Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
ยา

เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ: 21 ธ.ค. 2018 อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 11 ก.พ. 2020 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

เมื่อเอ่ยถึงคำว่า Placebo effect หรือปรากฏการณ์ยาหลอก เชื่อว่าหลายท่านคงคุ้นหูกันมาบ้างว่าหมายถึง เมื่อเกิดความรู้สึกเชิงบวกต่อการรักษา ก็มีส่วนช่วยให้การรักษานั้น ๆ ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ

แต่ในทางตรงกันข้าม ถ้าเกิดความรู้สึกเชิงลบต่อการรักษา ก็มีส่วนที่ทำให้การรักษานั้นไม่ได้ผลดี หรือเกิดอาการอันไม่พึงประสงค์เพิ่มขึ้นได้นะคะ และนี่เองคือ Nocebo effect หรือปรากฏการณ์ยาหลอกในทางลบ ซึ่งคำนี้อาจยังไม่คุ้นหูกันนัก

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
Hifu ยกกระชับผิวหน้า

🙋🏻‍♀️จบทุกปัญหาเหนียง ทำเพียงปีละคอร์ส ไม่ต้องฉีดให้เจ็บตัว

Hifuinternal ad

งานวิจัยส่วนใหญ่ที่เกี่ยวกับปรากฏการณ์ยาหลอก จะศึกษาเกี่ยวกับ “ความรู้สึก” อย่างใดอย่างหนึ่งที่ลดลงหรือเพิ่มขึ้น โดยไม่สอดคล้องกับฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา เช่น ยาหลอกทำให้ปวดน้อยลง หรือยาหลอกทำให้ง่วงซึมมากขึ้น แต่ก็น่าสนใจที่ในหลายงานวิจัยมีหลักฐานชัดเจนจากการตรวจร่างกาย มายืนยันผลที่สอดคล้องกันกับความรู้สึกนั้น ๆ ด้วย

สรุปง่าย ๆ ก็คือ ไม่ใช่การ “มโน” ไปเอง แต่เป็นผลที่เกิดในลักษณะ “จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว” โดยเมื่อใจเชื่อว่าจะเกิดผลเช่นไร ก็สั่งให้ร่างกายมีการตอบสนองไปในทางนั้น

แม้ว่าจะไม่สามารถใช้ยาหลอกรักษาโรคแทนยาจริง ๆ ได้ แต่ในบางกรณีก็มีอิทธิพลมากจนไม่ควรมองข้าม เนื่องจากผลจาก Placebo effect ทำให้ผู้ป่วยเพิ่มความร่วมมือในการรักษามากขึ้นและได้รับผลการรักษาที่พึงพอใจ แต่ผลจาก Nocebo effect อาจทำให้ผู้ป่วยหยุดการรักษาก่อนกำหนด, เข้ารับการรักษาผลอันไม่พึงประสงค์มากขึ้น หรือไม่เกิดประสิทธิภาพในการรักษาตามที่ควรเป็น

จึงทำให้นักวิจัยใคร่รู้ว่ามีโรคหรือการรักษาใดบ้างที่ถูกกระทบด้วยปรากฏการณ์ยาหลอก แล้วทำอย่างไรจึงจะเพิ่ม Placebo effect และลด Nocebo effect ในการรักษาดังกล่าวได้

มีปัจจัยที่อาจส่งผลให้เกิด Placebo effect หรือในทางกลับกัน ก็เกิด Nocebo effect ได้ เช่น...

  • ความเชื่อส่วนบุคคล และประสบการณ์การรักษาในอดีต
  • สิ่งแวดล้อม (การจัดสถานที่และอุปกรณ์การแพทย์ในสถานพยาบาล)
  • ผู้ให้การรักษา (การให้คำแนะนำ ความมั่นใจ และความเห็นอกเห็นใจจากแพทย์และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง)
  • วิธีรักษา (การสัมผัส การใช้เครื่องมือต่าง ๆ ในระหว่างตรวจรักษา)
  • ยา (รูปร่าง กลิ่น สี และรสของยา)
  • ปฏิสัมพันธ์กับผู้ป่วยหรือคนอื่น ๆ (การรับรู้ หรือแลกเปลี่ยนความเชื่อและประสบการณ์)

และจากที่กล่าวมา ผู้ให้การรักษา ไม่ว่าจะเป็นแพทย์ พยาบาล หรือบุคลากรอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้เกิดปรากฏการณ์ยาหลอกในทางบวกหรือทางลบ จากข้อมูลที่ส่งต่อไปยังผู้ป่วย ผ่านคำพูด, ทัศนคติ และพฤติกรรมการแสดงออก

แม้ว่าการสื่อสารระหว่างแพทย์และผู้ป่วย จะช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นในการรักษา นั่นคือเกิด Placebo effect แต่การให้ข้อมูลเกี่ยวกับผลข้างเคียงจากยา กลับเพิ่มการตอบสนองในเชิงลบ หรือเกิด Nocebo effect ได้ซะงั้น!

เมื่อศึกษาเปรียบเทียบผู้ป่วยที่ใช้ยา Finasteride เพื่อรักษาภาวะต่อมลูกหมากโต กลุ่มที่ได้รับคำเตือนว่ายาดังกล่าว อาจทำให้ความต้องการทางเพศลดลงหรือหย่อนสมรรถภาพทางเพศ มีรายงานการเกิดผลข้างเคียงนี้ 43.6% ส่วนกลุ่มที่ไม่ได้รับคำเตือนพบรายงานเพียง 15.3%

และเนื่องจากผู้ป่วยสามารถเข้าถึงข้อมูลการใช้ยาได้ง่าย ผ่านหลายช่องทางในปัจจุบัน ดังนั้น ต่อให้ไม่บอกผลเสียหรืออันตรายที่อาจเกิดขึ้น ก็อาจป้องกัน Nocebo effect ไม่ได้อยู่ดี จึงจำเป็นต้องพิจารณาหาวิธีจัดการที่เหมาะสมต่อไปค่ะ


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป
วิธีหาอุปกรณ์คลุมศีรษะโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายระหว่างการทำเคมีบำบัด
วิธีหาอุปกรณ์คลุมศีรษะโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายระหว่างการทำเคมีบำบัด

วิกผม หมวกมีปีก หมวกไหมพรม และผ้าพันคอที่ไม่เสียค่าใช้จ่ายสำหรับผู้ป่วยโรคมะเร็ง

ฉันสามารถทำ CPR ได้หรือไม่หากฉันยังไม่ได้รับประกาศนียบัตรผ่านการอบรม
ฉันสามารถทำ CPR ได้หรือไม่หากฉันยังไม่ได้รับประกาศนียบัตรผ่านการอบรม

มันไม่เหมือนการขับรถหรอกนะ : คุณไม่จำเป็นต้องได้รับใบรับรองหรอก

ดูในแอป