Doctor men
เขียนโดย
กภ. ธีรวิทย์ วิโรจน์วิริยะกุล นักกายภาพบำบัด

กล้ามเนื้อกระตุก (Muscle twitching)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 13 ส.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 386,415 คน

กล้ามเนื้อกระตุก เป็นหนึ่งอาการที่พบได้บ่อยในทุกเพศทุกวัย มีด้วยกันหลายสาเหตุในผู้ที่มีกล้ามเนื้อกระตุกบางรายอาจจะเป็นและหายไปได้เองในไม่มีกี่วัน ไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาใดๆ ในขณะที่ผู้ป่วยอีกหลายรายที่มีอาการกล้ามเนื้อกระตุกเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรงที่อาจจะนำไปสู่ความพิการอย่างถาวร ดังนั้นการสังเกตตัวเองเบื้อต้น และการทำความเข้าใจถึงความเสี่ยงและลักษณะอาการของกล้ามเนื้อกระตุกจึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง

กล้ามเนื้อขยับได้อย่างไร?

การเคลื่อนไหวส่วนต่างๆ ของร่างกายนั้น เกิดจากการทำงานของกล้ามเนื้อลาย (Skeleton muscle) ทั้งสิ้น ซึ่งกล้ามเนื้อลายจะถูกควบคุมให้เคลื่อนไหวด้วยคำสั่งจากระบบประสาท (Nervous system) ผ่านทางเส้นประสาท

โฆษณาจาก HonestDocs
หากคุณรู้สึกว่าตัวเองมีความบกพร่องในด้านของความเข้าใจ

เราอยากชวนคุณมาทดลองงานวิจัยกับเรา

Istock 541831614

โดยทั่วไปแล้วการเคลื่อนไหวของร่างกายจะเริ่มจากร่างกายได้รับสิ่งกระตุ้น (Stimuli) สมองส่งคำสั่งการให้เคลื่อนไหวส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายผ่านลงมาที่ไขสันหลัง (Spinal cord) ผ่านเส้นประสาท (Nerve) ไปยังกล้ามเนื้อ (Skeleton muscle) ที่ต้องการให้เกิดการเคลื่อนไหว

วงจรการเคลื่อนไหวแบบนี้เรียกว่าการเคลื่อนไหวภายใต้อำนาจของจิตใจ (Voluntary movement) อย่างไรก็ตามยังมีการเคลื่อนไหวอีกแบบที่เกิดขึ้นโดยไม่ผ่านสมอง เป็นการตอบสนองอย่างฉับพลัน (Instantaneous) ของร่างกายต่อสิ่งเร้าเพื่อตัดขั้นตอนการส่งกระแสประสาทขึ้นไปถึงสมองถึงใช้เวลานานกว่า ทำให้ร่างกายสามารถหลบหลีกอันตรายได้อย่างทันทีทันใด การเคลื่อนไหวแบบนี้อยู่นอกการควบคุมของจิตใจ (Involuntary) เกิดจากร่างกายได้รับสิ่งกระตุ้น และไขสันหลังสั่งให้มีตอบสนองทันทีนั่นเอง การเคลื่อนไหวแบบนี้เรียกว่า ปฏิกิริยารีเฟลกซ์ (Reflex action) ซึ่งการเคลื่อนไหวของร่างกายผ่านปฏิกริยารีเฟลกซ์นี้มีส่วนคล้ายคลึงอย่างมากกับการกระตุกของกล้ามเนื้อในแง่ของการเคลื่อนไหวภายนอกอำนาจการควบคุมของจิตใจ

กล้ามเนื้อกระตุกคืออะไร?

กล้ามเนื้อกระตุก (Muscle twitching) คือการที่กล้ามเนื้อทำงานโดยการหดและคลายตัวสลับกันนอกเหนืออำนาจของจิตใจ พบเพียงระยะเวลาสั้นๆ อาจจะสังเกตเห็นการหดและคลายตัวของกล้ามเนื้อที่บริเวณผิวหนัง เกิดได้ที่กล้ามเนื้อเกือบทุกส่วนของร่างกาย เช่น เปลือกตา แขนท่อนล่าง และต้นขา เป็นต้น กล้ามเนื้อกระตุกมักจะเกิดจากการกระตุกของเส้นใยกล้ามเนื้อของกล้ามเนื้อมัดเล็กๆ มัดเดียว แต่ก็สามารถพบพร้อมกันได้หลายๆ จุดทั่วร่างกาย

นอกจากนี้อาการกระตุกของร่างกายที่เกิดขึ้นตอนนอนหลับสนิทหรือเรียกกันโดยทั่วไปว่า “ผวา” ขณะนอนหลับ ก็ถือว่าเป็นการกระตุกของกล้ามเนื้อชนิดหนึ่งเพียงแต่เกิดขึ้นขณะนอนหลับและมีกล้ามเนื้อหลายมัดกระตุกพร้อมกันเท่านั้น ซึ่งสามารถอธิบายด้วยหลักการทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้ว่า ในชีวิตประจำวันขณะที่เรารู้สึกตัวกล้ามเนื้อบางมัดจะทำงาน ในขณะที่กล้ามเนื้อบางมัดจะผ่อนคลาย แต่ในขณะนอนหลับสนิท กล้ามเนื้อทุกมัดจะผ่อนคลายคล้ายกับกรณีของการตกลงมาจากที่สูงที่กล้ามเนื้อทุกมัดในร่างกายผ่อนคลายพร้อมกันทั้งหมดไม่มีกล้ามเนื้อที่สามารถทำงานเพื่อช่วยให้ร่างกายทรงท่าได้ ทำให้สมองสับสนและแปลความว่าร่างกายกำลังตกลงมาจากที่สูงทั้งที่ร่างกายแค่กำลังหลับสนิทเพราะไม่มีกล้ามเนื้อมัดไหนทำงานเลยเหมือนกัน ร่างกายจึงตอบสนองด้วยการหดหรือกระตุกกล้ามเนื้อบางส่วนอย่างทันทีเพื่อเป็นการป้องกันตนเองและเตรียมพร้อมรับการตกจากที่สูง และเป็นเหตุให้ผู้ที่มีอาการกระตุกขณะนอนหลับรู้สึกเหมือนตกลงมาจากที่สูงจริงๆ นั่นเอง

สาเหตุของกล้ามเนื้อกระตุก

กล้ามเนื้อกระตุกเกิดจากหลายสาเหตุ ในปัจจุบันมีรายงานหลายฉบับที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของอาการกล้ามเนื้อกระตุกและปัจจัยต่างๆ ดังนี้

  • ออกกำลังกายอย่างหนัก และมีการสะสมกรดแลกติก (Lactic acid) ไว้ที่กล้ามเนื้อเป็นจำนวนมาก
  • มีความเครียด ความวิตกกังวล และการพักผ่อนไม่เพียงพอ ส่งผลให้ระบบประสาททำงานอย่างไม่ปกติ
  • ขาดสารอาหารบางชนิด เช่น น้ำ เกลือแร่ หรือวิตามินบางชนิด โดยเฉพาะวิตามินบี ซึ่งส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาท
  • ได้รับสารเสพติดบางชนิด โดยเฉพาะนิคโคตินในบุหรี่
  • ได้รับยาบางชนิดที่ส่งผลต่อการทำงานของกล้ามเนื้อ และระบบประสาท โดยเฉพาะกลุ่มฮอร์โมนต่างๆ

นอกจากปัจจัยดังกล่าว ยังพบว่ามีโรคทางระบบประสาทหลายโรคที่มีอาการแสดงเป็นการกระตุกของกล้ามเนื้อ ทั้งในระยะแรกและระยะเรื้อรัง การสังเกตอาการและพบแพทย์อย่างทันท่วงทีจะเป็นประโยชน์อย่างมาก โดยเฉพาะในเด็กเล็กซึ่งจะขอกล่าวในหัวข้อต่อไป

โฆษณาจาก HonestDocs
ฟื้นฟูระบบประสาท ด้วยกายภาพบำบัด

ลดเพิ่ม 15% เริ่มที่ 850 บาท นักกายภาพระบบประสาทบำบัดวิชาชีพ ประสบการณ์สูง

Istock 1007757630

การรักษากล้ามเนื้อกระตุกทำได้อย่างไรบ้าง?

ดังที่ได้กล่าวไปแล้วว่า สาเหตุของกล้ามเนื้อกระตุกนั้นมีหลายอย่าง หากเป็นกล้ามเนื้อกระตุกที่เกิดจากการออกกำลังกาย ความเครียด หรือการพักผ่อนไม่เพียงพอ เมื่อแก้ไขต้นเหตุได้อาการมักจะหายไปได้เอง ไม่ต้องทำการรักษา ส่วนกล้ามเนื้อกระตุกที่มีสาเหตุมาจากการขาดสารอาหารบางชนิด ได้รับสารเคมีหรือยาบางชนิด อาจจะต้องปรึกษานักโภชนาการ นักกำหนดอาหาร เภสัชกร หรือแพทย์ เพื่อปรับเปลี่ยนแนวทางการรับประทานอาหาร รับอาหารเสริม หรือเปลี่ยนยาที่ใช้เป็นประจำเพื่อลดผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นเป็นต้น

ในผู้ป่วยที่มีกล้ามเนื้อกระตุกเป็นประจำ ทั้งยังมีความถี่มากขึ้นเรื่อยๆ ร่วมกับมีความผิดปกติของระบบประสาท เช่น มีอาการชา มีการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อฝ่อลีบ ควรเดินทางเข้าพบแพทย์ทางด้านระบบประสาท หรือแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเพื่อรับการวินิจฉัยแยกโรคอื่นๆ ต่อไป

ในกรณีของกล้ามเนื้อกระตุกที่แพทย์พบว่ามีความผิดปกติของระบบประสาท การวินิจฉัยที่นิยมนำมาใช้ตรวจการทำงานของเส้นประสาทจะเป็นการตรวจการทำงานของเส้นประสาทและกล้ามเนื้อด้วยไฟฟ้า ซึ่งประกอบด้วยการตรวจย่อย 2 ชนิด คือ การตรวจคลื่นไฟฟ้าหล้ามเนื้อ (Electromyography: EMG) และการตรวจความเร็วของการนำกระแสประสาท (Nerve conduction velocity: NCV) ซึ่งจะสามารถวินิจฉัยและบ่งบอกความรุนแรงของโรคทางระบบประสาทได้หลายโรค

การกระตุกของกล้ามเนื้อเป็นอาการสำคัญของโรคใดที่พบได้บ่อยๆ บ้าง?

โรคที่สำคัญและพบได้บ่อยๆ ในประเทศไทยที่ทำให้เกิดอาการกล้ามเนื้อกระตุกมีดังนี้

  • โรคติกส์ (Tics) ในเด็ก โดยอาการกระตุกจะเกิดขึ้นอย่างทันทีทันใด หายไปได้เองอย่างเร็วเร็ว ลักษณะอาการไม่เป็นแบบแผนอย่างลมชัก กล่าวคือการกระตุกไม่เป็นจังหวะสม่ำเสมอ สามารถเป็นได้ซ้ำๆ แต่บริเวณที่เกิดการกระตุกจะเปลี่ยนไปมักไม่ค่อยเป็นซ้ำบริเวณเดิม ไม่ทำให้เกิดอันตรายต่อสมองหรือส่งผลกระทบต่อพัฒนาการของเด็ก แต่จะทำให้เกิดความรำคาญ หรืออาจจะทำให้เกิดอุบัติเหตุขึ้นได้
  • โรคตากระพริบ หรือตาปิดเกร็ง (Benign essential blepharospasm) ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุชัดเจน มีอาการสำคัญคือ มีการหดเกร็งของกล้ามเนื้อรอบๆ ลูกตาทั้ง 2 ข้าง (Dystonia) ทำให้เกิดการกะพริบตาถี่ๆ ในบางรายที่มีอาการรุนแรงมากอาจจะทำให้ไม่สามารถลืมตาขึ้นได้ ปัจจุบันสามารถรักษาด้วยด้วยการฉีดสารโบทูลินั่มทอกซิน (BOTOX) ซึ่งจะช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อรอบๆ ลูกตาได้
  • โรคกล้ามเนื้อใบหน้าอ่อนแรงครึ่งซีก (Bell’s palsy) เนื่องจากเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการควบคุมการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อใบหน้า จึงอาจจะพบเห็นการกระตุกแบบไม่สม่ำเสมอได้

นอกจากโรคที่กล่าวไปเบื้องต้นแล้ว ยังพบว่ากล้ามเนื้อกระตุกเป็นอาการแสดงของโรคทางระบบประสาทที่รุนแรงอีกหลายโรค เช่น พาร์กินสัน (Parkinson's disease) โรคกล้ามเนื้อ่อนแรงชนิด ALS (Amyotrophic Lateral Sclerosis) โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงชนิด SMA (Spinal Muscular Atrophy) ที่พบในผู้ใหญ่ และโรคในกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการทางสมองของเด็ก เช่น สมองพิการ (Cerebral palsy) ด้วย หากสังเกตว่าการกระตุกของกล้ามเนื้อเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มที่จะมีความรุนแรงมากขึ้น จึงควรปรึกษาแพทยืผู้ช่วยชาญเพื่อให้ได้รับการวินิจฉัย และตรวจรักษาอย่างทันท่วงที


ที่มาของข้อมูล

Andersen PM, Borasio GD, Dengler R, et al. EFNS Task Force on Management of Amyotrophic Lateral Sclerosis. Guidelines for diagnosing and clinical care of patients and relatives. An evidence‐based review with Good Practice Points. Eur J Neurol 2005; 12: 921–938.

Haverkamp LJ, Appel V, Appel SH.Natural history of amyotrophic lateral sclerosis in a database population. Validation of a scoring system and a model for survival prediction. Brain 1995; 118: 707–719.

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ทำไม่ ต้องอ้วนลงพุ่งค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ปวดกลังปวดเอว.เอ็นข้อศอกอักเสบเรื้อรังไม่หายสักที
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
การปวดหลังเป็นประจำทุกวันเกิดจากอะไร
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่