กองบรรณาธิการ HonestDocs
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HonestDocs

ภาวะถุงน้ำที่ตับอ่อน (Pancreatic Cysts)

เผยแพร่ครั้งแรก 10 ม.ค. 2017 อัปเดตล่าสุด 7 พ.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที

ตับอ่อนคืออะไร

ตับอ่อนมีขนาดประมาณ 6 นิ้ว (15 เซนติเมตร) เป็นอวัยวะที่มีต่อม และอยู่ตรงบริเวณท้องด้านบนซ้ายหลังกระเพาะอาหาร มีหน้าที่หลัก คือ หลั่งเอนไซม์ย่อยอาหารเพื่อย่อยอาหารในลำไส้เล็ก และหลั่งฮอร์โมน (โดยเฉพาะอินซูลินและกลูคากอน) เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

ตับอ่อนอาจมีกระเปาะลักษณะคล้ายถุงเกิดขึ้นที่ผิว หรือในเนื้อตับอ่อน เรียกว่า ซีสต์ตับอ่อน (Pancreatic cyst) หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า เนื้อตับอ่อนตายที่มีผนังล้อมรอบ (Walled-off pancreatic necrosis)

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ดื่มเหล้าดื่มเบียร์บ่อย อาจทำร้ายตับมากกว่าที่คิด

ตรวจตับ วันนี้ เปรียบเทียบราคา / ประหยัดกว่า / ผ่อน 0% ได้ / แอดมินพร้อมให้บริการ กดที่นี่

H01

ซีสต์ตับอ่อน สามารถเรียกอีกชื่อว่า “ถุงน้ำ” แบ่งออกเป็นถุงน้ำแท้ และถุงน้ำเทียม

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดของการเกิดถุงน้ำแท้ ในขณะที่ถุงน้ำเทียมนั้น เกิดจากการอักเสบของตับอ่อน

ถุงน้ำของตับอ่อนจำนวนมากเป็นถุงน้ำเทียม ซึ่งไม่มีทางเป็นมะเร็งได้ มีลักษณะเป็นโพรง หรือที่ว่างในตับอ่อน ล้อมรอบด้วยไยพังผืดที่ไม่ใช่เอพิธีเลียล (Non-epithelial tissue) ส่วนถุงน้ำแท้ คือถุงที่มีเยื่อหุ้มเซลล์ที่มีชื่อว่า เอพิธีเลียลเซลล์ (Epithelial cell)

ถุงน้ำแท้ของตับอ่อนมี 2 กลุ่มใหญ่ แบ่งตามชนิดของของเหลวในถุงน้ำ ได้แก่

  • ซีรัสซีสต์ (Serouscysts) เป็นถุงน้ำที่มีน้ำเหลวใส ไม่มีทางเป็นมะเร็งได้
  • มิวซินัสซีสต์ (Mucinous cysts) เป็นถุงน้ำที่มีน้ำที่หนืดข้นกว่า หากไม่รักษาจะกลายเป็นมะเร็งได้ มิวซินัสซีสต์สามารถแบ่งเป็นชนิดย่อยอีก เช่น
    • มิวซินัส ซีสติก นีโอพลาสซึม (Mucinous cystic neoplasms) ซึ่งมีเนื้อเยื่อรังไข่อยู่ในถุงน้ำ
    • อินทราดัคตอล ปาปิลลารี มิวซินัส นีโอพลาสซึม (Intraductal papillary mucinous neoplasms) ซึ่งเกิดที่ท่อตับอ่อนหลัก

ถุงน้ำเทียมเกิดจากตับอ่อนอักเสบทั้งแบบฉับพลันและเรื้อรัง

  • การอักเสบของตับอ่อนเกิดขึ้นเมื่อเอนไซม์ย่อยอาหารทำงานเร็วกว่าปกติ จนย่อยเซลล์ของตับอ่อนเอง
  • ตับอ่อนอักเสบเรื้อรังมักเกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนักเป็นเวลานาน
  • ตับอ่อนอักเสบฉับพลันมักเกิดจากนิ่วในทางเดินน้ำดี (เกิดมากขึ้นเมื่อดื่มแอลกอฮอล์)
  • ประมาณ 5-16% ของผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบฉับพลัน จะเกิดถุงน้ำเทียมของตับอ่อน
  • ประมาณ 20-40% ของผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง จะเกิดถุงน้ำเทียมของตับอ่อน
  • อ้างอิงจากรายงานในปี ค.ศ. 2006 ของวารสารโรคระบบตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี (Journal HPB)

สาเหตุการเกิดถุงน้ำแท้

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดของการเกิดถุงน้ำแท้ในตับอ่อน แต่คาดว่าเกิดจากโรคทางพันธุกรรมที่พบได้ยาก เช่น โรควอน ฮิปเปิ้ล-ลินเดา (Von Hippel-Lindau disease) และโรคถุงน้ำในไต (Polycystic kidney disease) ซึ่งทั้งสองโรคมีแนวโน้มที่จะเกิดถุงน้ำในหลายๆ อวัยวะ

อาการและภาวะแทรกซ้อนของถุงน้ำที่ตับอ่อน

ถุงน้ำแท้ และถุงน้ำเทียมที่ตับอ่อน มักจะไม่แสดงอาการอะไร แต่หากมีอาการ จะมีลักษณะอาการ ดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ดื่มเหล้าดื่มเบียร์บ่อย อาจทำร้ายตับมากกว่าที่คิด

ตรวจตับ วันนี้ เปรียบเทียบราคา / ประหยัดกว่า / ผ่อน 0% ได้ / แอดมินพร้อมให้บริการ กดที่นี่

H01
  • คลื่นไส้ และอาเจียน
  • ปวดท้องส่วนบน และอาจร้าวไปถึงหลังและไหล่ จะปวดมากขึ้นหลังจากรับประทานอาหาร หรือดื่มแอลกอฮอล์ (ซึ่งเป็นอาการของตับอ่อนอักเสบเช่นกัน)
  • ท้องอืด

ถุงน้ำที่ตับอ่อนทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนหลายอย่าง เช่น

  • การติดเชื้อที่ถุงน้ำ
  • ดีซ่าน (ตัวเหลือง ตาเหลือง) จะเกิดเมื่อถุงน้ำขนาดใหญ่ไปอุดกั้นท่อน้ำดีรวม (Common bile duct)
  • ความดันในระบบพอร์ทัลสูง (Portal hypertension) คือมีความดันโลหิตสูงในหลอดเลือดดำพอร์ทัล (Portal vein) ของระบบทางเดินอาหาร
  • ถุงน้ำเทียมอาจแตกได้ และทำให้เส้นเลือดใกล้เคียงเสียหายจนเกิดเลือดออกปริมาณมาก ถุงน้ำเทียมที่แตกนั้นจะทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุช่องท้อง ซึ่งเป็นการติดเชื้อของเยื่อบุผนังช่องท้อง (Peritoneum) ที่อันตรายถึงชีวิต

การตรวจหาถุงน้ำที่ตับอ่อน

ถุงน้ำที่ตับอ่อนสามารถตรวจด้วยการถ่ายภาพหลายวิธี ได้แก่

  • อัลตร้าซาวด์ทางหน้าท้อง
  • อัลตร้าซาวด์ส่องกล้อง (Endoscopic) ซึ่งเป็นอัลตร้าซาวด์โดยใช้ท่อบางๆ ยาวๆ ที่เรียกว่า เอนโดสโคป (Endoscope) ใส่เข้าไปทางปากลงไปตามทางเดินอาหาร
  • เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ ซีที สแกน (Computerized Tomography Scan: CT Scan)
  • การสร้างภาพด้วยสนามแม่เหล็กไฟฟ้า หรือเอ็มอาร์ไอ (MRI) และมีเอ็มอาร์ไอแบบพิเศษที่ใช้สำหรับตับ ท่อน้ำดี ถุงน้ำดี และตับอ่อน เรียกว่า คอแลงจีโอแพนครีเอโตกราฟฟี (Cholangiopancreatography)
  • การส่องกล้องตรวจระบบทางเดินน้ำดีและตับอ่อน เป็นวิธีการใช้กล้องเอนโดสโคปรวมกับการเอกซเรย์ เพื่อดูทางเดินน้ำดีและท่อตับอ่อน

การรักษาถุงน้ำที่ตับอ่อน

การผ่าตัดเป็นการรักษาขั้นแรกของถุงน้ำที่เป็นมะเร็ง รวมถึงถุงน้ำธรรมดาที่มีขนาดใหญ่ และถุงน้ำธรรมดาที่มีโอกาสกลายเป็นมะเร็งสูง โดยเทคนิคการผ่าตัดขึ้นอยู่กับตำแหน่งของถุงน้ำ

ถุงน้ำเทียมนั้น มักจะหายไปเองโดยไม่ต้องรักษา อย่างไรก็ตาม แพทย์อาจจำเป็นต้องเจาะถุงน้ำถ้ามีอาการตลอด ไม่ลดลง หรือมีขนาดใหญ่กว่า 2.3 นิ้ว (6 เซนติเมตร) หรือถุงน้ำไปอุดกั้นท่อตับอ่อน หรือท่อน้ำดี

ศัลยแพทย์อาจทำทางเชื่อมระหว่างถุงน้ำกับอวัยวะข้างเคียง แทนที่จะระบายน้ำจากถุงน้ำโดยตรง ซึ่งทำให้น้ำย่อยจากตับอ่อนที่อยู่ในถุงน้ำระบายออกจากร่างกายได้ โดยมีการเชื่อมทั้งหมด 3 ส่วน ดังนี้  

  • ซีสโตแกสตรอสโตมี (Cystogastrostomy) การทำทางเชื่อมระหว่างถุงน้ำกับผนังด้านหลังของกระเพาะอาหาร
  • ซีสโตเจจูนอสโตมี (Cystojejunostomy) การทำทางเชื่อมระหว่างถุงน้ำกับลำไส้เล็ก
  • ซีสโตดูโอดีนอสโตมี (Cystoduodenostomy) การทำทางเชื่อมระหว่างถุงน้ำกับลำไส้ส่วนแรก 

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน


9 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Nassour I, Choti MA. Types of Pancreatic Cysts. JAMA. 2016;316(11):1226. doi:10.1001/jama.2016.9035. JAMA Network. (Available via: https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2553450)
Pancreatic Cysts: Symptoms, Causes Types & Management. MedicineNet. (Available via: https://www.medicinenet.com/pancreatic_cysts/article.htm)
Pancreatic Cysts and Pancreatic Pseudocysts: Symptoms & Treatment. Cleveland Clinic. (Available via: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14627-pancreatic-cysts-and-pseudocysts)

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆ ที่เกี่ยวกับอาการนี้
อยากทราบว่าคนที่เป็นโรคตับอ่อนอักเสบจะดูแลตัวเองอย่างไรบ้างคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
แฟนปวดท้อง ปวดหลัง อาเจียน ไปหาหมอ หมอบอกเป็นตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน อยากทราบว่าเกิดจากอะไรคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
มีอการปวดท้องหลังจากดื่มน้ำและรับประทานอาหาร ปวดบริเวณเหนือกระเพาะ อาเจียน อุจาระมีไขลอย อยากทราบว่าเสี่ยงเป็นโรคอะไรคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
สอบถามหน่อยครับ ผมปวดท้อง ท้องอืด แน่น จุกเสียด มาสัก 2-3 อาทิตย์ แล้ว ปวดหลัง เหมือนอาหารไม่ย่อย ผมควรทำอย่างไรครับ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
โรคตับอ่อนอักเสบรักษาหายไหมค่ะต้องดูแลคนป่วยแบบไหนค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
หากคุณยังมีคำถาม ส่งคำถามให้คุณหมอตอบได้ที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป