ตับอ่อนอักเสบคืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มิ.ย. 25, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

แมงป่องต่อย นิ่วในถุงน้ำดี และพิษสุราเรื้อรังทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบ

ตับอ่อนอักเสบเป็นการอักเสบของตับอ่อนซึ่งเป็นอวัยวะที่เป็นต่อมขนาดใหญ่วางตัวอยู่หลังกระเพาะอาหารใกล้กับลำไส้เล็กส่วนต้นที่เรียกว่าดูโอดีนัม(duodenum) ตับอ่อนมีหน้าที่อยู่สองอย่างคือ

  • หลั่งเอนไซม์น้ำย่อยเพื่อช่วยลำไส้เล็กย่อยอาหาร
  • ควบคมระดับน้ำตาลในเลือดด้วยการสร้างฮอร์โมนอินซูลินและฮอร์โมนกลูคากอน

ตับอ่อนอักเสบเกิดจากเอนไซม์ที่สร้างจากตับอ่อนซึ่งปกติจะทำงานเมื่อหลั่งเข้าสู่ลำไส้เล็กแล้วแต่กลับทำงานก่อนเข้าสู่ลำไส้เล็กจึงเกิดการย่อยตัวตับอ่อนเองทำให้บวม มีเลือดออก หลอดเลือดและตับอ่อนถูกทำลาย

ตับอ่อนอักเสบมีสองแบบคือตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันและตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง โดยทั่วไปคำว่าตับอ่อนอักเสบมักหมายถึงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันซึ่งเกิดอย่างฉับพลันทันทีและมีการดำเนินโรคอยู่ในช่วงเวลาสั้นๆและเป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด (ในบทความนี้คำว่าตับอ่อนอักเสบจะหมายถึงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน)

อุบัติการณ์ของตับอ่อนอักเสบ

ตับอ่อนอักเสบเป็นสาเหตุของการนอนโรงพยาบาลกว่า 200,000 รายต่อปีในสหรัฐอเมริกาตามรายงานของสถาบันโรคเบาหวาน โรคระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติ(National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) และในปี 2013 มีรายงานที่ตีพิมพ์ในวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา(American Journal of Gastroenterology)พบว่าทั่วโลกมีผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบ 13-45 รายต่อประชากร 100,000 คน เกิดทั้งในผู้ชายๆและผู้หญิงพอๆกันและมีความเสี่ยงมากขึ้นตามอายุที่มากขึ้น นอกจากนี้อุบัติการณ์ของตับอ่อนอักเสบ (ทั้งตับอ่อนอักเสบฉับพลันและเรื้อรัง) ในคนผิวสีสูงกว่าคนผิวขาวสองถึงสามเท่า แต่สาเหตุของความแตกต่างดังกล่าวยังไม่แน่ชัด

ในผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบฉับพลันบางรายที่มีอาการค่อนข้างรุนแรงและต้องนอนโรงพยาบาลนานเป็นสัปดาห์ หรือหลายสัปดาห์ เนื่องจากมีภาวะขาดน้ำ ความดันโลหิตต่ำ และอวัยวะล้มเหลวชั่วขณะ โดยอาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นใน 48 ชั่วโมง ประมาณหนึ่งในห้าของผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบจะมีอาการรุนแรงซึ่งอาการจะไม่ดีขึ้นใน 48 ชั่วโมง อาจเกิดภาวะอวัยวะล้มเหลว เลือดออกในทางเดินอาหารและอาจเสียชีวิตได้

ตับอ่อนอักเสบเกิดได้อย่างไร

ในตับอ่อนจะมีเซลล์ชื่ออะซินาร์(acinar cell)คอยสร้างโปรเอนไซม์(proenzyme)ซึ่งเป็นสารที่ไม่ทำงานจนกว่าจะเปลี่ยนเป็นเอนไซม์ด้วยกระบวนการทางเคมีของร่างกาย โปรเอนไซม์จะเดินทางถึงลำไส้เล็กส่วนต้นที่เรียกดูโอดีนัมทางท่อตับอ่อน จากนั้นจะเปลี่ยนเป็นเอนไซม์จึงทำงานได้ เมื่อถูกกระตุ้นให้เปลี่ยนเป็นเอนไซม์แล้ว จะย่อยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน และสารอาหารอื่นๆ

อย่างไรก็ตามหากเซลล์อะซินาร์ได้รับความเสียหายหรือท่อตับอ่อนได้รับบาดเจ็บหรือตัน โปรเอนไซม์จะสะสมอยู่ในตับอ่อนและเริ่มทำงานก่อนถึงเวลา เกิดเป็นเอนไซม์ไปย่อยเยื่อหุ้มเซลล์ของตับอ่อนและไปกระตุ้นการอักเสบของระบบภูมิคุ้มกัน

สาเหตุของตับอ่อนอักเสบ

สาเหตุของตับอ่อนอักเสบที่พบได้มากที่สุดคือนิ่วในทางเดินน้ำดี ซึ่งนิ่วคือการสะสมของสารจำพวกคลอเลสเตอรอลและเม็ดสีเกิดเป็นก้อนคล้ายก้อนกรวดในถุงน้ำดี งานวิจัยพบว่าก้อนนิ่วเหล่านี้โดยเฉพาะนิ่วขนาดเล็กกว่า 5 มิลลิเมตรเป็นสาเหตุของตับอ่อนอักเสบกว่า 40% ตามรายงานของวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา ซึ่งยังไม่เข้าใจแน่ชัดว่านิ่วทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบได้อย่างไรแต่น่าจะเกี่ยวข้องกับความดันในท่อตับอ่อนที่เพิ่มขึ้นจากการอุดตันของนิ่ว สาเหตุที่พบได้บ่อยอันดับสองของตับอ่อนอักเสบคือการดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งเป็นสาเหตุประมาณ 25% ของผู้ป่วยทั้งหมดตามรายงานของวารสารระบบทางเดินอาหารของอเมริกา

ตับอ่อนอักเสบจากแอลกอฮอล์พบได้บ่อยในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง

ยังไม่ชัดเจนว่าแอลกอฮอล์ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบได้อย่างไร อาจเป็นไปได้ว่า แอลกอฮอล์ทำให้เกิดสารประกอบอัลดีไฮด์(aldehyde)และเอสเตอร์(ester)ซึ่งเป็นพิษกับเซลล์อะซินาร์ของตับอ่อน และแอลกอฮล์ทำให้เซลล์อะซินาร์ไวต่อฮอร์โมนโคลีซิสโตไคนิน(cholecystokinin)ซึ่งสร้างจากลำไส้เล็กส่วนต้นเพื่อกระตุ้นการหลั่งโปรเอนไซม์

นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ ได้แก่

  • ไม่ทราบสาเหตุ
  • นิ่วในทางเดินน้ำดี
  • เอทานอล(แอลกอฮอล์)
  • การกระแทกบริเวณตับอ่อน
  • สเตียรอยด์
  • คางทูม (และการติดเชื้ออื่นๆ ได้แก่ พยาธิไส้เดือน ไวรัสค็อกซากีบี ไวรัสตับอักเสบ เชื้อฉี่หนู และไวรัสเอชไอวี)
  • เนื้องอกและมะเร็ง
  • ตับอ่อนอักเสบจากภูมิคุ้มกันต้านตนเอง เกิดจากการสร้างแอนติบอดีชื่อ ไอจีโฟร์(IgG4 antibodies) มากไปหรือน้อยไปก็ได้
  • แมงป่องต่อย
  • ไขมันในเลือดสูง ไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง(สารจำพวกไขมันชนิดหนึ่ง) และแคลเซียมในเลือดสูง(แคลเซียมในเลือดที่สูงอาจจะไปสะสมที่ท่อตับอ่อนหรืออาจไปกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์จากตับอ่อน)
  • การส่องกล้องระบบทางเดินน้ำดีและตับอ่อน หรือที่เรียกว่า อีอาร์ซีพี(ERCP) ซึ่งเป็นวิธีการวินิจฉัยที่ต้องรุกล้ำต่ออวัยวะมาก
  • ยา

ยาที่ทำให้ตับอ่อนอักเสบ

นอกจากยาสเตียรอยด์แล้ว ยาอีกหลายตัวทำให้ตับอ่อนอักเสบได้ ได้แก่

  • ยาปฏิชีวนะ
  • ยากดภูมิคุ้มกัน
  • ยารักษาความดันโลหิตสูง
  • เอสโตรเจน
  • ยาสลบ
  • ยาต้านซึมเศร้า
  • ยาพาราเซตามอลที่เกินขนาด

รายงานในปี 2008 จากวารสารการดำเนินงานของศูนย์แพทย์มหาวิทยาลัยเบย์เลอร์ (journal Baylor University Medical Center Proceedings) รายงานว่าในความเป็นจริงมียาที่ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบมากกว่า 40 ชนิดที่อยู่ในรายการยาที่ถูกสั่งบ่อยที่สุด 200 ตัว และมียาหรือกลุ่มยาที่ทำให้เกิดตับอ่อนอักเสบมากที่สุด 6 ตัวคือ

  • สแตติน (statin) หรือ ยากลุ่มยับยั้งเอนไซม์ เอชเอ็มจี-โคเอ รีดักเตส (HMG-CoA reductase inhibitors) ซึ่งเป็นยาลดคลอเลสเตอรอล เช่น ยาซิมวาสแตติน (simvastatin) มีชื่อการค้าคือ โซคอร์ (Zocor) และยาอะทอวาสแตติน (atorvastatin) มีชื่อการค้าคือ ลิปิตอร์ (Lipitor)
  • ยากลุ่มยับยั้งเอนไซม์ เอซีอี (ACE inhibitor) เช่น ยาอีนาลาพริล (enalapril) มีชื่อการค้าคือ วาโซเทค (Vasotec) และ ยาไลซิโนพริล (lisinopril) ชื่อการค้าคือ เซสทริล (Zestril) ซึ่งเป็นยารักษาความดันโลหิตสูงและหัวใจล้มเหลว
  • เอสโตรเจน ที่ใช้ในการรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทน
  • ยาขับปัสสาวะ เช่น ยาฟูโรซีไมด์ (furosemide) ชื่อการค้าคือ ลาซิก (Lasix) และ ยาไฮโดรคลอดรไทอะไซด์ (hydrochlorothiazide) ชื่อการค้าคือ ไมโครไซด์ (Microzide)
  • ยาต้านรีโทรไวรัสที่มีประสิทธิภาพสูง หรือ เอชเอเออาร์ที(HAART) เช่น ยาลามิวูดีน (lamivudine) ชื่อการค้า อีพิเวียร์ (Epivir) และยาเนลฟินาเวียร์ (nelfinavir) ชื่อการค้า ไวโรเซป (Virocept) ซึ่งเป็นยารักษาเอชไอวี
  • ยากันชักกลุ่มวัลโปรอิคเอซิด (valproic acid) เช่น ยาที่มีชื่อการค้าว่า เดพาคีน(Depakene), เดพาคอน(Depacon) และ สตาฟซอร์(Stavzor)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

โรคตับอ่อนอักเสบรักษาหายไหมค่ะต้องดูแลคนป่วยแบบไหนค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่