โรคอารมณ์สองขั้ว (ไบโพลาร์ - Bipolar) คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ต.ค. 8, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

ภาวะนี้มีลักษณะคืออารมณ์ที่มีความสุขมากเกิน หรือโศกเศร้ามากเกินกว่าปกติ ซึ่งพบว่าพบโรคนี้ในชาวอเมริกันมากกว่าห้าแสนคน

โรคอารมณ์สองขั้วเป็นโรคสุขภาพทางใจอย่างหนึ่งที่ส่งผลให้คน ๆ หนึ่งมีอารมณ์แปรปรวนไปมาอย่างสุดโต่ง ผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้วอาจมีช่วงที่รู้สึกมีความสุขอิ่มเอิบมากเกินปกติ (manic episodes หรือ mania) และช่วงที่เศร้าดำดิ่งมากที่สุดก็จะมีอาการคล้ายกับโรคซึมเศร้า การแปรปรวนของอารมณ์นี้รุนแรงกว่าการเปลี่ยนแปลงอารมณ์ไปมาในผู้คนปกติ และการแปรปรวนของอารมณ์นี้ยังส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันหรือการทำงาน

ความชุกของโรคอารมณ์สองขั้ว

สถาบันส่งเสริมสุขภาพจิตแห่งชาติ (National Institute of Mental Health (NIMH)) ได้ประมาณไว้ว่าราว ๆ ร้อยละ 2.6 ของประชาชนชาวอเมริกา หรือประมาณ 600,000 คน จะมีโรคอารมณ์สองขั้วอยู่ และจากข้อมูลของ NIMH พบว่ามีมากกว่าร้อยละ 80 ที่ถูกจัดว่ามีอาการรุนแรง

โรคอารมณ์สองขั้ว หรือเพียง จิตอารมณ์คลุ้มคลั่งและซึมเศร้า (Manic Depression) ?

คุณอาจเคยได้ยินชื่อ “จิตอารมณ์คลุ้มคลั่งและซึมเศร้า (Manic depression)” ที่ใช้อธิบายถึงโรคสุขภาพทางใจที่มีอาการคล้ายกับโรคอารมณ์สองขั้ว ความจริงแล้วโรคอารมณ์สองขั้วเคยถูกเรียกว่า จิตอารมณ์คลุ้มคลั่งและซึมเศร้า (Manic depression) จนกระทั่งช่วงปี คศ.1980 ในสมัยนั้นจิตแพทย์ตัดสินใจเปลี่ยนชื่อของโรคนี้ในคู่มือการวินิจฉัย และสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) - แนวทางที่ช่วยจิตแพทย์ในการวินิจฉัยโรค เนื่องจากคำว่า “โรคอารมณ์สองขั้ว” ดูจะบรรยายถึงภาวะและอาการได้ดีกว่า นอกจากนี้ยังมีการถกเถียงกันเกี่ยวกับเรื่องที่ชื่อเก่านั้นเป็นการตราหน้าอย่างหนึ่ง และ ทั้งมาเนีย และ ซึมเศร้า ต่างเป็นคำที่ใช้บรรยายถึงความรู้สึกและอารมณ์ในชีวิตประจำวัน ด้วยเหตุนี้ โรคอารมณ์สองขั้วจึงเป็นชื่อที่ใช้เรียก และการวินิจฉัยสำหรับแพทย์ในปัจจุบัน

สาเหตุของโรคอารมณ์สองขั้ว

นักวิจัยยังไม่พบสาเหตุที่แท้จริงของโรคอารมณ์สองขั้ว แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม โครงสร้างของสมอง และการทำงานของสมอง จากงานวิจัยใหม่ ๆ ได้เสนอว่าโรคอารมณ์สองขั้วนั้นมีโอกาสจะส่งทอดในครอบครัวได้ และในคนที่มีการกลายพันธุ์ของยีน (Genes mutation) โดยเฉพาะยีน ODZ4, NCAN และ CACNA1C จะมีแนวโน้มที่จะเกิดโรคอารมณ์สองขั้วได้มากขึ้น และยิ่งพบว่าปัจจัยทางพันธุกรรม และสิ่งแวดล้อมต่างเป็นสาเหตุของโรคอารมณ์สองขั้วได้
นอกจากนี้ยังมีการศึกษาในกลุ่มแฝดเหมือน พบว่าเป็นการยากที่แฝดทั้งสองคนจะเกิดโรคอารมณ์สองขั้วได้เหมือนกัน แม้ว่าจะมีการกลายพันธุ์ของยีนเหมือนกันก็ตาม อย่างไรก็ตามจากงานวิจัยพบว่าหากคุณมีพ่อแม่ หรือพี่น้องเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว คุณก็มีแนวโน้มที่จะเกิดโรคนี้ได้ในภายหลัง แต่การที่มีคนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว ไม่ได้แปลว่าคุณจะได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว กลับพบว่าในชีวิตจริงแล้ว คนที่มีประวัติโรคอารมณ์สองขั้วในครอบครัว ส่วนใหญ่แล้วไม่พบว่าเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว

มีการศึกษาที่ใช้อุปกรณ์แสกนภาพสมอง ได้แก่ การทำเอ็กซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (functional magnetic resonance imaging (fMRI)) และ การตรวจเอกซ์เรย์ด้วยโพสิตรอน (positron emission tomography (PET)) ต่างถูกใช้เพื่อที่จะพยายามเปิดเผยถึงความแตกต่างของสมองในคนปกติ และคนที่ป่วยด้วยโรคอารมณ์สองขั้วนี้ หรือ โรคทางจิตเวชอื่น ๆ มีการศึกษา MRI ชิ้นหนึ่งพบว่า สมองของผู้ใหญ่ที่เป็นโรคอารมณ์สองขั้ว มีส่วนของสมองส่วนหน้าสุด (Prefrontal cortex) เล็กกว่า และไม่สามารถทำงานได้ดีเท่าในของคนปกติที่ไม่ได้เป็นโรค ซึ่งสมองส่วนหน้าสุด (Prefrontal cortex) นี้ทำหน้าที่เกี่ยวกับด้านการจัดการ (Executive function) เช่น การแก้ปัญหา และการตัดสินใจ

  • ปัจจัยอื่น ๆ ที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นโรคอารมณ์สองขั้วได้แก่
  • ระยะเวลาที่อยู่ภายใต้ความเครียดอย่างมาก
  • ยาเสพติด หรือการใช้แอลกอฮอล์
  • มีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในชีวิต
  • เหตุการณ์ร้ายแรง

นอกจากนี้คนที่เคยมีประวัติโรคทางจิตเวชอื่น ๆ เช่น วิตกกังวล สมาธิสั้น หรือ โรคเครียดจากเหตุกาาณ์ร้ายแรง มีแนวโน้มที่จะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคอารมณ์สองขั้ว แต่ว่าความสัมพันธ์ระหว่างโรคต่าง ๆ นี้ยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาอยู่

ชนิดของโรคอารมณ์สองขั้ว

โรคอารมณ์สองขั้วมีหลายชนิด ซึ่งแยกความแตกต่างกันที่อาการและความรุนแรง แพทย์จะให้การวินิจฉัยโรคขึ้นอยู่กับ ระยะเวลา ความถี่ และลักษณะของอาการมาเนียและ ซึมเศร้าของคุณ

ชนิดของโรคอารมณ์สองขั้วมีดังนี้

Bipolar I เป็นชนิดที่รุนแรงที่สุด ผู้ป่วยโรคอารมณ์สองขั้วชนิด Bipolar I จะมีอาการมาเนีย หรือ มีอาการทั้งมาเนียและซึมเศร้า อย่างน้อยหนึ่งครั้ง และ อาการของโรคซึมเศร้าอย่างน้อยหนึ่งครั้ง Episodes คือช่วงที่ผู้ป่วยมีการแสดงอาการทุกวันอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ ผู้ป่วยชนิด Bipolar I จะมีอาการมาเนียที่รุนแรงกว่ามาก

Bipolar II โรคอารมณ์สองขั้วชนิดนี้มักได้รับการวินิจฉัยหลังจากผู้ป่วยมีอาการของโรคซึมเศร้าแล้ว อย่างน้อยหนึ่งครั้ง ร่วมกับอาการของมาเนียอย่างอ่อน (hypomania - ความรุนแรงน้อยกว่า) อย่างน้อยหนึ่งครั้ง โดยมีช่วงที่อารมณ์ปกติคั่นอยู่ระหว่าง 2 episodes นี้ อารมณ์ครื้นเครงใน Bipolar II จะไม่มากเท่า Bipolar I และที่สำคัญที่ต้องแยกความแตกต่างคือภาวะนี้ไม่ใช่ Bipolar I ชนิดอ่อน อย่างไรก็ตาม Bipolar II มักได้รับการวินิจฉัยผิดพลาดว่าเป็นโรคซึมเศร้าเนื่องจากอาการมาเนียอย่างอ่อนของผู้ป่วยได้ถูกมองข้ามไป Cyclothymia เป็นโรคอารมณ์สองขั้วชนิดอ่อน อีกชื่อคือ Cyclothymic disorder ผู้ป่วยโรคนี้จะมีอาการมาเนียและซึมเศร้าที่รุนแรงน้อยกว่า

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่