โรคเบาหวาน

คุยกันเบา ๆ เรื่องเบาหวาน

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 10 นาที
Istock 645403776 m

 

บ่ายวันหนึ่ง …ข้างเตียงผู้ป่วย

rx05คุณป้า… น้ำตาลในเลือดสูงติดต่อกันมาหลายเดือนเลย ล่าสุดนี้น้ำตาลก็สูงมาก ๆ ตอนนี้ไตเริ่มทำงานไม่ค่อยดีแล้วนะคะ

pt02ทำไมที่ผ่านมาหมอไม่ทำอะไรเลยจนปล่อยให้ไตป้าไม่ดีล่ะ!

rx04จากประวัติรับยาในสมุดประจำตัวผู้ป่วยเบาหวาน คุณหมอมีการเพิ่มยาเบาหวานให้คุณป้าในครั้งก่อนแล้วนะคะ คุณป้าใช้ยาครบตามที่คุณหมอสั่งหรือเปล่า

pt06ก็กินบ้างไม่กินบ้างล่ะจ้ะ ช่วงนี้ยุ่งตัดอ้อยน่ะ ก็เลยลืมกินยาบ่อย ๆ

rx05นั่นปะไร… คุณหมอให้ยาไปกิน แต่คุณป้าเอาไปนั่งมอง ยามันก็ไม่ออกฤทธิ์สิ แล้วเนี่ย… ถ้าการทำงานของไตยังไม่ดีขึ้น คุณหมออาจต้องเปลี่ยนยาเบาหวานเป็นแบบฉีดให้นะคะ ถ้ายังไง…เภสัชกรจะมาแนะนำเรื่องการฉีดยาเบาหวานให้ทราบอีกที แล้วต่อไป…ไม่ว่าจะเป็นยากินหรือยาฉีด คุณป้าก็ต้องใช้ให้ครบถ้วนและถูกต้องตามที่คุณหมอสั่งนะคะ

 

 

การให้ความร่วมมือในการรักษาของผู้ป่วยนั้นสำคัญมากค่ะ เพราะแม้หมอจะเก่งหรือยาจะดี แต่หากผู้ป่วยไม่ใช้ยาตามหมอสั่ง…ก็คงรักษาไม่ได้ผลเป็นแน่แท้

ในขณะเดียวกัน ถ้าหมอรักษาดี ผู้ป่วยก็ใช้ยาถูกต้องตามที่หมอสั่ง แต่ยาไม่ดี…เพราะเก็บไม่เหมาะสมจนเสื่อมสภาพ …อย่างนี้ก็รักษาไม่ได้ผลเช่นกันค่ะ

 

วันนี้ดิฉันจึงขอจับ “ยาฉีดเบาหวาน” หรือ “อินซูลิน” มาเป็น “เรื่อง” เล่าสู่กันฟังให้คุณผู้อ่านรู้จักการใช้และการเก็บที่เหมาะสมก็แล้วกันนะคะ

 

ก่อนจะเล่าถึงตัวยา เรามาทำความรู้จักกับอุปกรณ์นำส่งยาเข้าร่างกาย หรือเข็มฉีดยากันก่อนนะคะ

 

เข็มฉีดอินซูลิน มี 2 รูปแบบค่ะ ซึ่งมีข้อดี – ข้อเสียที่แตกต่างกัน ดังนี้…

ปากกาฉีดยา

 

novopen

เข็มฉีดยา

(แบบหัวเข็มติดกับกระบอกฉีดยา)

syringe

ข้อดี

·        สะดวก พกพาติดตัวได้

·        เข็มมีขนาดเล็กมาก ฉีดไม่เจ็บ

·        ฉีดได้หลายครั้ง

·        ใช้การฟังเสียงช่วยกะปริมาณยาได้ในผู้ที่สายตาไม่ดี

ข้อดี

·        การใช้งานไม่ซับซ้อน เข้าใจง่าย

·        เหมาะกับการฉีดยาปริมาณมาก ๆ

 

 

ข้อเสีย·        ราคาแพง ข้อเสีย·        พกพาไม่สะดวก

 

เนื่องจากในปัจจุบัน ทางโรงพยาบาลได้รับสนับสนุนปากกาฉีดอินซูลินจากบริษัทยาในจำนวนที่จำกัด อีกทั้งพบว่าผู้ป่วยเบาหวานหลายรายจำเป็นต้องฉีดอินซูลินในปริมาณสูง (วันละเกือบร้อยหรือร้อยกว่ายูนิต) ดังนั้น จึงอาจมีการสงวนปากกาฉีดอินซูลินไว้สำหรับรายที่มีความจำเป็นและเหมาะสมที่จะใช้เข็มฉีดแบบปากกามากกว่าเข็มฉีดธรรมดาค่ะ

 

เข็มฉีดยาที่นิยมใช้ จะเป็นแบบหัวเข็มติดกับกระบอกฉีดยา ซึ่งจะลดการสูญเสียยาจากการตกค้างในหัวเข็มได้ดีกว่าแบบที่หัวเข็มไม่ติดกับกระบอกฉีดยาค่ะ

เข็มฉีดยาที่ใช้มี 2 ขนาด แบ่งตามปริมาณบรรจุของกระบอกฉีดยา เป็นขนาด 0.5 ซีซี (50 ยูนิต) และ 1 ซีซี (100 ยูนิต) เลือกใช้ตามความเหมาะสม เช่น หากผู้ป่วยรายใดต้องฉีดยาในขนาดมากกว่า 50 ยูนิตต่อครั้ง ก็ควรเลือกใช้เข็มขนาด 100 ยูนิต เพื่อจะได้แทงเข็มฉีดยาเพียงครั้งเดียวก็ได้ขนาดยาครบตามที่ต้องการ

 

pt06ป้าต้องฉีด 70 ยูนิต แต่ขอใช้เข็มเล็กดีกว่านะ ฉีดสองครั้งก็ยอม กลัวว่าใช้เข็มใหญ่จะเจ็บมากกว่าน่ะ

rx07โถ… คุณป้าเข้าใจผิดนะคะ เพราะไม่ว่าจะเป็นเข็มขนาด 50 ยูนิต หรือ 100 ยูนิต ก็มีขนาดหัวเข็มเท่ากันค่ะ ถ้าจะเจ็บก็เจ็บเท่ากัน แต่ใช้เข็มเล็กเจ็บสองครั้งนะคะ

pt06อ้าว! ถ้างั้นป้าใช้เข็มใหญ่ดีกว่าจ้ะคุณเภสัช

 

มีหลายท่านค่ะที่เข้าใจผิดว่าเข็มฉีดยาขนาด 100 ยูนิต มีขนาดหัวเข็มใหญ่กว่าเข็มฉีดยาขนาด 50 ยูนิต ขอย้ำอีกครั้งว่าเป็นความเข้าใจที่ผิดนะคะ ^_^ เพราะอันที่จริงแล้ว ความแตกต่างของเข็มฉีดยาทั้งสองนั้น ต่างกันแค่ขนาดบรรจุที่จะดูดยาได้มาก-น้อยต่างกันเท่านั้น ส่วนหัวเข็มจะมีขนาดเท่ากันคือ 27G และหัวเข็มก็ยาว ½ นิ้วเท่ากันด้วยค่ะ หรือคิดเป็นขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของหัวเข็ม 0.4 มิลลิเมตร และหัวเข็มยาว 12 มิลลิเมตรนั่นเองค่ะ

 

ความเข้าใจผิดอีกประการที่พบได้บ่อย ๆ ในผู้ป่วยที่จำเป็นต้องฉีดยารายใหม่ก็คือกลัวว่าฉีดแล้วจะเจ็บ เนื่องจากฝังใจว่าเวลาเจ็บป่วยแล้วจำเป็นต้องฉีดยา มักจะรู้สึกเจ็บเวลาฉีด ซึ่งอันที่จริง เข็มที่ใช้ฉีดยาทั่ว ๆ ไปจะมีขนาดหัวเข็มที่ใหญ่กว่าค่ะ เช่นขนาด 18G, 20G, 22G หรือ 24G ตัวเลข G ยิ่งน้อย ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของหัวเข็มยิ่งใหญ่นะคะ จึงเจ็บเวลาฉีดมากกว่าหัวเข็มที่มีตัวเลข G มากกว่า


rx12ดังนั้น การฉีดอินซูลินจึงแทบจะไม่รู้สึกเจ็บเลยค่ะ
…มดกัดยังเจ็บกว่าเลยนะจะบอกให้

 

.

สำหรับหัวเข็มของปากกาฉีดยาก็ยิ่งเล็กกว่านั้นอีกค่ะ เพราะมีขนาด 30G หรือ 31G เท่านั้น (คิดเป็นเส้นผ่าศูนย์กลางของหัวเข็ม 0.3 และ 0.25 มิลลิเมตรตามลำดับค่ะ) ความยาวของหัวเข็มก็เท่ากับ 8 และ 6 มิลลิเมตรตามลำดับ การฉีดอินซูลินด้วยปากกาฉีดยา จึงไม่ต้องดึงหนังขึ้นก่อนแทงเข็มค่ะ

 

อ้อ! เนื่องจากเข็มฉีดยาแบบธรรมดามี 2 ขนาด ดังนั้นข้อควรระวังในการใช้เข็มฉีดยาก็คือ ท่านควรตรวจสอบขนาดการดูดยาอย่างระมัดระวังนะคะ เพราะเข็มขนาด 50 ยูนิต จะมีขีดบอกปริมาตรเป็น 1 ขีดต่อ 1 ยูนิต ในขณะที่เข็มขนาด 100 ยูนิต จะมีขีดบอกปริมาตรเป็น 1 ขีดต่อ 2 ยูนิต การจำว่าต้องดูดยามากี่ขีด จะทำให้ได้รับยามากไปหรือน้อยไปกรณีที่ท่านต้องเปลี่ยนขนาดเข็มที่ใช้ค่ะ

 


rx07รู้จักกับรูปแบบของเข็มฉีดยาไปแล้ว

เรามาทำความรู้จักกับชนิดของยาฉีดอินซูลินกันบ้างดีกว่านะคะ

 

.

 

อินซูลิน มี 3 ชนิดค่ะ

...แตกต่างกันตามระยะเวลาของการออกฤทธิ์ของยาที่เร็ว-ช้า, สั้น-นานต่างกันนั่นเอง

 

อินซูลินชนิดออกฤทธิ์สั้น

Actrapid

อินซูลินชนิดนี้จะมีลักษณะเป็นน้ำใสค่ะ สามารถฉีดได้ทั้งการฉีดเข้าหลอดเลือดดำ, เข้ากล้ามเนื้อ และเข้าใต้ผิวหนัง ซึ่งยาจะเริ่มออกฤทธิ์หลังฉีดยาเข้าใต้ผิวหนังประมาณ 30 นาที และออกฤทธิ์อยู่ได้นาน 8 ชั่วโมง การใช้อินซูลินชนิดนี้จึงต้องฉีดบ่อยวันละ 3-4 ครั้ง

 

อินซูลินชนิดออกฤทธิ์ปานกลาง

Insulatard

อินซูลินชนิดนี้จะมีลักษณะเป็นน้ำขุ่นขาวเมื่อเขย่า และจะตกตะกอนเมื่อตั้งทิ้งไว้ ยาชนิดนี้ใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังเท่านั้น เริ่มออกฤทธิ์หลังฉีดประมาณ 1 ½ ชั่วโมง และออกฤทธิ์อยู่ได้นาน 24 ชั่วโมง จึงใช้ฉีดเพียงวันละ 1-2 ครั้ง

 

อินซูลินชนิดผสม

Mixtard30

เป็นการนำเอาอินซูลินชนิดออกฤทธิ์สั้นมาผสมกับชนิดออกฤทธิ์ปานกลาง เพื่อให้เกิดอินซูลินที่ออกฤทธิ์เร็วขึ้น และออกฤทธิ์สูงกว่าอินซูลินชนิดที่ออกฤทธิ์ปานกลางค่ะ

เนื่องจากมีส่วนผสมของอินซูลินชนิดออกฤทธิ์ปานกลาง อินซูลินชนิดนี้จึงมีลักษณะเป็นน้ำขุ่นขาวเมื่อเขย่า และจะตกตะกอนเมื่อตั้งทิ้งไว้เช่นกัน และใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังเท่านั้น เริ่มออกฤทธิ์หลังฉีดประมาณ 30 นาที และออกฤทธิ์อยู่ได้นาน 24 ชั่วโมง ใช้ฉีดเพียงวันละ 1-2 ครั้ง

 

 

ผู้ป่วยที่ใช้ยาฉีดอินซูลิน ควรตรวจสอบประเภทและชนิดของอินซูลินที่ได้รับด้วยนะคะ เช่นว่าเคยใช้แบบเข็มฉีดยา หรือแบบปากกาฉีดยา และเคยใช้อินซูลินแบบออกฤทธิ์สั้น (ฝาสีเหลือง), ปานกลาง (ฝาสีเขียว) หรือผสม (ฝาสีน้ำตาล) เพื่อตรวจทานความถูกต้องของยาที่ได้รับ และหากได้รับยาที่แตกต่างจากที่เคยใช้ ควรสอบถามจากเภสัชกรด้วยนะคะว่าแพทย์มีการสั่งเปลี่ยนชนิดของยาหรือเปล่า

 

 

การเก็บรักษาอินซูลินนั้น ควรเก็บในที่เย็นค่ะ เช่นในตู้เย็นช่องธรรมดา ซึ่งหมายถึงตรงชั้นวางของปกติ ด้านในของตู้เย็น ไม่ควรเก็บที่ฝาตู้เย็น, ช่องเก็บผัก หรือใต้ช่องแช่แข็งนะคะ เพราะอุณหภูมิอาจสูงหรือต่ำมากเกินไป โดยเฉพาะหากเก็บที่ฝาตู้เย็น ไม่ว่าจะในส่วนของชั้นวางไข่ หรือส่วนที่ใส่ขวดน้ำ บริเวณดังกล่าวจะมีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิได้ง่ายเมื่อมีการปิด-เปิดตู้เย็นค่ะ อีกทั้งห้ามเก็บใส่ช่องแช่แข็งเพราะจะทำให้อินซูลินเสื่อมสภาพได้ค่ะ

หากมีการเก็บถูกต้องดังนี้ จะสามารถเก็บยาได้นาน นั่นคือ จนกว่าจะถึงวันหมดอายุของยาตามที่ระบุไว้ข้างขวดหากยังไม่มีการเปิดใช้ หรือเก็บได้ 3 เดือนหลังจากมีการเปิดใช้แล้วค่ะ


rx07แต่หากไม่ได้แช่เย็นไว้ อายุของยาจะลดลงเหลือเพียง 1 เดือนค่ะ

ดังนั้นในกรณีที่ท่านไปรับยา...

จึงควรนำกระติกน้ำแข็งไปด้วยเพื่อบรรจุอินซูลินระหว่างเดินทางนะคะ

.

กรณีที่ท่านใช้ปากกาฉีดอินซูลิน ยาที่ไม่ได้ใส่ในปากกาในขณะนั้น ควรเก็บแช่เย็นไว้เช่นเดียวกันกับอินซูลินทั่วไปค่ะ แต่อินซูลินที่ใส่ค้างไว้ในปากกาฉีดยาแล้ว สามารถเก็บไว้นอกตู้เย็นได้เพื่อให้สะดวกต่อการใช้งาน หลีกเลี่ยงการเก็บตากแดดหรือเก็บในที่ร้อน ก็สามารถใช้ยานั้นได้ภายใน 1 เดือน ซึ่งโดยปกติจะนานพอสำหรับการใช้ยาให้หมดหลอดซึ่งมีขนาดบรรจุหลอดละ 300 ยูนิตค่ะ

 

 

สำหรับรายละเอียดเรื่องเทคนิคและขั้นตอนในการฉีดอินซูลินนั้น ดิฉันจะไม่กล่าวไว้ในที่นี้นะคะ เพราะท่านที่จำเป็นต้องฉีดอินซูลิน ไม่ว่าจะเป็นตัวผู้ป่วยเอง หรือญาติ / ผู้ดูแลที่ต้องฉีดยาให้ผู้ป่วยนั้น จะต้องผ่านการให้คำปรึกษาการใช้ยาฉีดอินซูลินจากเภสัชกร เป็นสารสื่อสารสองทิศทาง ถาม-ตอบ, สาธิตให้ดู-ทดสอบกลับ เพื่อฝึกหัดและตรวจสอบความถูกต้องในการใช้ ก่อนจะเริ่มฉีดยา หรือทบทวนเมื่อพบปัญหาในการใช้ยาฉีดอินซูลิน ไม่เหมาะที่จะสื่อสารแบบทิศทางเดียวผ่านการอ่านผ่านตัวอักษรสักเท่าไรค่ะ

 

 

แต่มีข้อแนะนำ/ข้อควรระวังในการฉีดอินซูลินมาบอกกล่าว คือ…

  • กรณีใช้อินซูลินแบบเข็มฉีดยา การคลึงขวดอินซูลินไป-มาบนฝ่ามือ นอกจากจะช่วยให้ตัวยาน้ำขุ่นที่ตกตะกอน กลับมากระจายตัวผสมเข้ากันได้ดีแล้ว ยังทำให้อุณหภูมิของยาใกล้เคียงกับร่างกายซึ่งจะช่วยลดอาการปวดหลังฉีดได้ด้วย ดังนั้น กรณีที่ท่านใช้อินซูลินแบบน้ำใส แม้ตัวยาจะไม่มีการตกตะกอน แต่ก็อาจทำการคลึงขวดยาไป-มาบนฝ่ามือก่อนดูดยาได้เช่นกันค่ะ
  • ไม่ควรใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์เช็ดบริเวณหัวเข็ม เพราะทำลายสารเคลือบที่หัวเข็มซึ่งช่วยลดความรู้สึกเจ็บเวลาฉีดยาออก ทำให้ฉีดแล้วทั้งเจ็บ(เพราะหัวเข็มไม่มีสารเคลือบ)ทั้งแสบ(เพราะแอลกอฮอล์ที่หัวเข็มซึ่งอาจยังระเหยไม่หมดขณะฉีด)ไปเลยค่ะ
  • ควรจดจำตำแหน่งที่ฉีดยาในแต่ละวัน และเลื่อนตำแหน่งไปตามบริเวณที่เหมาะสมทุกครั้ง โดยให้ห่างจากตำแหน่งเดิมประมาณ 1 นิ้ว เพื่อหลีกเลี่ยงการทำลายเนื้อเยื่อชั้นใต้ผิวหนัง และทำให้มั่นใจได้ว่าการดูดซึมยาจะเป็นไปโดยสม่ำเสมอ

 

 

ก่อนจากกันในครั้งนี้ ดิฉันอยากฝากอีกนิดเรื่องการทิ้งเข็มฉีดยาที่ใช้แล้วนะคะ ซึ่งจัดเป็นขยะอันตราย และควรได้รับการกำจัดที่เหมาะสม โดยทั่วไป เภสัชกรจะแนะนำให้ผู้ป่วยนำเข็มที่ใช้แล้ว รวบรวมมาส่งคืนที่ห้องยา เพื่อนำไปเผากำจัดโดยเตาเผาพิเศษที่มีความร้อนสูง ซึ่งดิฉันมักจะเห็นว่าผู้ป่วยจะนำเข็มที่ใช้แล้ว รวบรวมใส่ถุงพลาสติกมา ซึ่งก็ดูเสี่ยงต่อการที่ปลอกเข็มจะหลุดออกแล้วทิ่มแทงออกนอกถุงมาทิ่มตำทั้งผู้ถือมาและผู้รับไว้จริง ๆ ค่ะ แต่มีผู้ป่วยรายหนึ่งซึ่งดิฉันจำได้ว่าเป็นผู้ป่วยที่ต้องใช้อินซูลินขณะตั้งครรภ์ เธอนำเข็มมาส่งมอบให้ดิฉัน ตามภาพนี้…

Picture 002

…ดิฉันเห็นแล้วถึงกับอึ้งและทึ่งในความคิดสร้างสรรค์และความรอบคอบของเธอมาก..ก…ก……

ซึ่งต่อมาดิฉันได้พบว่า ภญ.ปิยวรรณ แห่งโรงพยาบาลลำปาง เคยได้เผยแพร่ความรู้ผ่าน web blog เสนอแนวทางทิ้งเข็มฉีดอินซูลินที่ใช้แล้วใส่ขวดน้ำเช่นกันนี้ไว้นานแล้ว ในเรื่อง รับผิดชอบต่อสังคม “ขวดทิ้งเข็ม ซึ่งน่าสนใจมากค่ะ ท่านผู้อ่านท่านใดที่สนใจนำไปปฏิบัติตาม ดิฉันก็คิดว่าผู้เผยแพร่น่าจะยินดีและเต็มใจให้ลอกเลียนแบบแน่นอนเชียวค่ะ แบบอย่างดี ๆ นี้ ช่วยกันบอกต่อและนำไปใช้กันเถอะนะคะ

 

 

ขอบคุณภาพประกอบจาก…

  1. http://www.siamhealth.net/public_html/Disease/endocrine/DM/insulin_inj.html#.VMo1UtKUdEIม
  2. http://www.mims.com/

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่