เหมาะสม แต่ก็ขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำเกลือที่มีการแบ่งชนิดออกตามระดับความเข้มข้น การใช้งานจึงแตกต่างกันออกไป และยังมีข้อบ่งชี้การใช้ที่แม้จะไม่เป็นอันตราย แต่ควรระมัดระวัง เพราะมิเช่นนั้น อาจจะส่งผลเสียทางอ้อมต่อสุขภาพร่างกาย

ชนิดของน้ำเกลือ

ดังที่กล่าวไปข้างต้นว่าน้ำเกลือเป็นส่วนผสมระหว่างน้ำและเกลือแร่ชนิดต่างๆ ที่อาจมีน้ำตาลเป็นส่วนประกอบอยู่ด้วย เราแบ่งตามความเข้มข้นออกมาได้เป็นดังนี้

  1. น้ำเกลือชนิดนอร์มัลซาไลน์ (Normal saline solution/NSS) คือน้ำเกลือแบบธรรมดา ความเข้มข้นอยู่ที่ 0.9 เปอร์เซ็นต์ เป็นค่าที่เท่ากับเกลือที่อยู่ในกระแสเลือดของคนทั่วไป
  2. 5% เดกซ์โทรส ( 5% Dextrose in water - 5%D/W) เป็นน้ำเกลือที่มีส่วนผสมของน้ำตาลเดกซ์โทรสอยู่ด้วย ซึ่งก็อยู่ในระดับความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ โดยไม่มีส่วนผสมของเกลือแร่
  3. 5% เดกซ์โทรสในนอร์มัลซาไลน์ (5% Dextrose in NSS - 5% D/NSS) เป็นการผสมระหว่างน้ำเกลือธรรมดากับน้ำตาลเดกซ์โทรส 5 เปอร์เซ็นต์
  4. 5% เดกซ์โทรสใน 1/3 นอร์มัลซาไลน์ (5% Dextrose in 1/3 NSS) เป็นการผสมระหว่างน้ำตาลเดกซ์โทรสที่มีความเข้มข้น 5 เปอร์เซ็นต์ร่วมกับน้ำเกลือความเข้มข้น 0.3 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งน้อยกว่าน้ำเกลือธรรมดา

การใช้น้ำเกลือในทางการแพทย์

ความเข้าใจผิดของเราก็คือการที่คิดว่า น้ำเกลือเป็นยาบำรุงร่างกาย หรือยาบำรุงเลือด เป็นตัวช่วยรักษาบาดแผล หรือฆ่าเชื้อ ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนไม่ใช่ความจริงแต่อย่างใด ในทางการแพทย์จะใช้น้ำเกลือเพื่อประโยชน์ด้านการรักษาผู้ป่วย

ไม่ว่าจะเป็นคนที่มีอาการท้องเดิน อาเจียนอย่างหนัก จนทำให้เกิดภาวะขาดน้ำ หรือคนที่เสียเลือดมากจนเกิดภาวะช็อก เป็นลม หมดสติ ไม่สามารถทานอาหารและน้ำตามปกติได้ มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ผู้ป่วยที่จำเป็นต้องอดอาหารก่อนเข้ารับการผ่าตัด หรือการใช้เป็นทางผ่านก่อนส่งยาเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้ง่ายต่อการฉีดยา โดยที่ผู้ป่วยไม่ต้องเจ็บตัวหลายๆ ครั้ง

ข้อควรระมัดระวังในการใช้น้ำเกลือ

แม้น้ำเกลือจะมีความปลอดภัย ทว่ามีระดับความเข้มข้นที่แตกต่างกันซึ่งแบ่งประเภทการใช้งานให้เหมาะสมกับสภาพการณ์ในช่วงนั้นๆ ตามหลักการแพทย์น้ำเกลือเป็นตัวช่วยฟื้นฟูสภาพร่างกายของผู้ป่วย และบรรเทาอาการบางอย่าง แต่ในการใช้งานจะต้องใช้อย่างระมัดระวังโดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วย ดังนี้คือ

  1. ผู้ป่วยที่มีภาวะบวมน้ำ หรือเป็นโรคไตวาย จะต้องใช้อยู่ในความดูแลของแพทย์ ไม่ควรใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นมาก เพราะเสี่ยงที่จะทำให้หัวใจทำงานหนักจนเกิดภาวะหัวใจวายหรือน้ำคั่งในปอดจนเป็นภาวะปอดบวมน้ำตามมา
  2. กรณีที่มีผู้ป่วยเป็นเด็กเล็ก จะต้องหลีกเลี่ยงการใช้น้ำเกลือที่มีส่วนผสมของ NSS แต่ใหเลือกใช้น้ำเกลือในที่มีความเข้มข้นเพียง 0.3 เปอร์เซ็นต์ก็เพียงพอ
  3. หลีกเลี่ยงการให้น้ำเกลือพร่ำเพรื่อ แต่ให้เฉพาะกับคนที่จำเป็นต้องได้รับเท่านั้น เนื่องจากน้ำเกลือเป็นเพียงส่วนประกอบหนึ่งของร่างกาย การได้รับมากเกินไปย่อมส่งผลเสียตามมา
  4. น้ำเกลือที่นำมาใช้จะต้องมีความเข้มข้นเท่ากับ "เกลือที่อยู่ภายในเลือด" หากได้รับน้ำเกลือที่เข้มข้นต่างไปจากนี้อาจส่งผลให้ร่างกายเสียสมดุล ได้รับเกลือแร่ที่เข้มข้นมากเกินไป จนเสียชีวิตตามมาได้
  5. กรณีพบอาการหนาวสั่น รู้สึกไม่สบาย หรือมีอาการผิดปกติอื่นใดในระหว่างให้น้ำเกลือ ควรรีบแจ้งเจ้าหน้าที่พยาบาลในทันที

จะเห็นได้ว่าน้ำเกลือคือ น้ำที่มีความเข้มข้นเท่ากับน้ำในร่างกายของเรา เมื่อเกิดภาวะต่างๆ ที่ร่างกายจำเป็นต้องได้น้ำเข้าไปทดแทน โดยไม่ผ่านการดื่ม จำเป็นต้องใช้น้ำเกลือเป็นตัวช่วยที่จะให้ความปลอดภัย หากใช้ภายใต้ความเข้าใจอย่างถูกต้อง

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่