กลุ่มยาซัลฟา Sulfonamides คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ เม.ย. 29, 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,015,356 คน

รีวิวโดยทีมแพทย์และเภสัชกร HonestDocs วันที่ 29/04/2562

ยาซัลฟา (Sulfa drugs) เป็นยาปฏิชีวนะต้นกำเนิดบางชนิด และยังคงใช้รักษาโรคในปัจจุบัน

ซัลโฟนาไมด์ (Sulfonamides) หรือ “ยาซัลฟา” เป็นกลุ่มยาที่ใช้รักษาโรคติดเชื้อแบคทีเรีย และยาเหล่านี้ยังอาจใช้รักษาอาการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ (UTIs) โรคหลอดลมอักเสบ โรคตาติดเชื้อ โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากแบคทีเรีย โรคปอดบวม หูอักเสบ แผลไหม้อย่างรุนแรง ท้องเสียจากการท่องเที่ยว (traveler's diarrhea) หรือโรคอื่นๆด้วย บางครั้งก็ใช้เพื่อควบคุมอาการชักและการเจ็บป่วยอื่นๆที่เกี่ยวข้อง แต่ยานี้จะไม่สามารถรักษาอาการติดเชื้อไวรัสได้ เช่น หวัดหรือไข้ กลุ่มยา Sulfonamides จะออกฤทธิ์ป้องกันการเจริญเติบโตของแบคทีเรียในร่างกาย ซึ่งยาเหล่านี้จะอยู่ในรูปแบบที่หลากหลายและอาจใช้เป็นยากิน ยาเฉพาะที่ ยาที่ใช้สำหรับช่องคลอด ยาสำหรับรักษาตา เป็นต้นการค้นพบกลุ่มยา sulfonamides เป็นการปูทางให้มีการใช้ยาปฏิชีวนะเหล่านี้อย่างกว้างขวาง ยาซัลฟาชนิดแรกที่ชื่อ Prontosil ได้รับการทดลองใช้ในช่วงปี 1930

กลุ่มยาซัลฟาทั่วไป

ยาซัลโฟนาไมด์ (sulfonamides) ที่แพทย์ใช้ในการรักษาโดยทั่วไป ได้แก่:

  • Gantrisin (sulfisoxazole)
  • Bactrim หรือ Septra (trimethoprim และ sulfamethoxazole)
  • Sulfadiazine
  • Azulfidine (sulfasalazine)
  • Zonegran (zonisamide)

ผลข้างเคียงจากการใช้ยาซัลฟา

ผลข้างเคียงจากการใช้ยาซัลฟา (sulfonamides) ได้แก่:

การแพ้ยา Sulfonamides

การแพ้ยาซัลฟาถือเป็นเรื่องปกติ อย่าลืมแจ้งให้แพทย์ทราบถ้าคุณแพ้สีผสมอาหาร สารกันบูด หรือสัตว์ แจ้งให้แพทย์ทราบโดยด่วนหากคุณมีอาการแพ้ที่รุนแรง หรือเกิดภาวะฉุกเฉินเนื่องจากปฏิกิริยาภูมิแพ้อย่างเฉียบพลัน (Anaphylaxis) ซึ่งจะเป็นผื่น ลมพิษ หายใจติดขัด แน่นหน้าอก หรือมีอาการบวมที่หน้า ริมฝีปาก หรือลิ้น  

คำเตือนในการใช้ยา Sulfonamide

ก่อนจะใช้ยา sulfonamide แพทย์จะต้องทราบเกี่ยวกับโรคประจำตัวทั้งหมดที่คุณเป็นโดยเฉพาะโรคไต โรคตับ โรคเลือด Sulfonamides อาจมีผลต่อระบบเลือดของคุณ โดยเฉพาะถ้าคุณทานยาประเภทนี้เป็นเวลานาน ยาประเภทนี้ยังส่งผลให้มีอาการแพ้ที่ผิวหนังอย่างรุนแรง หรือแม้แต่เป็นอันตรายต่อชีวิตได้ด้วย ดังนั้น คุณต้องแจ้งให้แพทย์ทราบหากพบว่าคุณมีผื่นขึ้นหรือผิวหนังเปลี่ยนไปอย่างผิดปกติ แพทย์จะทำการติดตามผลการตอบสนองของร่างกายคุณต่อยาเหล่านี้บ่อยขึ้น แน่นอนว่าคุณต้องเข้าพบแพทย์และเข้าตรวจตามที่แพทย์นัดอย่างเคร่งครัด ไม่ควรใช้ยาเหล่านี้กับทารกที่มีอายุน้อยกว่า 2 เดือน ผู้สูงอายุอาจไวต่ออาการข้างเคียงจากการใช้ยา sulfonamides ดังนั้น หากผู้ป่วยมีอายุมากกว่า 65 ปี จึงควรปรึกษากับแพทย์ก่อนใช้ยานี้ ก่อนจะใช้ยากลุ่ม sulfonamides แพทย์จำเป็นต้องรู้ว่าคุณทานยาอะไรอยู่บ้าง ไม่ว่าจะเป็นยารักษาโรคทั้งที่แพทย์จ่ายให้ ทั้งที่ซื้อใช้เอง ยาเสพติด ยาเสพติดเพื่อการผ่อนคลาย ยาสมุนไพร สารอาหารเสริม หรืออาหารเสริมที่คุณใช้ และก่อนที่คุณจะเข้ารับการรักษาอื่นๆ เช่น การตรวจฟันหรือทำฟัน คุณต้องแจ้งด้วยว่าคุณกำลังอยู่ในช่วงที่ต้องใช้ยา sulfonamide

ยาชนิดนี้อาจทำให้ผิวของคุณไวต่อแสงแดดมากขึ้น จึงควรหลีกเลี่ยงการออกไปเจอแสงแดดโดยไม่จำเป็น ใช้ครีมกันแดดและสวมเสื้อผ้าที่ช่วยปกป้องผิวจากแสงแดดขณะออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้งด้วย ยากลุ่ม Sulfonamides อาจทำให้มีอาการวิงเวียน คุณจึงไม่ควรขับรถหรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิมากๆจนกว่าคุณจะเข้าใจว่ายานี้ส่งผลต่อคุณในด้านนี้ยังไงบ้าง (หรือจนกว่าคุณจะจัดการกับอาการนี้ได้นั่นเอง) หลังจากใช้ยากลุ่ม sulfonamide แล้วพบว่าอาการของคุณยังไม่ดีขึ้นหรือมีอาการแย่ลง คุณต้องแจ้งให้แพทย์ทราบด้วย

ยากลุ่มซัลฟา สามารถแบ่งตามลักษณะโครงสร้างทางเคมีได้เป็น 2 ประเภท/กลุ่ม คือ

  1. กลุ่มยาเอริลามีนซัลโฟนาไมด์ (Arylamine Sulfonamides) ได้แก่ 
    ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียในกลุ่มซัลโฟนาไมด์: เช่น ยาซัลฟามีโธซาโซล (Sulfamethoxazole) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของยาโค-ไตรม็อกซาโซล (Co-trimoxazole), ยาซัลฟาไดอะซีน (Sulfadiazine), ยาซัลฟาซีทาไมด์ (Sulfacetamide)
    ยาซัลฟาซาลาซีน (Sulfasalazine): ที่ใช้ในการรักษาโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์  โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง(Ulcerative colitis) และโรคโครห์น (Crohn’s Disease)
    ยาที่ใช้รักษาโรคติดเชื้อไวรัสเอชไอวี (HIV infection): เช่น  ยาแอมพรีนาเวียร์ (Amprenavir)  ยาโฟแซมพรานาเวียร์ (Fosampranavir)
  2. กลุ่มยาที่มิใช่ยาเอริลามีนซัลโฟนาไมด์ (Non-arylamine Sulfonamides) ได้แก่
    กลุ่มยาที่ยับยั้งเอนไซม์คาร์บอนิกแอนไฮเดรส (Carbonic Anhydrase Inhibitors): เช่น ยาอะเซทาโซลาไมด์ (Acetazolamide) และยาดอร์โซลาไมด์ (Dorzolamide) ที่ใช้รักษาโรคต้อหิน
    กลุ่มยาซัลโฟนิลยูเรีย (Sulfonylureas): เช่น  ยากลิคลาไซด์ (Gliclazide) ยากลิมิพีไรด์ (Glimepiride), ยาไกลเบนคลาไมด์ (Glibenclamide) ยากลิเพอริไซด์ (Gliperizide)
    ยาในกลุ่มยาขับปัสสาวะ (Loop Diuretics/ Thiazide Diuretics): เช่น ยาฟรูเซไมด์ (Frusemide)  ยาบูเมทาไนด์ (Bumetanide)  ยาไฮโดรคลอโรไธอะไซด์ (Hydrochlorithiazide)  ยาอินดาพาไมด์ (Indapamide) ยามีโทลาโซน (Metolazone)  ยาคลอร์ไธลิโดน (Chlorthalidone)  ยาไดอะโซไซด์ (Diazoxide)
    ยาต้านการอักเสบ/ยาแก้อักเสบ (Anti-inflammatory): เช่น  ยาเซเลค็อกซิบ (Celecoxib)  ยาวาลเดค็อกซิบ (Valdecoxib)
    ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย: เช่น  ยาแดปโซน (Dapsone)
    ยารักษาโรคไมเกรน: เช่น ยาซูมาทริปแทน (Sumatriptan)  ยานาราทริปแทน (Naratriptan)
    ยาต้านชัก/ยากันชัก: เช่น  ยาโทพิราเมต (Topiramate) ยาโซนิซาไมด์ (Zonisamide)
    ยารักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ: เช่น  ยาโซทาลอล (Sotalol)
    ยารักษาโรคเกาต์: เช่น ยาโพรเบเนซิด (Probenecid)

ยา Sulfonamides กับการรักษาสิว

ยา Co-trimoxazole ซึ่งเป็นยาในกลุ่ม sulfa เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับคนที่เป็นสิวอักเสบ โดยมักสงวนใช้ในคนที่เป็นสิวอักเสบรุนแรงปานกลางถึงรุนแรงมากเท่านั้น ไม่ควรใช้พร่ำเพรื่อ เนื่องจากจะทำให้เกิดเชื้อดื้อยา นอกจากนี้ยังมียาทางเลือกอื่นๆ อีก เช่น ยากลุ่ม tetracyclines, macrolides

ยา Sulfonamides และการตั้งครรภ์

การทดลองกับสัตว์แสดงให้เห็นว่า ยากลุ่มนี้อาจส่งผลให้เด็กที่เกิดมีความพิการมาแต่กำเนิด (birth defects) ถ้าคุณกำลังตั้งครรภ์หรืออาจจะตั้งครรภ์ คุณต้องแจ้งให้แพทย์ทราบก่อนทานยาประเภทนี้ ยาเหล่านี้สามารถเข้าไปผสมกับน้ำนมได้ ดังนั้น ห้ามให้นมลูกถ้าคุณกำลังใช้ยาประเภท sulfonamide  นี้อยู่

ที่มาของข้อมูล

The Editors of Encyclopaedia Britannica, Sulfa drug (https://www.britannica.com/sci... https://www.britannica.com/sci...)

...

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ทำไมเป็นความดันสูงฉีดยาคุมกำเนิดไม่ได้ค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
กินยา Ponstan ทุกเดือนเวลาประจำเดือนมาจะเป็นอันตรายมั้ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
คุณยายปวดขาปวดเข่ามากค่ะพอจะมีวิธีรักษาไหมค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่