ตับอ่อนอักเสบคืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ เม.ย. 16, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

แมงป่องต่อย นิ่วในถุงน้ำดี และพิษสุราเรื้อรังทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบ

ตับอ่อนอักเสบเป็นการอักเสบของตับอ่อนซึ่งเป็นอวัยวะที่เป็นต่อมขนาดใหญ่วางตัวอยู่หลังกระเพาะอาหารใกล้กับลำไส้เล็กส่วนต้นที่เรียกว่าดูโอดีนัม(duodenum) ตับอ่อนมีหน้าที่อยู่สองอย่างคือ

  • หลั่งเอนไซม์น้ำย่อยเพื่อช่วยลำไส้เล็กย่อยอาหาร
  • ควบคมระดับน้ำตาลในเลือดด้วยการสร้างฮอร์โมนอินซูลินและฮอร์โมนกลูคากอน

ตับอ่อนอักเสบเกิดจากเอนไซม์ที่สร้างจากตับอ่อนซึ่งปกติจะทำงานเมื่อหลั่งเข้าสู่ลำไส้เล็กแล้วแต่กลับทำงานก่อนเข้าสู่ลำไส้เล็กจึงเกิดการย่อยตัวตับอ่อนเองทำให้บวม มีเลือดออก หลอดเลือดและตับอ่อนถูกทำลาย

ตับอ่อนอักเสบมีสองแบบคือตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันและตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง โดยทั่วไปคำว่าตับอ่อนอักเสบมักหมายถึงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันซึ่งเกิดอย่างฉับพลันทันทีและมีการดำเนินโรคอยู่ในช่วงเวลาสั้นๆและเป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด (ในบทความนี้คำว่าตับอ่อนอักเสบจะหมายถึงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน)

อุบัติการณ์ของตับอ่อนอักเสบ

ตับอ่อนอักเสบเป็นสาเหตุของการนอนโรงพยาบาลกว่า 200,000 รายต่อปีในสหรัฐอเมริกาตามรายงานของสถาบันโรคเบาหวาน โรคระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติ(National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) และในปี 2013 มีรายงานที่ตีพิมพ์ในวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา(American Journal of Gastroenterology)พบว่าทั่วโลกมีผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบ 13-45 รายต่อประชากร 100,000 คน เกิดทั้งในผู้ชายๆและผู้หญิงพอๆกันและมีความเสี่ยงมากขึ้นตามอายุที่มากขึ้น นอกจากนี้อุบัติการณ์ของตับอ่อนอักเสบ (ทั้งตับอ่อนอักเสบฉับพลันและเรื้อรัง) ในคนผิวสีสูงกว่าคนผิวขาวสองถึงสามเท่า แต่สาเหตุของความแตกต่างดังกล่าวยังไม่แน่ชัด

ในผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบฉับพลันบางรายที่มีอาการค่อนข้างรุนแรงและต้องนอนโรงพยาบาลนานเป็นสัปดาห์ หรือหลายสัปดาห์ เนื่องจากมีภาวะขาดน้ำ ความดันโลหิตต่ำ และอวัยวะล้มเหลวชั่วขณะ โดยอาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นใน 48 ชั่วโมง ประมาณหนึ่งในห้าของผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบจะมีอาการรุนแรงซึ่งอาการจะไม่ดีขึ้นใน 48 ชั่วโมง อาจเกิดภาวะอวัยวะล้มเหลว เลือดออกในทางเดินอาหารและอาจเสียชีวิตได้

ตับอ่อนอักเสบเกิดได้อย่างไร

ในตับอ่อนจะมีเซลล์ชื่ออะซินาร์(acinar cell)คอยสร้างโปรเอนไซม์(proenzyme)ซึ่งเป็นสารที่ไม่ทำงานจนกว่าจะเปลี่ยนเป็นเอนไซม์ด้วยกระบวนการทางเคมีของร่างกาย โปรเอนไซม์จะเดินทางถึงลำไส้เล็กส่วนต้นที่เรียกดูโอดีนัมทางท่อตับอ่อน จากนั้นจะเปลี่ยนเป็นเอนไซม์จึงทำงานได้ เมื่อถูกกระตุ้นให้เปลี่ยนเป็นเอนไซม์แล้ว จะย่อยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน และสารอาหารอื่นๆ

อย่างไรก็ตามหากเซลล์อะซินาร์ได้รับความเสียหายหรือท่อตับอ่อนได้รับบาดเจ็บหรือตัน โปรเอนไซม์จะสะสมอยู่ในตับอ่อนและเริ่มทำงานก่อนถึงเวลา เกิดเป็นเอนไซม์ไปย่อยเยื่อหุ้มเซลล์ของตับอ่อนและไปกระตุ้นการอักเสบของระบบภูมิคุ้มกัน

สาเหตุของตับอ่อนอักเสบ

สาเหตุของตับอ่อนอักเสบที่พบได้มากที่สุดคือนิ่วในทางเดินน้ำดี ซึ่งนิ่วคือการสะสมของสารจำพวกคลอเลสเตอรอลและเม็ดสีเกิดเป็นก้อนคล้ายก้อนกรวดในถุงน้ำดี งานวิจัยพบว่าก้อนนิ่วเหล่านี้โดยเฉพาะนิ่วขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตรเป็นสาเหตุของตับอ่อนอักเสบกว่า 40% ตามรายงานของวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา ซึ่งยังไม่เข้าใจแน่ชัดว่านิ่วทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบได้อย่างไรแต่น่าจะเกี่ยวข้องกับความดันในท่อตับอ่อนที่เพิ่มขึ้นจากการอุดตันของนิ่ว สาเหตุที่พบได้บ่อยอันดับสองของตับอ่อนอักเสบคือการดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งเป็นสาเหตุประมาณ 25% ของผู้ป่วยทั้งหมดตามรายงานของวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา

ตับอ่อนอักเสบจากแอลกอฮอล์พบได้บ่อยในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง

ยังไม่ชัดเจนว่าแอลกอฮอล์ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบได้อย่างไร อาจเป็นไปได้ว่า แอลกอฮอล์ทำให้เกิดสารประกอบอัลดีไฮด์(aldehyde)และเอสเตอร์(ester)ซึ่งเป็นพิษกับเซลล์อะซินาร์ของตับอ่อน และแอลกอฮล์ทำให้เซลล์อะซินาร์ไวต่อฮอร์โมนโคลีซิสโตไคนิน(cholecystokinin)ซึ่งสร้างจากลำไส้เล็กส่วนต้นเพื่อกระตุ้นการหลั่งโปรเอนไซม์

นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ ได้แก่

  • ไม่ทราบสาเหตุ
  • นิ่วในทางเดินน้ำดี
  • เอทานอล(แอลกอฮอล์)
  • การกระแทกบริเวณตับอ่อน
  • สเตียรอยด์
  • คางทูม (และการติดเชื้ออื่นๆ ได้แก่ พยาธิไส้เดือน ไวรัสค็อกซากีบี ไวรัสตับอักเสบ เชื้อฉี่หนู และไวรัสเอชไอวี)
  • เนื้องอกและมะเร็ง
  • ตับอ่อนอักเสบจากภูมิคุ้มกันต้านตนเอง เกิดจากการสร้างแอนติบอดีชื่อ ไอจีโฟร์(IgG4 antibodies) มากไปหรือน้อยไปก็ได้
  • แมงป่องต่อย
  • ไขมันในเลือดสูง ไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง(สารจำพวกไขมันชนิดหนึ่ง) และแคลเซียมในเลือดสูง(แคลเซียมในเลือดที่สูงอาจจะไปสะสมที่ท่อตับอ่อนหรืออาจไปกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์จากตับอ่อน)
  • การส่องกล้องระบบทางเดินน้ำดีและตับอ่อน หรือที่เรียกว่า อีอาร์ซีพี(ERCP) ซึ่งเป็นวิธีการวินิจฉัยที่ต้องรุกล้ำต่ออวัยวะมาก
  • ยา

ยาที่ทำให้ตับอ่อนอักเสบ

นอกจากยาสเตียรอยด์แล้ว ยาอีกหลายตัวทำให้ตับอ่อนอักเสบได้ ได้แก่

  • ยาปฏิชีวนะ
  • ยากดภูมิคุ้มกัน
  • ยารักษาความดันโลหิตสูง
  • เอสโตรเจน
  • ยาสลบ
  • ยาต้านซึมเศร้า
  • ยาพาราเซตามอลที่เกินขนาด

รายงานในปี 2008 จากวารสารการดำเนินงานของศูนย์แพทย์มหาวิทยาลัยเบย์เลอร์ (journal Baylor University Medical Center Proceedings) รายงานว่าในความเป็นจริงมียาที่ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบมากกว่า 40 ชนิดที่อยู่ในรายการยาที่ถูกสั่งบ่อยที่สุด 200 ตัว และมียาหรือกลุ่มยาที่ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบมากที่สุด 6 ตัวคือ

  • สแตติน (statin) หรือ ยากลุ่มยับยั้งเอนไซม์ เอชเอ็มจี-โคเอ รีดักเตส (HMG-CoA reductase inhibitors) ซึ่งเป็นยาลดคลอเลสเตอรอล เช่น ยาซิมวาสแตติน (simvastatin) มีชื่อการค้าคือ โซคอร์ (Zocor) และยาอะทอวาสแตติน (atorvastatin) มีชื่อการค้าคือ ลิปิตอร์ (Lipitor)
  • ยากลุ่มยับยั้งเอนไซม์ เอซีอี (ACE inhibitor) เช่น ยาอีนาลาพริล (enalapril) มีชื่อการค้าคือ วาโซเทค (Vasotec) และ ยาไลซิโนพริล (lisinopril) ชื่อการค้าคือ เซสทริล (Zestril) ซึ่งเป็นยารักษาความดันโลหิตสูงและหัวใจล้มเหลว
  • เอสโตรเจน ที่ใช้ในการรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทน
  • ยาขับปัสสาวะ เช่น ยาฟูโรซีไมด์ (furosemide) ชื่อการค้าคือ ลาซิก (Lasix) และ ยาไฮโดรคลอดรไทอะไซด์ (hydrochlorothiazide) ชื่อการค้าคือ ไมโครไซด์ (Microzide)
  • ยาต้านรีโทรไวรัสที่มีประสิทธิภาพสูง หรือ เอชเอเออาร์ที(HAART) เช่น ยาลามิวูดีน (lamivudine) ชื่อการค้า อีพิเวียร์ (Epivir) และยาเนลฟินาเวียร์ (nelfinavir) ชื่อการค้า ไวโรเซป (Virocept) ซึ่งเป็นยารักษาเอชไอวี
  • ยากันชักกลุ่มวัลโปรอิคเอซิด (valproic acid) เช่น ยาที่มีชื่อการค้าว่า เดพาคีน(Depakene), เดพาคอน(Depacon) และ สตาฟซอร์(Stavzor)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่