นิ่วในไต รักษาอย่างไร? รักษาด้วยตัวเองได้ไหม? ห้ามกินอะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 3 พ.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 719,642 คน

รีวิวโดยทีมแพทย์และเภสัชกร HonestDocs วันที่ 01/04/2562

นิ่วในไต ขนาดเล็กสามารถรักษาด้วยการดื่มน้ำมากๆ ร่วมกับการใช้ยาช่วยขับให้ก้อนนิ่วออกมาพร้อมกับปัสสาวะได้ง่ายขึ้น แต่หากก้อนนิ่วมีขนาดใหญ่ การใช้ยาก็คงไม่เพียงพออีกต่อไป แล้วจะมีวิธีไหนช่วยรักษาโรคนิ่วในไตได้บ้าง น่ากลัวอย่างที่คิดหรือไม่ เป็นนิ่วในไตควรดูแลตัวเองอย่างไร อาหารชนิดใดที่คุณควรบอกลา? วันนี้เราจะมาตอบข้อสงสัยเหล่านี้กัน

นิ่วในไต รักษาอย่างไร

นิ่วในไตเป็นโรคที่รักษาให้หายได้ และทำได้หลากหลายวิธี โดยวิธีที่แพทย์เลือกใช้จะขึ้นอยู่กับลักษณะของก้อนนิ่ว หากมีก้อนนิ่วขนาดเล็ก แพทย์มักแนะนำให้ดื่มน้ำประมาณ 6-8 แก้วต่อวัน ซึ่งถือเป็นวิธีที่ช่วยขับนิ่วในไตได้ดีที่สุด และอาจทำร่วมกับการรักษาโดยใช้ยา  

ยาแก้ปวดสำหรับนิ่วในไต

ก้อนนิ่วที่เคลื่อนไปตามระบบร่างกายอาจทำให้รู้สึกเจ็บปวด คุณสามารถใช้ยาแก้ปวดที่มีจำหน่ายตามร้านขายยา เช่น ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) พาราเซตามอล (Paracetamol) และนาพรอกเซน (Naproxen) ช่วยบรรเทาอาการปวดอ่อนๆ ที่เกิดขึ้นได้ แต่ในกรณีที่ปวดอย่างรุนแรง แพทย์อาจให้ใช้ยาแก้ปวดชนิดโอปิออยด์ (Opioid) หรืออาจจำเป็นต้องนอนพักที่โรงพยาบาล

ยาช่วยขับนิ่วในไต

หากคุณมีปัญหาในการขับนิ่วตามธรรมชาติ แพทย์อาจสั่งยาอัลฟาบล็อกเกอร์ (Alpha-blocker) เช่น แทมซูโลซิน (Tamsulosin) ซึ่งจะช่วยคลายกล้ามเนื้อต่างๆ ในทางเดินปัสสาวะ ทำให้นิ่วผ่านออกไปได้ง่ายขึ้น นอกจากนั้นแพทย์อาจให้ใช้ยาตัวอื่นเพิ่มเติมเพื่อช่วยสลายนิ่ว ลดสารก่อนิ่ว หรือป้องกันการสร้างนิ่ว ขึ้นอยู่กับความจำเป็นและชนิดนิ่วที่คุณมี ได้แก่

ยาสำหรับนิ่วในไตที่มีแคลเซียมเป็นส่วนประกอบ

  • ยาขับปัสสาวะกลุ่มไธอะไซด์ไดยูเรติก (Thiazide diuretics) ได้แก่ ไฮโดรคลอโรไทอะไซด์ (Hydrochlorothiazide) คลอโรไทอะไซด์ (Chlorothiazide) และไตรโคลร์มไทอะไซด์ (Trichlormethiazide) ซึ่งควรรับประทานพร้อมกับโพแทสเซียมซิเตรท (Potassium citrate) เพื่อป้องกันการสูญเสียโพแทสเซียมและซิเตรท
  • อะมิโลไรด์ (Amiloride) ซึ่งเป็นยาขับปัสสาวะในกลุ่ม Potassium-sparing diuretic
  • ไซเตรท (Citrates) ได้แก่ โพแทสเซียมแมกนีเซียมซิเตรท โพแทสเซียมซิเตรท และแมกนีเซียมซิเตรท
  • สารประกอบฟอสเฟต ได้แก่ โพแทสเซียมฟอสเฟต และเซลลูโลสฟอสเฟต

ยาสำหรับนิ่วในไตที่มีกรดยูริกเป็นส่วนประกอบ

โฆษณาจาก HonestDocs
เราจัดส่งยาถึงบ้านคุณ!

ส่งด่วนภายใน 1 วันในกรุงเทพ หรือส่งธรรมดาด้วย เคอร์รี่ ใน 2-3 วันทั่วประเทศ

Medicine delivery 01
  • โซเดียมไบคาร์บอเนต (Sodium Bicarbonate) 
  • โพแทสเซียมซิเตรท (Potassium Citrate)
  • อัลโลพูรินอล (Allopurinol

ยาสำหรับนิ่วในไตที่มีสตรูไวท์ (Struvite) เป็นส่วนประกอบ

  • ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) เพื่อฆ่าเชื้อ เนื่องจากนิ่วสตรูไวท์เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียในทางเดินปัสสาวะ
  • กรดอะเซโทไฮดรอกซามิก (Acetohydroxamic acid)
  • กรดอินทรีย์ เช่น กรดไซตริก กลูโคโน เดลต้า แลคโตน (Glucono-delta-lactone) และแมกนีเซียมคาร์บอเนต (Magnesium carbonate)
  • ยาลดกรดอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ (Aluminum hydroxide anti-acid gel)

สารเติมความเป็นด่าง เช่น ไบคาร์บอเนต เป็นยาอันดับแรกสำหรับรักษานิ่วในไตที่มีซิสตีนเป็นส่วนประกอบ ส่วนยาตัวอื่นที่ช่วยลดความเข้มข้นของซิสตีนก็อาจใช้ได้เช่นกัน โดยเฉพาะในกรณีที่ยานี้ไม่ได้ผล ได้แก่

  • ดี-เพนิซิลลามีน (D-pennicillamine)
  • แคปโตพริล (Captopril)
  • Alpha-mercaptopropionylglycine

การกำจัดนิ่วในไต

ในกรณีที่ก้อนนิ่วในไตมีขนาดใหญ่เกินไป อาจต้องรักษาโดยการผ่าตัดแบบเปิดมาตรฐาน หรือหัตถการทางการแพทย์อื่นๆ เพราะก้อนนิ่วอาจไปขวางกั้นทางเดินปัสสาวะและทำให้ติดเชื้อ สร้างความเสียหายให้กับไต หรือทำให้เกิดอาการปวดอย่างรุนแรงได้ วิธีการรักษาที่นิยมใช้ ได้แก่

การสลายนิ่วในไตโดยการใช้คลื่นกระแทก (Shock wave lithotripsy) คือการใช้คลื่นเสียงความถี่สูงจากเครื่องมือทำให้นิ่วแตกเป็นชิ้นเล็กๆ เพื่อช่วยขับออกมาทางปัสสาวะได้

การส่องกล้องท่อไต (Ureteroscopy) คือการใช้เครื่องมือที่มีกล้องติดกับปลายท่อขนาดยาวใส่เข้าไปตามท่อปัสสาวะ เพื่อกำจัดหรือทำให้ก้อนนิ่วแตก

การส่องกล้องผ่านรูขนาดเล็ก (Percutaneous nephrolithotomy) คือการใช้กล้องไฟเบอร์ออปติกขนาดจิ๋วใส่เข้าไปผ่านรูขนาดเล็กที่เจาะไว้บริเวณหลัง เพื่อไปกำจัดก้อนนิ่วในไต หากใช้วิธีนี้ร่วมกับการสลายนิ่วโดยใช้คลื่นกระแทก จะเรียกรวมกันว่า Nephrolithotripsy

วิธีป้องกันนิ่วในไต

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเป็นนิ่ว เช่น มีปัญหาสุขภาพบางอย่าง มีน้ำหนักเกิน เคยได้รับการผ่าตัด หรือมีคนในครอบครัวเคยป่วยเป็นโรคนี้ การปรับอาหารและพฤติกรรมการใช้ชีวิตตามคำแนะนำต่อไปนี้ อาจช่วยป้องกันการก่อตัวของนิ่วในไตได้

  • วิธีป้องกันการเกิดนิ่วในไตที่ดีที่สุด คือ ดื่มน้ำให้เพียงพอ โดยในแต่ละวันคุณควรดื่มน้ำอย่างน้อย 6-8 แก้ว หรือมากพอที่จะผลิตปัสสาวะประมาณ 2 ลิตร 
  • ควรดื่มน้ำให้มากขึ้น หากสูญเสียเหงื่อจากการออกกำลังกาย หรืออยู่ในสภาพอากาศที่ร้อน
  • ควรจำกัดการดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีน ได้แก่ กาแฟ ชา และน้ำอัดลม เพียง 1-2 แก้วต่อวัน เนื่องจากเครื่องดื่มเหล่านี้อาจทำให้ร่างกายขาดน้ำได้
  • เครื่องดื่มบางชนิดอาจทั้งเป็นประโยชน์หรือเป็นอันตรายต่อการเกิดนิ่วในไต ขึ้นอยู่กับชนิดของนิ่ว 
    • น้ำผลไม้ที่มีออกซาเลตสูงอย่างแครนเบอร์รี่และแอปเปิ้ลอาจทำให้เกิดนิ่วแคลเซียมออกซาเลต แต่ในขณะเดียวกันแครนเบอร์รี่ก็เพิ่มความเป็นกรดให้กับปัสสาวะ และเป็นตัวเลือกที่ดีในการป้องกันนิ่วแคลเซียมฟอสเฟตและนิ่วสตรูไวท์
    • นิ่วกรดยูริก ป้องกันได้โดยการเพิ่มความเป็นด่างให้กับปัสสาวะ เช่น การดื่มน้ำแบล็คเคอร์แรนท์ แต่ควรหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีความเป็นกรด
    • น้ำผลไม้ตระกูลส้ม เช่น น้ำมะนาว น้ำเลมอน และน้ำส้ม อาจช่วยป้องกันนิ่วในไตด้วยการเพิ่มระดับซิเตรตในปัสสาวะ ป้องกันผลึกนิ่วเปลี่ยนไปเป็นก้อนนิ่ว
    • การรับประทานเกรปฟรุตอาจเสี่ยงทำให้เกิดนิ่วในไตเพิ่มขึ้น

อาหารที่ผู้ป่วยนิ่วในไตควรหลีกเลี่ยง

การหลีกเลี่ยงอาหารที่เป็นปัจจัยทำให้เกิดนิ่วนั้นถือเป็นส่วนหนึ่งในการรักษาที่คุณไม่ควรละเลย โดยหากคุณมีความเสี่ยงในการเกิดนิ่วแคลเซียมออกซาเลต ซึ่งเป็นนิ่วชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด คุณควรลดการบริโภคโซเดียม (เกลือ) เพราะโซเดียมจะไปเพิ่มการขับแคลเซียมไปในปัสสาวะ ทำให้เกิดนิ่วชนิดนี้มากขึ้น ทั้งนี้ ไม่ใช่แค่อาหารที่ใส่เกลือปริมาณมากเท่านั้นที่มีโซเดียมสูง แต่ยังรวมถึงอาหารที่ผ่านการแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม อาหารกระป๋อง อาหารฟาสต์ฟู้ด อาหารแช่แข็ง และขนมขบเคี้ยวต่างๆ รวมไปถึงเนื้อและโปรตีนจากสัตว์อื่นๆ ได้แก่ ไข่ และปลา เพราะโปรตีนเหล่านี้อาจเพิ่มการขับแคลเซียมและลดการขับซิเตรตในปัสสาวะได้

นอกจากนี้ คุณควรลดการบริโภคอาหารที่มีออกซาเลตสูงด้วย ได้แก่

  • ผลไม้บางชนิด เช่น สตรอเบอร์รี่ และองุ่นคองคอร์ด
  • พืชผักบางชนิด ได้แก่ บีทรูท กระเทียมต้น หน่อไม้ฝรั่ง เห็ด กะหล่ำดอก และผักโขม
  • อาหารและเครื่องดื่มอื่นๆ ได้แก่ โจ๊ก เต้าหู้ ช็อคโกแลต ชา กาแฟสำเร็จรูป แอลกอฮอล์ และรำข้าวสาลี
  • พืชตระกูลถั่ว ได้แก่ ถั่วลิสง อัลมอนด์ และเม็ดมะม่วงหิมพานต์

จากรายงานในวารสาร Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism ปี 2012 พบว่าการได้รับแคลเซียมจากอาหารน้อยเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดนิ่วแคลเซียมออกซาเลต ดังนั้นหากคุณมีความเสี่ยงในการเกิดนิ่วออกซาเลตในไต นอกจากการลดการบริโภคโซเดียมและโปรตีนจากสัตว์แล้ว คุณควรมั่นใจว่าตัวเองได้รับแคลเซียมจากอาหารอย่างเพียงพอ

ส่วนผู้ป่วยที่มีนิ่วยูริกนั้นควรจำกัดการบริโภคโปรตีนจากสัตว์เพียง 170-280 กรัมต่อวัน เนื่องจากโปรตีนจากสัตว์ประกอบไปด้วยพิวรีน ซึ่งเป็นสารที่ร่างกายจะสลายไปเป็นกรดยูริกในที่สุด

อย่างไรก็ตาม อย่าลืมว่าการใช้ยาอย่างสม่ำเสมอและไปพบแพทย์ตามนัดหมายเพื่อติดตามอาการก็สำคัญเช่นกัน เพื่อผลลัพธ์ในการรักษาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยต่อตัวคุณเอง รวมทั้งควรบริโภคคาร์โบไฮเดรตให้เพียงพอ และหลีกเลี่ยงการลดน้ำหนักอย่างหักโหมหรือเร็วเกินไปด้วย

ที่มาของข้อมูล
  1. Glenn M Preminger, MD, Options in the management of renal and ureteral stones in adults (https://www.uptodate.com/contents/options-in-the-management-of-renal-and-ureteral-stones-in-adults), Feb 2019.
  2. Gary CC, MD, ScD, Risk factors for calcium stones in adults (https://www.uptodate.com/contents/risk-factors-for-calcium-stones-in-adults), Feb 2019.

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

บทความต่อไป
นิ่วในไต
นิ่วในไต

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

การรักษาโรคนิ่วในไตมีกี่วิธี
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
นิ่วในไตขนาดเล็ก 0.5-0.8 cm สามารถหลุดได้เองรึเปล่าครับ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
อยากทราบผลเสียของการกินชาทุกวัน
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่