เทคโนโลยีด้านสุขภาพ

สิ่งที่ควรทราบเกี่ยวกับการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที
Istock 186806278 %281%29

สิ่งที่ควรทราบเกี่ยวกับการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด

  1. ผู้ที่เพิ่งเริ่มใช้หรือมีลักษณะสมดุล ควรเริ่มชนิดที่มีส่วนประกอบของเอทินิลเอสตราดิออล 0.03 มก. ต่อเม็ด เพื่อให้ร่างกายคุ้นเคยและปรับสภาพได้ง่าย ไม่ควรต่ำกว่า 0.03 มก. เพราะอาจเกิดอาการข้างเคียงจากการที่มีเอสโตรเจนต่ำไป เช่น เลือดออกกะปริดกะปรอย ยกเว้นหญิงที่มีลักษณะเอสโตรเจนเด่น เช่น มีประจำเดือนแต่ละครั้งในปริมาณมาก มีหลายวัน รอบเดือนห่างกันน้อยกว่า 26 วัน เค้านมมีขนาดใหญ่ เป็นต้น หญิงลักษณะนี้สามารถเริ่มด้วยยาเม็ดคุมกำเนิดที่เอสโตรเจน 0.015-0.02 มก. ได้
  2. 2. เวลาที่เหมาะสมในการรับประทานยา ควรเป็นหลังอาหารเย็นหรือก่อนนอนเพื่อลดอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรืออาการไม่พึงประสงค์อื่น ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น
  3. ควรรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดในเวลาเดียวกันของทุกวัน เพื่อให้ระดับยาสม่ำเสมอและลดอาการข้างเคียงที่จะมีเลือดออกกะปริดกะปรอยทางช่องคลอด
  4. กรณีใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมตอนเดียว วันแรกของประจำเดือนควรจะมาในระหว่างที่เว้น 7 วัน ไม่ได้รับประทานยา หรือในระหว่างที่รับประทานเม็ดที่ไม่มีฮาร์โมน หากภายใน 3-5 เดือนของการใช้ ไม่สามารถคุมรอบเดือนให้มาในระยะเวลาดังกล่าวได้ แนะนำให้เปลี่ยนมาใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมสามตอนแทนซึ่งคุมรอบเดือนให้มาตามเวลาดังกล่าวได้ดีกว่า
  5. การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด ไม่ว่าจะเป็นชนิด 21 เม็ด 22 เม็ด หรือ 28 เม็ด ประจำเดือนจะมาในระหว่างเวลาที่ไม่ได้รับประทานยา หรือระหว่างที่รับประทานเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน ถ้าพบว่ามีเลือดหรือประจำเดือนออกมาระหว่างรับประทานเม็ดที่มีฮอร์โมนให้หยุดยาและปรึกษาแพทย์
  6. การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด จะมีผลการคุมกำเนิดตั้งแต่วันแรกที่รับประทาน แต่ใน 1-2 สัปดาห์แรกที่เพิ่งเริ่มใช้แพงแรก ควรคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่นร่วมด้วย
  7. ยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลลิน กลุ่มเซฟาโลสปอรินและกลุ่มเตเตร้าซัยคลิน ทำให้การดูดซึมของเอสโตรเจนเข้ากระแสเลือดลดลง ประสิทธิภาพของการคุมกำเนิดจะลดลงด้วย จึงควรระวังการตั้งครรภ์ถ้าต้องใช้ยาปฏิชีวนะดังกล่าวข้างต้นต่อเนื่องเป็นเวลานาน

ข้อแก้ไขกรณีที่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะดังกล่าว คือ เปลี่ยนยาเม็ดคุมกำเนิดเป็นแบบมินิพิลซึ่งไม่มีเอสโตรเจนเป็นส่วนประกอบ ได้แก่ เอ็กซ์ลูตอน (Exlution) หรือซีราเซท (Cerazette) หรือเปลี่ยนยาปฏิชีวนะเป็นอิริโธรมัยซิน เบส หรือ อิริโธรมัยซิน สเตียเรต ที่สามารถใช้ร่วมกับยาเม็ดคุมกำเนิดได้โดยไม่ลดประสิทธิภาพของการคุมกำเนิด

  1. หญิงที่ยังอยู่ในระยะให้นมบุตรควรใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล ได้แก่ เอ็กซ์ลูตอน (Exluton) หรือซีราเซท (Cerazette) เนื่องจากไม่มีเอสโตรเจนเป็นส่วนประกอบ ซึ่งจะไม่มีผลทำให้ปริมาณน้ำนมลดลง แต่ถ้าเริ่มใช้ภายหลังคลอดไปแล้วประมาณ 2-3 เดือน อนุโลมให้ใช้ชนิดฮอร์โมนรวมที่มีเอสโตรเจน 0.02 มก. หรืออาจเริ่มใช้ก็ได้ เพราะประสิทธิภาพการคุมกำเนิดดีกว่าและอาการเลือดออกกะปริดกะปรอยต่ำกว่า
  2. หญิงที่เคยเป็นโรคตับควรเลือกใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนในรูปที่ออกฤทธิ์ได้เลย เพื่อหลีกเลี่ยงการที่ยาต้องไปเปลี่ยนแปลงที่ตับให้อยู่ในรูปที่ออกฤทธิ์ได้ซึ่งทำให้ตับต้องทำงานมากขึ้น หรืออาจใช้รูปแบบที่แปะผิวหนังที่เป็นรูปแบบใหม่ในปัจจุบันเพราะยาไม่ต้องผ่านตับ
  3. ดังกล่าวแล้วว่า ยาเม็ดคุมกำเนิดแม้ว่าจะมีเอสโตรเจนต่ำกว่า 35 ไมโครกรัม หรือ 0.035 มก. ต่อเม็ด ก็มีผลทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น 6-8 มม.ปรอท ทั้งในผู้ที่มีความดันโลหิตปกติและความดันโลหิตสูง ดังนั้นกรณีที่หญิงนั้นมีภาวะความดันโลหิตสูงร่วมด้วยการรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดจะยิ่งเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดและหลอดเลือดในสมองแตก แต่อย่างไรก็ตามหญิงที่อายุต่ำกว่า 35 ปี แต่มีการคุมความดันโลหิตได้ดีแม้ว่าจะเป็นโรคตวามดันโลหิตสูง ก็อนุโลมให้ใช้ได้เพียงแต่ต้องเฝ้าระวังการใช้เท่านั้น
  4. กรณีที่ต้องการมีบุตรหลังจากหยุดรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด ควรคุมกำเนิดด้วยวิธีธรรมชาติก่อน อย่าเพิ่งปล่อยให้มีบุตรทันทีใน 3 เดือนแรกเพื่อรอให้ผนังเยื่อบุมดลูกมีการฟื้นฟูและมีความพร้อมในการให้ไข่อ่อนที่ได้รับการผสมแล้วมาฝังตัว

ข้อควรระวังในการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด

การใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแม้ว่าจะจัดเป็นวิธีการคุมกำเนิดที่สะดวก ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูง แต่เนื่องจากเป็นการใช้ระยะยาวจึงมีผลต่อร่างกายหลายอย่างที่ควรระวัง ดังนี้

  1. การเปลี่ยนแปลงไขมัน

โปรเจสเตอโรนในยาเม็ดคุมกำเนิดจะทำให้ปริมาณของแอลดีแอล โคเลสเตอรอล ซึ่งเป็นโคเลสเตอรอลชนิดไม่ดีสูงขึ้นและปริมาณเอสดีแอล โคเลสเตอรอลหรือโคเลสเตอรอลชนิดดีลดลง นอกจากนั้นยังทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น ซึ่งในระยะยาวจะทำให้แอลดีแอล โคเลสเตอรอลสูงขึ้นตามมา เพราะไตรกลีเซอไรด์เป็นสารตั้งต้นที่จะเปลี่ยนไปเป็นแอลดีแอล โคเลสเตอรอล

การเปลี่ยนแปลงไขมันในลักษณะนี้ทำให้เพิ่มความเสี่ยงของการเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือด

อย่างไรก็ตาม พบว่ายาเม็ดคุมกำเนิดที่เป็นโปรเจสเตอโรนรุ่นใหม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงปริมาณไขมันดังกล่าวข้างต้นต่ำมาก หรือแทบจะไม่มีผลเปลี่ยนแปลงระดับไขมันโดยรวมเลย

  1. ผลต่อระดับน้ำตาลในเลือด

เอสโตรเจนทำให้ร่างกายไม่สามารถนำกลูโคสในเลือดมาใช้ได้ จะทำให้ผู้เป็นเบาหวานมีน้ำตาลสูงในกระแสเลือด ดังนั้นผู้ที่เป็นเบาหวานอาจต้องเพิ่มปริมาณอินซูลิน ในขณะที่โปรเจสเตอโรนบางชนิดทำให้ร่างกายเผาพลาญกลูโคสในเลือดหรือมีการใช้กลูโคสมากขึ้น และกระตุ้นการสร้างและหลังอินซูลินเพิ่มขึ้น ผลโดยรวม คือ ระดับน้ำตาลในเลือดจะลดต่ำลง จึงต้องระวังการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดในผู้ป่วยเบาหวาน อย่างไรก็ตาม พบว่ายาเม็ดคุมกำเนิดที่เป็นโปรเจสเตอโรนรุ่นใหม่ ไม่ค่อยมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำตาลในเลือดมากนัก จึงมีความปลอดภัยต่อการใช้มากกว่า

  1. ผลต่อการแข็งตัวของเลือด

เนื่องจากเอสโตรเจนมีผลทำให้เลือดเกาะตัวเป็นเกล็ด ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมที่มีเอสโตรเจนเป็นส่วนประกอบจึงทำให้เลือดแข็งตัวง่ายขึ้น ผลต่อการแข็งตัวของเลือดจะขึ้นกับปริมาณเอสโตรเจนและชนิดของโปรเจสเตอโรนในยาเม็ดคุมกำเนิด โปรเจสเตอโรนรุ่นเก่าจะมีผลเพิ่มการเกาะตัวของเลือดเช่นกัน ในขณะที่โปรเจสเตอโรนรุ่นใหม่ คือ เดโสเกสเตรล เกสโตดีน นอร์เกสติเมท หรือดรอสไพริโนน มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดต่ำมาก

  1. โรคหัวใจและหลอดเลือด

พบว่าหญิงที่ใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมมีความเสี่ยงต่อการเกิดหลอดเลือดดำอุดตันสูงกว่าหญิงที่ไม่ได้ใช้ยาคุมกำเนิด 3-4 เท่า แต่มีรายงานว่า การลดปริมาณเอสโตรเจนลงเหลือ 0.015-0.035 มก. ต่อเม็ด สามารถลดความเสี่ยงดังกล่าวได้

  1. โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย

ยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีเอสโตรเจนสูง 0.04-0.05 มก. ต่อเม็ด จะเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย 3-5 เท่า และความเสี่ยงนี้จะสูงขึ้นถ้าหญิงนั้นสูบบุหรี่ด้วยหรือมีอายุ 40 ปี ขึ้นไป พบว่าถ้าใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีปริมาณเอสโตรเจน 0.015-0.035 มก.ต่อเม็ดจะลดความเสี่ยงลงเหลือเพียง 1.1 เท่า

ตารางแสดงตัวอย่างยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีจำหน่ายในประเทศไทย

ชนิดของ ยาเม็ดคุมกำเนิด ชื่อการค้า ปริมาณ เอทินิล เอสตราดิออล ชนิดและปริมาณ ของโปรเจสเตอโรน จำนวน เม็ด ต่อแผง
แบบฮอร์โมน Nordette -21 0.03 มก. ลีโวนอร์เกสเตรล 0.15 มก. 21
รวมตอนเดียวที่มี Rigevidon21+7 FE 0.03 มก. ดีนอร์เกสเตรล 0.15 มก. 28
โปรเจสเตอโรน Diane -35 0.035 มก. ไซโปรเทอโรน 2 มก. 21
รุ่นเก่า Lady -35 0.035 มก. ไซโปรเทอโรน 2 มก. 21
Microgest ED 0.03 มก. ลีโวนอร์เกสเตรล 0.15 มก. 28
Microgynon 30 ED 0.03 มก. ลีโวนอร์เกสเตรล 0.15 มก. 28
Anna 0.03 มก. ลีโวนอร์เกสเตรล 0.15 มก. 28
Oneday 0.05 มก. นอร์เอทิสเตอโรน 28
Sucee 0.035 มก. ไซโปรเทอโรน 2 มก. 21
Manoane 0.035 มก. ไซโปรเทอโรน 2 มก. 21
แบบฮอร์โมน Cilest 0.035มก. นอร์เกสติเมท 0.25 มก. 21
รวมตอนเดียวที่มีโปรเจสเตอโรน Gynera/ Gynera ED 0.03 มก. เกสโตตีน 0.075 มก. 21/28
รุ่นใหม่ Marvelon 21/28 0.03 มก. เดโสเกสเตรล 0.15 มก. 21/28
Meliane/ Meliance ED 0.02 มก. เกสโตตีน 0.075 มก. 21/28
Mercilon 21/28 0.02 มก. เดโสเกสเตรล 0.15 มก. 21/28
Minidoz 0.015 มก. เกสโตดีน 0.06 มก. 28
Yasmin 0.03 มก. ดรอสไพริโนน 3 มก. 21
Yaz 0.02 มก. ดรอสไพริโนน 3 มก. 28
แบบฮอร์โมน Oilezz 7 เม็ดสีฟ้า 0.04 มก. เดโสเกสเตรล 0.025 มก. 22
รวมสองตอน 15 เม็ดสีขาว 0.03 มก. เดโสเกสเตรล 0.125 มก.

 

ชนิดของ ยาเม็ดคุมกำเนิด ชื่อการค้า ปริมาณ เอทินิล เอสตราดิออล ชนิดและปริมาณ ของโปรเจสเตอโรน จำนวน เม็ด ต่อแผง
เอสตราดิออล ต่อแผง
แบบฮอร์โมรวมสามตอน Tricilest 7 เม็ดสีขาว 0.035 มก. นอร์เกสติเมท 0.18 มก. 28
7 เม็ดสีฟ้าอ่อน 0.035 มก. นอร์เกสติเมท 0.215 มก.
7 เม็ดสีฟ้าเข้ม 0.035 มก. นอร์เกสติเมท 0.25 มก.
Triquilar ED 6 เม็ดสีน้ำตาล 0.03 มก. ลิโวนอร์เกสเตรล 0.05 มก. 28
5 เม็ดสีขาว 0.04 มก. ลิโวนอร์เกสเตรล 0.075 มก.
10 เม็ดสีไข่ไก่ 0.03 มก. ลิโวนอร์เกสเตรล 0.125 มก.

 

ชนิดที่มีแต่ Exluton ลินเนสตรินอล 0.5 มก. 28
โปรเจสเตอโรน Cerazette เดโสเกสเตรล 0.075 มก. 28
อย่างเดียว
โปรเจสเตอโรน
ขนาดต่ำ (มินิพิล)
โปรเจสเตอโรน Postinor ลิโวนอร์เกสเตรล 0.75 มก. 2
ขนาดสูง Madonna ลิโวนอร์เกสเตรล 0.75 มก. 2
(ยาเม็ดคุมกำเนิด Mary pink ลิโวนอร์เกสเตรล 0.75 มก. 2
ภายหลังมี
เพศสัมพันธ์)


ภาพแสดงยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีจำหน่ายในประเทศไทย

ชนิดฮอร์โมนรวมตอนเดียวที่ประกอบด้วยโปรเจสเจอโรนรุ่นเก่า

>มีฤทธิ์ข้างเคียงของแอนโดรเจนและเอสโตรเจนสูง

  • อานาไม (Anamai)
  •  ไมโครไกนอน 30 (Microgynon 30 ED)
  •  แอนนา (Anna)
  •  ยูไกนอน (Eugynon 250ED)
  •  นอร์เดท (Nordette)

>มีฤทธิ์ต่อต้านฤทธิ์ของแอนโดรเจน

  • ไดแอน-35 (Diane-35)
  • เลดี้ อี (Lady E 35)
  • พรีม (Preme)
  • ซูซี่ (Sucee)
  • มาโนแอน (Manoane)

ชนิดฮอร์โมนรวมตอนเดียวที่ประกอบด้วยโปรเจสเตอโรนรุ่นใหม่

>ไม่มีอาการข้างเคียงของแอนโดรเจน และ อาการข้างเคียงของเอสโตรเจนต่ำ

  • เมลลิแอน (Meliane)
  • เมอซิลอน (Mercilon)
  • มินิดอซ (Minidoz)
  • ไซเลส (Cilest)
  • มาร์วิลอน (Marvelon)
  • ลินดี้เนท (Lindynette 20)
  • ไกเนรา อิดี (Gynera ED)

>มีฤทธิ์ต่อต้านฤทธิ์ของแอนโตรเจน

  • ยาสมิน (Yasmin)
  • ยาส (Yas)

ชนิดฮอร์โมนรวมแบบสองตอน

  • ออยเลส (Oilezz)

ชนิดฮอร์โมนรวมแบบสามตอน

  • ไตรควิล่าร์ อีดี (Triquilar ED)

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดที่มีแต่โปรเจสเตอโรนอย่างเดียว

  • ซีราเซท (Cerazette)
  • เอ็กซ์ลูตอน (Exluton)

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดที่มีแต่โปรเจสเตอโรนอย่างเดียวในปริมาณสูง(ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดรับประทานหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือ ยาคุมฉุกเฉิน)

  • โพสตินอร์ (Postinor)

ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียว ชนิด 21+0

ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียว ชนิด 21+7

ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียว ชนิน 24+4

เลื่อนประจำเดือน

  • ปรีโมลุท เอ็น (Primolut N)

ฮอร์โมนทดแทนสำหรับหญิงวัยหมดประจำเดือน

  • ลิเวียล (Livial)
  • Premelle 2.5
  • Angelia

ฮอร์โมนทดแทนสำหรับหญิงวัยหมดประจำเดือน

  • CycloProgynova
  • Climara
  • Climen

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่