Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HONESTDOCS
การกินเพื่อสุขภาพ

ผักตบชวา (Water Hyacinth)

ผักตบชวา นอกจากจะนำมาทำผลิตภัณฑ์แปรรูปต่างๆ ปุ๋ยหมัก หรือบำบัดน้ำเสียได้แล้ว ยังสามารถนำมารับประทานเป็นอาหารได้อีกด้วย
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 20 พ.ย. 2019 รีวิวเมื่อวันที่ 20 พ.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,106,465 คน

ผักตบชวา (Water Hyacinth)

ในมุมมองของคนทั่วไปต่อผักตบชวาคิดว่า เป็นวัชพืชที่ก่อให้เกิดปัญหาต่อสิ่งแวดล้อมทางน้ำ ไม่มีประโยชน์ แต่ในความเป็นจริงแล้วผักตบชวามีประโยชน์มากมายหลายด้าน เช่น สามารถนำมาทำเป็นสิ่งของเครื่องใช้ หรือยาสมุนไพร เพื่อบรรเทาอาการเจ็บป่วย และรักษาโรคบางชนิดได้

ทำความรู้จักผักตบชวา

ผักตบชวา (Water hyacinth) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Eichornia crassipes (Mart.) Solms เป็นพืชลอยน้ำใบเลี้ยงเดี่ยวที่สามารถขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็วโดยการใช้เมล็ด และการแตกหน่อ 

มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ เข้าใจว่ามีการกำเนิดอยู่ในประเทศบราซิล ก่อนจะถูกนำมาปลูกในไทย สมัยรัชกาลที่ 5 ณ วังสระปทุม ผักตบชวาเจริญเติบโตรวดเร็วจนเต็มสระ เมื่อเกิดน้ำท่วมก็ได้ลอยออกไป และแพร่กระจายตามแหล่งน้ำต่างๆ

ผักตบชวามักมีสีเขียวสด ลอยอยู่บนผิวน้ำ ดอกมีสีม่วง หรือชมพู สามารถนำมาใช้ประกอบอาหารแก่คนและสัตว์ รวมถึงสามารถนำมาใช้เป็นส่วนผสมทางยาเพื่อรักษาโรคได้เช่นกัน

คุณค่าทางโภชนาการของผักตบชวา

ผักตบชวาสด 100 กรัม มีพลังงาน 30 กิโลแคลอรี่ มีความชื้นสูงถึง 92.73% และมีคุณค่าทางโภชนาการดังนี้

  • โปรตีน 1.7 กรัม
  • คาร์โบไฮเดรต 2.7 กรัม
  • ใยอาหาร 1.3 กรัม
  • ไขมัน 0.3 กรัม

สรรพคุณของผักตบชวา

ผักตบชวามีประโยชน์มากมายไม่แพ้พืชผักชนิดอื่น ดังนี้

  • ให้พลังงานแก่ร่างกาย ในผักตบชวามีสารอาหารที่ดีต่อร่างกาย เช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต น้ำ ไขมัน และใยอาหาร ซึ่งจะช่วยเพิ่มพลังงานให้แก่ร่างกาย และยังช่วยฟื้นฟู รวมถึงซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอได้ดีอีกด้วย
  • ขับสารพิษ ผักตบชวามีฤทธิ์ช่วยกระตุ้นการขับสารพิษ และของเสียในร่างกาย ซึ่งเป็นทางหนึ่งที่ช่วยฟื้นฟูสุขภาพให้แข็งแรง และมีอายุที่ยืนยาวมากยิ่งขึ้นด้วย
  • ระบายความร้อนออกจากร่างกาย บางครั้งเมื่อร่างกายมีความร้อนมากเกินไป ก็อาจรู้สึกไม่สบายตัว หรือเกิดอาการร้อนในขึ้นได้ โดยผักตบชวาจะช่วยระบายความร้อนภายในร่างกายได้เป็นอย่างดี และมีฤทธิ์แก้อาการร้อนในได้อีกด้วย

แนวทางการใช้ผักตบชวา

  • ใช้เลี้ยงสัตว์ ผักตบชวาสามารถนำมาใช้ในการเลี้ยงสัตว์ต่างๆ ได้ เช่น วัว ควาย ม้า ไก่ โดยเฉพาะไก่และหมู เพราะมีคุณค่าทางสารอาหารสูง อย่างไรก็ตาม ผักตบชวาที่จะนำมาต้มให้สัตว์กินได้ต้องมาจากแหล่งน้ำที่ปลอดสารพิษ ปลอดยาฆ่าแมลง เพื่อความปลอดภัยของสัตว์
  • ใช้ทำปุ๋ยหมัก ผักตบชวามีโพแทสเซียมสูง ซึ่งเป็นแร่ธาตุที่มีความสำคัญมากต่อต้นไม้ และพืชผักต่างๆ จึงเหมาะแก่การนำมาทำปุ๋ยหมัก
  • ใช้บำบัดน้ำเสีย ผักตบชวาสามารถเจริญเติบโตได้ดีในน้ำที่มีปริมาณธาตุอาหารและคราบน้ำมันสูง และสามารถดูดซับโลหะสารชนิดต่างๆ ในน้ำได้ดี 
    ผักตบชวาในแหล่งน้ำเสียจะทำหน้าที่กรองสารแขวนลอยที่ปนมากับน้ำ ดูดสารอินทรีย์ และจุลินทรีย์ได้ จึงทำให้น้ำสะอาดขึ้น นอกจากนี้ยังสามารถช่วยแก้ปัญหาต่างๆ ที่เกิดจากวัชพืชใต้น้ำได้ดีเช่นกัน
  • ทำเครื่องจักรสาน ผักตบชวาสามารถนำมาแปรรูปเป็นเครื่องจักรสาน เช่น รองเท้า เปลญวน กระเป๋า กระดาษ ซึ่งมีความเหนียวแน่น ทนทาน ใช้ได้นาน
  • ใช้เป็นวัสดุในการเพาะเห็ดฟาง ผักตบชวามีคุณสมบัติเก็บความชื้นได้ดี จึงเหมาะสำหรับนำมาใช้เพาะเห็ดมาก โดยให้นำผักตบชวาที่ตากแห้งมาคลุมดินบริเวณที่เพาะเห็ด จะทำให้เห็ดมีการเติบโตที่ดี และมีความสมบูรณ์
  • ใช้เป็นวัสดุในการทำเยื่อกระดาษ และยังมีการพัฒนาต่อยอดทำเส้นด้าย โดยผสมกับฝ้ายในสัดส่วนที่เหมาะสม

เมนูสุขภาพที่ทำจากผักตบชวา

ผักตบชวานอกจากนำมาใช้ประโยชน์ได้มากมายแล้ว ยังสามารถนำมาทำอาหารรับประทานได้หลากหลายเมนู เช่น นำมาลวกจิ้มกับน้ำพริก โดยนำยอดอ่อน ใบอ่อน และดอกอ่อนของผักตบชวามาลวกในน้ำเดือด จิ้มกับน้ำพริก และรับประทานกับข้าวสวยร้อนๆ หรือจะนำมาทำแกงก็ได้ โดยเมนูที่นำเสนอวันนี้คือ “แกงผักตบชวาใส่ปลาดุก”

แกงผักตบชวาใส่ปลาดุก

วัตถุดิบ

  • ผักตบชวา
  • ปลาดุก
  • น้ำพริกกะปิ
  • เกลือเม็ด

วิธีทำ

  • นำผักตบชวามาเด็ดยอดอ่อนกับก้านออก จากนั้นลอกใบ นำเอาเฉพาะส่วนที่เป็นฟองน้ำมาล้างให้สะอาด พักไว้
  • ล้างปลาดุกให้สะอาด หั่นเป็นชิ้น
  • โขลกน้ำพริกหนุ่มกับกะปิ ใส่เกลือเม็ดลงไป
  • ใส่น้ำลงไปในหม้อ ต้มให้เดือด ตามด้วยใส่พริกแกง รอจนน้ำเดือดอีกครั้ง จึงใส่ปลาดุกลงหม้อ
  • เมื่อปลาดุกเริ่มสุกให้ใส่ผักตบชวา น้ำปลา แล้วเติมพริกแห้ง ต้มต่อไปสักพัก ปิดไฟ บีบมะนาว ยกขึ้นเสิร์ฟได้เลย

ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากผักตบชวา

ผักตบชวาสามารถนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีประโยชน์หลายอย่าง เช่น

  • เชื้อเพลิง แม้จะเป็นพืชที่เติบโต และลอยอยู่บนผิวน้ำ แต่ก็สามารถนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงได้ดีทีเดียว วิธีการคือ ให้นำผักตบชวากับแกลบมาบดผสมเข้าด้วยกันแล้วอัดเป็นแท่ง ซึ่งสามารถให้ความร้อนได้ใกล้เคียงกับแกลบอย่างเดียวอัดแท่งมาก แต่มีต้นทุนในการผลิตน้อยกว่า
  • รองเท้าแตะ ผักตบชวานิยมนำมาแปรรูปเป็นรองเท้าแตะแบบสาน เพระมีเส้นใยเหนียวแน่น และทนทานพอสมควร สามารถใช้สวมใส่ได้ดี ทั้งยังให้ความรู้สึกสบายเท้า และดีต่อสุขภาพอีกด้วย
  • กระถางต้นไม้ การนำผักตบชวามาแปรรูปเป็นกระถางต้นไม้ เป็นส่วนหนึ่งในการรักษาสิ่งแวดล้อม เนื่องจากเวลาจะนำต้นไม้ลงดิน สามารถนำลงปลูกได้เลยทั้งกระถาง ต้นผักตบชวาจะค่อยๆ สลายไปเอง ทั้งยังกลายเป็นปุ๋ยในดินให้แก่ต้นไม้ได้อย่างดีอีกด้วย
  • เสื่อ เสื่อที่สานด้วยผักตบชวาจะมีความเหนียวแน่นและทนทานมากเป็นพิเศษ ใช้งานได้อย่างคุ้มค่า

ข้อควรระวัง

การจะนำผักตบชวามาใช้ ควรเลือกจากแหล่งน้ำสะอาด ไร้สารเคมี เนื่องจากผักตบชวาเป็นพืชที่ดูดซับสารเคมีและโลหะหนักได้ดี และนำมาล้างทำความสะอาดเสียก่อน เพื่อป้องกันการปนเปื้อนของสารอันตรายหรือเชื้อโรค


ที่มาของข้อมูล

กรมชลประทาน, ชีววิทยาของผักตบชวา (http://irrigation.rid.go.th/rid15/ppn/om/Water%20Hyacinth.htm)

กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, ผักตบชวา พืชพิสดาร (https://www.most.go.th/main/th/492-knowledge/genius-of-king/7362-2018-06-19-05-45-17) 19 มิถุนายน 2018

Gaily Jubie S. Hontiveros, Nutritional value of water hyacinth ( Eichhornia – crassipes ) leaf protein concentrate for aquafeeds (https://www.academia.edu/11891988/Nutritional_value_of_water_hyacinth_Eichhornia_crassipes_leaf_protein_concentrate_for_aquafeeds), 2015


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HonestDocs พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป