ผื่นแพ้จากการสัมผัส (Contact dermatitis)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 19, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

ความหมาย เป็นผื่นแพ้ผิวหนังอักเสบจากการสัมผัสซึ่งเป็นปฏิกิริยาของผิวหนังเมื่อสัมผัสสารที่แพ้ชนิดใดชนิดหนึ่ง แล้วเกิดการอักเสบในลักษณะผื่นแดงและเป็นตุ่มน้ำ

สาเหตุ เกิดจากการสัมผัสสารที่ก่อให้เกิดการแพ้และกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินชนิดช้า มักเกิดจากเครื่องสำอาง เทปกาว ยาทาภายนอก อาจเป็นยาปฏิชีวนะ เช่น Penicillin, Sulfonamide, Chloramphenical, Tincture iodine เป็นต้น

พยาธิสรีรภาพ เมื่อผิวหนังสัมผัสกับสารที่ก่อให้เกิดการแพ้ จะเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินภายใน 10-14 วัน ซึ่งเกิดจากการกระตุ้นเซลล์ที่ซึ่งเป็นลิมโฟไชต์ให้รับรู้และจำสารที่แพ้ไว้ ทำให้เซลล์ทีกลายเป็นเซลล์ทีที่ถูกกระตุ้น (Sensitized T-cell) ดังนั้นเมื่อร่างกายได้รับสารที่ก่อให้เกิดการแพ้นั้นอีก จะกระตุ้นให้ Sensitized T-cell กลายเป็นเซลล์ที่มีพิษต่อเซลล์อื่นๆ ในร่างกายและหลั่งลิมโฟคายน์ไปกระตุ้นให้โมโนไซต์และแมกโครฟาจเข้ามาในบริเวณนั้นและหลั่งไลโซไชม์ออกมาทำลายเนื้อเยื่อและทำให้เยื่อบริเวณนั้นอักเสบ ผื่นแพ้ผิวหนังมี 2 ระยะ คือ ระยะนำและระยะปรากฏการแพ้ซึ่งเป็นระยะที่ทำให้ผิวหนังเป็นผื่นอักเสบ อาจมีผลทำให้หลอดเลือดขยายตัวทำให้เซลล์บวม

อาการ มีผื่นแดง คัน อาจมีตุ่มน้ำพองใสในชั้นหนังกำพร้า หรือมีผิวแห้งลอก

การวินิจฉัยโรค มีประวัติสัมผัสสาร เช่น ใช้ยาย้อมผม แชมพู เครื่องสำอาง ยาทาเล็บ เป็นต้น มีประวัติการติดเชื้อ การรับภูมิคุ้มกัน การแพ้ มีประวัติการเจ็บป่วย จากการตรวจร่างกายทุกระบบ ทดสอบด้วยวิธีต่างๆ เช่น Patch test โดยหยดสารความเข้มข้นต่ำไว้บนผิวบริเวณหลัง แล้วปิดทับด้วยผ้าก๊อซเป็นเวลา 48 ชั่วโมง หลังจากนั้นประเมินการตอบสนองของผิว หากแพ้จะพบผื่น ผิวแดงบวม มีตุ่มน้ำพองใสๆ Scratch test โดยหยดสารละลายของสารที่ต้องการทดสอบลงที่บริเวณผิวหนังที่ไม่มีขน เช่น สะบัก ท้องแขน หรือหน้าขาแล้วขีดผิวหนังเบาๆ หลังจากนั้น 15-20 นาที อ่านผลเปรียบเทียบกับบริเวณควบคุมซึ่งไม่ได้หยดสารที่ต้องการทดสอบ อาจตรวจโดยการฉีดสารที่สงสัยว่าจะแพ้เข้าใต้ผิวหนังเพื่อดูปฏิกิริยาการแพ้ หรือทดสอบด้วยวิธี Radioallergosorbent test (RAST) เพื่อวัดปริมาณอิมมูโนกลอบูลินอี (IgE)

การรักษา โดยใช้ครีมสเตียรอยด์ทา ให้ยาแก้แพ้ หากอาการรุนแรงให้รับประทานยาเสตียรอยด์ หากมีการติดเชื้อให้ยาปฏิชีวนะ

การพยาบาล เน้นการช่วยให้มีความสุขสบายขึ้น ใช้ผ้าชุบน้ำเย็นประคบเมื่อมีอาการคัน ดูแลความสะอาดของใบหน้า โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นผื่นแดง ล้างด้วยน้ำและสบู่อ่อนๆ หากมีผิวแห้งมากควรงดใช้สบู่ ใช้วิธีซับผิวให้แห้งแทนการถู หลีกเลี่ยงการสัมผัสบริเวณที่เป็นผื่นแดง หากจำเป็นต้องล้างมือให้สะอาดก่อนสัมผัสทุกครั้ง เพื่อป้องกันการติดเชื้อ อธิบายให้ผู้ป่วยทราบเกี่ยวกับการเกิดโรค การรักษา เพื่อให้ผู้ป่วยทราบข้อมูล เกิดความสบายใจ คลายความวิตกกังวลและความกลัว

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น"

เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่