อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ต.ค. 15, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) มักทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของใบหน้า ลิ้น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ไม่สามารถควบคุมได้

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) เป็นกลุ่มอาการทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อที่ควบคุมไม่ได้ ภาวะนี้เกิดจากการใช้ยาบางชนิดเป็นระยะเวลานาน

โดยคำว่า Tardive หมายถึงช้า และ dyskinesia แปลว่าการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ จึงทำให้คำว่า Tardive dyskinesia ที่เริ่มมีการใช้เมื่อปี 1964 มีความหมายถึงช่วงเวลานานหลังการเริ่มใช้ยาครั้งแรกจนเมื่อเริ่มมีอาการ

สาเหตุของการเกิดอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia)

ภาวะนี้มักเกิดจากการใช้ยาด้านระบบประสาท โดยยาเหล่านี้มักใช้ในการรักษาความผิดปกติทางจิตเวช (และความผิดปกติทางระบบย่อยอาหารและระบบประสาทบางประเภท) ซึ่งออกฤทธิ์ไปยับยั้งตัวรับสารสื่อประสาทชนิด ได้แก่ Dopamine สารสื่อประสาทที่ทำหน้าที่ควบคุมศูนย์รางวัลและความสุขของสมอง แต่ก็ยังทำหน้าที่สำคัญในการควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อ

ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าการเกิดอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) เริ่มต้นขึ้นได้อย่างไร แต่เชื่อว่ามีความเกี่ยวข้องกับการยับยั้งตัวรับสารสื่อประสาทเหล่านี้เป็นเวลานาน

ยาในกลุ่มที่มักทำให้เกิดความผิดปกตินี้ ประกอบด้วย

  • Amoxapine
  • Compazine หรือ Compro (Prochlorperazine)
  • Haldol (Haloperidol)
  • Prolixin (Fluphenazine)
  • Reglan (Metoclopramide)
  • Sibelium (Flunarizine)
  • Stelazine (Trifluoperazine hydrochloride)
  • Thorazine หรือ Largactil (Chlorpromazine)

ส่วนใหญ่มักมีการใช้ยากลุ่มเหล่านี้เป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปีก่อนที่จะเริ่มมีอาการของ Tardive dyskinesia แต่ในบางครั้งอาจเริ่มมีอาการได้ตั้งแต่ระยะ 6 สัปดาห์หลังการใช้ยาก็ได้

มีรายงานซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Tremor and Other Hyperkinetic Movement เมื่อเดือนกรกฎาคม 2013 พบว่าการใช้ยากลุ่มอื่นเช่น Lithium, Selective Serotonin Reuptake Inhibitors (SSRIs) และ Selective Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) อาจทำให้เกิดอาการของ Tardive dyskinesia หรืออาการที่คล้ายกันและไม่สามารถแยกจากกันได้เช่นกัน แต่พบได้น้อย

การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติอาจเกิดได้ในคนที่เป็นโรคจิตเภทซึ่งไม่ได้รับประทานยาโรคจิตเภท โดยการเคลื่อนไหวชนิดนี้จะรียกว่า Spontaneous dyskinesia และอาจพบได้ในผู้ป่วยจิตเภทที่ไม่ได้รับยาถึง 40%

อาการของ Tardive dyskinesia

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) มักทำให้เกิดการเคลื่อนไหวผิดปกติแบบสุ่มของใบหน้า ลิ้น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ไม่สามารถควบคุมได้ จึงทำให้เกิดอาการ เลียรอยริมฝีปาก หรือดูด แลบลิ้นหรือหดลิ้น แสยะหน้า เคี้ยวซ้ำ และกระพริบตาเร็ว ๆ

บางกรณีอาจเกิดอาการที่นิ้ว แขน ขา และลำตัว ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวรวดเร็วและกระตุก หรือช้าไปเลยก็ได้ หรืออาจมีการเคลื่อนไหวตามการหายใจ

การทดสอบ AIMS

อาการของอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) อาจเหมือนกับอาการผิดปกติทางการเคลื่อนไหวอื่น ๆ เช่น โรคพาร์กินสัน, Huntington’s disease, Cerebral palsy, TOurette syndrome และ dystonia ได้ และเพื่อเป็นการแยกภาวะอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) ในคนที่กำลังรับยาด้านระบบประสาทและประเมินความรุนแรงของอาการ แพทย์มักใช้การตรวจที่เรียกว่า Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS)

โดยระหว่างการทดสอบ แพทย์จะทำการวัดการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติทั่วร่างกายและประเมินเป็น 5 ระดับ ซึ่งรวมการเคลื่อนไหวของ

  • ใบหน้า (หน้าผาก คิ้ว แก้ม)
  • ริมฝีปาก
  • ขากรรไกร
  • ลิ้น
  • แขน (แขน ข้อมือ มือ และนิ้วมือ)
  • ขา (ขา เข่า ข้อเท้า และนิ้วเท้า)
  • คอ หัวไหล่ และสะโพก

แพทย์ยังจะทำการประเมินความรุนแรงโดยรวมของการเคลื่อนไหว ว่าคุณรู้ว่าเกิดขึ้นหรือไม่ และคุณมีภาวะเครียดหรือเปล่า ซึ่งระหว่างการทดสอบ คุณจะถูกขอให้ทำการเคลื่อนไหวต่าง ๆ เช่น อ้าปาก เหยียดและงอแขน และเดินไปรอบ ๆ เป็นต้น

การรักษาอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia)

การรักษาภาวะนี้ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

ในขั้นแรก แพทย์จะแนะนำให้ลดหรือหยุดการใช้ยาด้านประสาท (หากพิจารณาเหตุผลของการใช้ยาแล้วพบว่าปลอดภัยที่จะหยุดยาได้) และอาจเปลี่ยนใช้ตัวอื่นแทน แต่ในบางคนอาจยังคงมีอาการของ Tardive dyskinesia แม้ว่าจะหยุดยาแล้ว

ยา Xenazine (tetrabenzine) เป็นยาเพียงตัวเดียวที่รับการอนุมัติจากองค์การอาหารและยา สหรัฐอเมริกาเพื่อใช้ในการรักษาอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) แต่ยาตัวอื่น ๆ เช่น benzodiazepines. การฉีด Botox (botulinum toxin) หรือ Clozaril หรือ FazaClo (Clozapine) ก็อาจช่วยได้เช่นกัน

ทั้งนี้ ยังมีการรักษาอีกหลายวิธีที่กำลังอยู่ในระหว่างการศึกษา และผลจากการรักษายังไม่ชัดเจน

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ทำไมเป็นความดันสูงฉีดยาคุมกำเนิดไม่ได้ค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
กินยา Ponstan ทุกเดือนเวลาประจำเดือนมาจะเป็นอันตรายมั้ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
คุณยายปวดขาปวดเข่ามากค่ะพอจะมีวิธีรักษาไหมค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่