อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ต.ค. 15, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) มักทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของใบหน้า ลิ้น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ไม่สามารถควบคุมได้

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) เป็นกลุ่มอาการทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อที่ควบคุมไม่ได้ ภาวะนี้เกิดจากการใช้ยาบางชนิดเป็นระยะเวลานาน

โดยคำว่า Tardive หมายถึงช้า และ dyskinesia แปลว่าการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ จึงทำให้คำว่า Tardive dyskinesia ที่เริ่มมีการใช้เมื่อปี 1964 มีความหมายถึงช่วงเวลานานหลังการเริ่มใช้ยาครั้งแรกจนเมื่อเริ่มมีอาการ

สาเหตุของการเกิดอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia)

ภาวะนี้มักเกิดจากการใช้ยาด้านระบบประสาท โดยยาเหล่านี้มักใช้ในการรักษาความผิดปกติทางจิตเวช (และความผิดปกติทางระบบย่อยอาหารและระบบประสาทบางประเภท) ซึ่งออกฤทธิ์ไปยับยั้งตัวรับสารสื่อประสาทชนิด ได้แก่ Dopamine สารสื่อประสาทที่ทำหน้าที่ควบคุมศูนย์รางวัลและความสุขของสมอง แต่ก็ยังทำหน้าที่สำคัญในการควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อ

ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าการเกิดอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) เริ่มต้นขึ้นได้อย่างไร แต่เชื่อว่ามีความเกี่ยวข้องกับการยับยั้งตัวรับสารสื่อประสาทเหล่านี้เป็นเวลานาน

ยาในกลุ่มที่มักทำให้เกิดความผิดปกตินี้ ประกอบด้วย

  • Amoxapine
  • Compazine หรือ Compro (Prochlorperazine)
  • Haldol (Haloperidol)
  • Prolixin (Fluphenazine)
  • Reglan (Metoclopramide)
  • Sibelium (Flunarizine)
  • Stelazine (Trifluoperazine hydrochloride)
  • Thorazine หรือ Largactil (Chlorpromazine)

ส่วนใหญ่มักมีการใช้ยากลุ่มเหล่านี้เป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปีก่อนที่จะเริ่มมีอาการของ Tardive dyskinesia แต่ในบางครั้งอาจเริ่มมีอาการได้ตั้งแต่ระยะ 6 สัปดาห์หลังการใช้ยาก็ได้

มีรายงานซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Tremor and Other Hyperkinetic Movement เมื่อเดือนกรกฎาคม 2013 พบว่าการใช้ยากลุ่มอื่นเช่น Lithium, Selective Serotonin Reuptake Inhibitors (SSRIs) และ Selective Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) อาจทำให้เกิดอาการของ Tardive dyskinesia หรืออาการที่คล้ายกันและไม่สามารถแยกจากกันได้เช่นกัน แต่พบได้น้อย

การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติอาจเกิดได้ในคนที่เป็นโรคจิตเภทซึ่งไม่ได้รับประทานยาโรคจิตเภท โดยการเคลื่อนไหวชนิดนี้จะรียกว่า Spontaneous dyskinesia และอาจพบได้ในผู้ป่วยจิตเภทที่ไม่ได้รับยาถึง 40%

อาการของ Tardive dyskinesia

อาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) มักทำให้เกิดการเคลื่อนไหวผิดปกติแบบสุ่มของใบหน้า ลิ้น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ไม่สามารถควบคุมได้ จึงทำให้เกิดอาการ เลียรอยริมฝีปาก หรือดูด แลบลิ้นหรือหดลิ้น แสยะหน้า เคี้ยวซ้ำ และกระพริบตาเร็ว ๆ

บางกรณีอาจเกิดอาการที่นิ้ว แขน ขา และลำตัว ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวรวดเร็วและกระตุก หรือช้าไปเลยก็ได้ หรืออาจมีการเคลื่อนไหวตามการหายใจ

การทดสอบ AIMS

อาการของอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) อาจเหมือนกับอาการผิดปกติทางการเคลื่อนไหวอื่น ๆ เช่น โรคพาร์กินสัน, Huntington’s disease, Cerebral palsy, TOurette syndrome และ dystonia ได้ และเพื่อเป็นการแยกภาวะอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) ในคนที่กำลังรับยาด้านระบบประสาทและประเมินความรุนแรงของอาการ แพทย์มักใช้การตรวจที่เรียกว่า Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS)

โดยระหว่างการทดสอบ แพทย์จะทำการวัดการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติทั่วร่างกายและประเมินเป็น 5 ระดับ ซึ่งรวมการเคลื่อนไหวของ

  • ใบหน้า (หน้าผาก คิ้ว แก้ม)
  • ริมฝีปาก
  • ขากรรไกร
  • ลิ้น
  • แขน (แขน ข้อมือ มือ และนิ้วมือ)
  • ขา (ขา เข่า ข้อเท้า และนิ้วเท้า)
  • คอ หัวไหล่ และสะโพก

แพทย์ยังจะทำการประเมินความรุนแรงโดยรวมของการเคลื่อนไหว ว่าคุณรู้ว่าเกิดขึ้นหรือไม่ และคุณมีภาวะเครียดหรือเปล่า ซึ่งระหว่างการทดสอบ คุณจะถูกขอให้ทำการเคลื่อนไหวต่าง ๆ เช่น อ้าปาก เหยียดและงอแขน และเดินไปรอบ ๆ เป็นต้น

การรักษาอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia)

การรักษาภาวะนี้ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

ในขั้นแรก แพทย์จะแนะนำให้ลดหรือหยุดการใช้ยาด้านประสาท (หากพิจารณาเหตุผลของการใช้ยาแล้วพบว่าปลอดภัยที่จะหยุดยาได้) และอาจเปลี่ยนใช้ตัวอื่นแทน แต่ในบางคนอาจยังคงมีอาการของ Tardive dyskinesia แม้ว่าจะหยุดยาแล้ว

ยา Xenazine (tetrabenzine) เป็นยาเพียงตัวเดียวที่รับการอนุมัติจากองค์การอาหารและยา สหรัฐอเมริกาเพื่อใช้ในการรักษาอาการยึกยือ (Tardive dyskinesia) แต่ยาตัวอื่น ๆ เช่น benzodiazepines. การฉีด Botox (botulinum toxin) หรือ Clozaril หรือ FazaClo (Clozapine) ก็อาจช่วยได้เช่นกัน

ทั้งนี้ ยังมีการรักษาอีกหลายวิธีที่กำลังอยู่ในระหว่างการศึกษา และผลจากการรักษายังไม่ชัดเจน

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ทำไมเป็นความดันสูงฉีดยาคุมกำเนิดไม่ได้ค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
กินยา Ponstan ทุกเดือนเวลาประจำเดือนมาจะเป็นอันตรายมั้ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
คุณยายปวดขาปวดเข่ามากค่ะพอจะมีวิธีรักษาไหมค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่