Doctor men
เขียนโดย
กภ. ธีรวิทย์ วิโรจน์วิริยะกุล นักกายภาพบำบัด
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HONESTDOCS

กระดูกสันหลังเสื่อม (Spondylosis)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 5 ก.ค. 2019 รีวิวเมื่อวันที่ 10 มิ.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 236,100 คน

กระดูกสันหลังเสื่อม เป็นภาวะเกี่ยวกับการเสื่อมของกระดูกและข้อต่อที่พบในผู้สูงอายุอย่างต่อเนื่อง โดยอาจเป็นเพราะมนุษย์ปัจจุบันมีอายุยืนยาวขึ้น สิ่งที่น่าสนใจคือ หลายคนอาจเข้าใจสับสนระหว่างภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมกับภาวะกระดูกพรุน ซึ่งเป็นภาวะที่พบบ่อยในผู้สูงอายุเช่นกัน ทั้งที่แท้จริงแล้วสองภาวะนี้มีกลไกตรงกันข้าม ทำให้อาจปฏิบัติตนไม่ถูกต้อง จึงควรศึกษาสาเหตุและการรักษาที่เหมาะสม ดังนี้

กระดูกสันหลังเสื่อมคืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร?

กระดูกสันหลังเสื่อม (Spondylosis) เป็นภาวะที่เกิดจากความเสื่อมสภาพของกระดูกสันหลัง และโครงสร้างโดยรอบของกระดูกสันหลัง พบว่าแปรผันตามอายุที่มากขึ้น โดยจะพบมากในกลุ่มผู้ที่มีอายุเกิน 40 ปีขึ้นไป การจะทำความเข้าใจเรื่องกระดูกสันหลังเสื่อม ต้องเข้าใจลักษณะและส่วนประกอบของกระดูกสันหลังเสียก่อน ดังนี้

โฆษณาจาก HonestDocs
กรนดัง ง่วงระหว่างวัน ปวดหัวตอนตื่น อาจต้องตรวจการนอนหลับ 😳 .

เราจัดดีลตรวจการนอนหลับมาลดราคาให้ 30-50% 💪🏻 เริ่มต้นเพียง 1950 บาท เท่านั้น

%e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%a7%e0%b8%88%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b8%ab%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%9ainternal ad

กระดูกสันหลัง (Vertebral colum) สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ระดับใหญ่ๆ ได้แก่ ระดับคอ มีกระดูก 7 ชิ้น ระดับอก มีกระดูก 12 ชิ้น และระดับเอว มีกระดูก 5 ชิ้น ในบางแหล่งอ้างอิงอาจจะรวมกระดูกกระเบนเหน็บเป็นกระดูกสันหลังด้วย แต่กระดูกกระเบนเหน็บไม่สามารถเคลื่อนที่แยกกันเป็นส่วนได้ จึงขอไม่นับรวมในที่นี้ กระดูกสันหลังแต่ละระดับจะวางซ้อนต่อกันตั้งแต่คอถึงเอว เป็นแนวยาวตามความสูงของลำตัว โดยมีหมอนรองกระดูกสันหลัง(Intervertebral disc) คั่นตรงกลางระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละชิ้น หมอนรองกระดูกสันหลังนี้ช่วยส่งเสริมให้กระดูกสันหลังเคลื่อนที่ไปในทิศทางต่างๆ ได้มากและราบรื่นขึ้น

กลไกการเสื่อมของกระดูกสันหลังนั้นเกิดจาก เมื่ออายุมากขึ้น หมอนรองกระดูกสันหลังจะมีน้ำน้อยลง ความสูงของกระดูกสันหลังจึงลดลง (ภาวะนี้ก็คือภาวะหมอนรองกระดูกเสื่อม (Degenerative disc disease) นั่นเอง) กระดูกสันหลังที่มีลักษณะเป็นแง่ง มีข้อต่อที่ชิดกันอยู่แล้ว จึงเสียดสีกันมากขึ้น จากนั้นร่างกายก็มักจะตอบสนองด้วยการสร้างหินปูนชิ้นเล็กๆ (Osteophyte) ขึ้นมา เชื่อกันว่าเพื่อกระจายแรงไม่ให้กระดูกสันหลังรับแรงกระทำที่มากเกินไป นอกจากนี้ในผู้ที่ประสบอุบัติเหตุกระดูกหักและการต่อกันของกระดูกไม่สมบูรณ์ ก็อาจจะพบภาวะนี้ได้ อย่างไรก็ตาม หินปูนที่งอกขึ้นมานี้อาจจะมีทิศทางไม่เหมาะสม จนไปกดทับเส้นประสาทไขสันหลังที่ลอดออกมาระหว่างกระดูกสันหลัง (Intervertebral foramen) แต่ละชิ้น ก่อให้เกิดการระคายเคืองและรบกวนการทำงานของเส้นประสาทได้

อาการของกระดูกสันหลังเสื่อม

อาการของกระดูกสันหลังเสื่อมสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ ได้ดังนี้

  1. กลุ่มอาการที่เกิดจากการเสื่อมของกระดูกสันหลังโดยตรง (Degenerative symptoms) อาการที่สำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ อาการปวดตามแนวแกน (Axial pain) ของกระดูกสันหลังบริเวณที่มีการเสื่อม การเคลื่อนไหวเป็นไปได้อย่างยากลำบาก

  2. กลุ่มอาการที่เกิดจากเส้นประสาทไขสันหลังถูกกดทับ (Nerve root compression) เนื่องจากหมอนรองกระดูกสันหลังที่มีความสูงลดลง และในผู้ป่วยบางรายที่มีหินปูนงอกออกมาดังที่อธิบายไปด้านบน หินปูนยังไปกดทับหรือเบียดเส้นประสาท ทำให้มีความผิดปกติทางระบบประสาทได้ เช่น มีอาการปวดร้าวลงไปตามแขนหรือขา (Radicular pain) มีอาการชา รู้สึกว่าผิวที่ฝ่ามือหรือฝ่าเท้าหนาผิวปกติ รู้สึกเหมือนโดนเข็มแทงตลอดเวลา ในผู้ป่วยที่มีการกดทับของเส้นประสาทมาก อาจจะมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อที่เลี้ยงโดยเส้นประสาทที่โดนกดทับนั้นอ่อนแรงลงด้วย

  3. กลุ่มอาการที่เกิดจากไขสันสันหลังถูกกดทับ (Myelopathy) อาการกลุ่มนี้เกิดจากการที่ไขสันหลัง (Spinal cord) โดนกดทับโดยตรง ทำให้ร่างกายส่วนที่ต่ำลงไปกว่าระดับที่โดนกดทับนั้นทำงานผิดปกติ เช่น กล้ามเนื้อขาและลำตัวอ่อนแรง เดินเซ ควบคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะและระบบขับถ่ายไม่ได้ ความตึงตัวของกล้ามเนื้อเปลี่ยนแปลงไป หากส่วนที่ถูกกดทับคือบริเวณคอ ผู้ป่วยอาจจะมีอาการกลืนลำบาก หูอื้อ เป็นต้น

    โฆษณาจาก HonestDocs
    กรนดัง ง่วงระหว่างวัน ปวดหัวตอนตื่น อาจต้องตรวจการนอนหลับ 😳 .

    เราจัดดีลตรวจการนอนหลับมาลดราคาให้ 30-50% 💪🏻 เริ่มต้นเพียง 1950 บาท เท่านั้น

    %e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%a7%e0%b8%88%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b8%ab%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%9ainternal ad

ในทางคลินิกมักพบว่าผู้ป่วยมีอาการมากกว่าหนึ่งกลุ่มรวมกัน ข้อสังเกตที่สำคัญคือ อาการเหล่านี้จะแย่ลงเมื่อใช้งานกระดูกสันหลังติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน และจะดีขึ้นเมื่อพักการใช้งาน

การวินิจฉัยกระดูกสันหลังเสื่อม

การวินิจฉัยกระดูกสันหลังเสื่อมสามารถทำได้ด้วยการซักประวัติและตรวจร่างกาย (Physical examination) เท่านั้น ในบางกรณีแพทย์อาจใช้ผลการตรวจทางรังสีวิทยาเข้ามาวิเคราะห์ด้วย เช่น การถ่ายภาพเอกซเรย์ (X-ray) การถ่ายภาพด้วยสนามแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีรายงานหลายฉบับชี้ให้เห็นว่าผู้ป่วยที่มีผลการตรวจทางรังสีว่าอาการรุนแรงอาจจะไม่มีอาการแสดงทางคลินิกเลย หรือในทางตรงกันข้าม ผู้ป่วยที่มีผลการตรวจทางรังสีวิทยาดูเหมือนอาการน่าจะไม่รุนแรง แต่กลับมีอาการทางคลินิกรุนแรงมากก็มี ดังนั้นการให้ประวัติกับผู้ตรวจไม่ว่าจะเป็นแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด จึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่จะช่วยให้วินิจฉัยภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมได้อย่างถูกต้อง

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้กระดูกสันหลังเสื่อม

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมนั้น นอกจากอายุที่ได้กล่าวไปข้างต้นแล้ว การสูบบุหรี่ก็ยังเป็นปัจจัยเสี่ยงอีกชนิดหนึ่งด้วย เพราะสารพิษบางชนิดในบุหรี่ทำให้การไหลเวียนเลือดไปยังกระดูกสันหลังลดลง การแลกเปลี่ยนของเสียและสารอาหารทำได้อยากลำบากขึ้น นอกจากนี้กิจวัตรในชีวิตประจำวันก็มีผลอย่างมาก เช่น ผู้ที่ต้องยกของบ่อยๆ ที่ที่ต้องทำงานในท่าใดท่าหนึ่งนานๆ ก็จะมีความเสี่ยงมากขึ้น เป็นต้น

การฟื้นฟูทางกายภาพบำบัดของภาวะกระดูกสันหลังเสื่อม

การรักษาทางกายภาพบำบัดสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมมีหลายวิธี สามารถแบ่งตามวัตถุประสงค์ของการรักษาออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ได้ดังนี้

  1. รักษาเพื่อบรรเทาอาการปวดหรือความผิดปกติทางระบบประสาท เช่น อาการชา กล้ามเนื้อเกร็งตัว หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง มีด้วยกันหลายวิธี เช่น การใช้คลื่นเสียงเพื่อลดปวด การประคบร้อน การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ การยืดเหยียดกล้ามเนื้อที่มีความตึงตัวผิดปกติ วิธีการที่จะใช้ขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงของอาการของผู้ป่วยแต่ละคน ในผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมโดยเฉพาะในระดับคอหรือระดับเอว วิธีการรักษาที่พบเห็นได้บ่อยๆ ในคลินิกกายภาพบำบัดคือ การดึง (Traction) สามารถใช้เครื่องมือหรือใช้แรงจากนักกายภาพบำบัดก็ได้ แต่มักพบเห็นการดึงด้วยเครื่องมากกว่า เพราะสามารถควบคุมแรงให้สม่ำเสมอตลอดการรักษา สำหรับการดึงคอ (Cervical traction) มักพบเครื่องดึงในลักษณะที่เป็นเก้าอี้ ส่วนการดึงหลังมักพบเครื่องดึงในลักษณะที่เป็นเตียง (Lumbar traction) มีสายรัดคล้องที่คอหรือหลัง ใช้เวลารักษาประมาณ 15-20 นาที ขณะรับการรักษาจะรู้สึกถึงการดึงและปล่อยเป็นช่วงๆ ให้ความรู้สึกตึงบริเวณคอหรือหลังเท่านั้น การดึงนี้เชื่อว่าจะช่วยเพิ่มขนาดของช่องว่างระหว่างกระดูกสันหลังที่แคบลงนั่นเอง

    อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีผู้เชี่ยวชาญหลานท่านติงว่า การรักษาด้วยการดึงนี้อาจทำให้อาการของผู้ป่วยบางรายแย่ลงได้ เพราะการดึงนี้อาจทำให้หินปูนที่งอกขึ้นมากดทับเส้นประสาทมากขึ้น ดังนั้นขณะรับการรักษา หากรู้สึกว่าอาการแย่ลง มีอาการปวดคอ ปวดร้าวไปตามแขน หรือชามากขึ้น ควรรีบแจ้งนักกายภาพบำบัดทันที
     

  2. การรักษาเพื่อสนับสนุนให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปทำกิจวัตรประจำวันใกล้เคียงปกติ หรือช่วยเหลือตัวเองให้ได้มากที่สุด เช่น การให้คำแนะนำเรื่องการปรับท่าทาง (Posture) ในการทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย การเลือกอุปกรณ์พยุงเดินให้แก่ผู้ป่วยที่มีอาการขาอ่อนแรง เลือกเฝือกประคองคอที่เหมาะสมกับผู้ป่วยที่มีอาการปวดคอมาก เป็นต้น

    โฆษณาจาก HonestDocs
    กรนดัง ง่วงระหว่างวัน ปวดหัวตอนตื่น อาจต้องตรวจการนอนหลับ 😳 .

    เราจัดดีลตรวจการนอนหลับมาลดราคาให้ 30-50% 💪🏻 เริ่มต้นเพียง 1950 บาท เท่านั้น

    %e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%a7%e0%b8%88%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b8%ab%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%9ainternal ad

การรักษาทางกายภาพบำบัดสำหรับผู้ที่มีภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมยังมีอีกมาก การจะเลือกวิธีการรักษาให้แก่ผู้ป่วยแต่ละคนเป็นเรื่องละเอียดอ่อน และมีข้อห้ามข้อควรระวังจำนวนมาก หากมีข้อสงสัย ควรปรึกษานักกายภาพบำบัด จะเหมาะสมที่สุด

การฟื้นฟูและดูแลตนเองที่บ้าน

สำหรับผู้ที่มีภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมแล้ว มีคำแนะนำ 3 ข้อง่ายๆ ที่ทำเองได้ที่บ้านดังนี้

  1. เมื่อมีอาการปวด ให้บรรเทาด้วยการประคบร้อน อาจจะใช้แผ่นประคบร้อนไฟฟ้าที่ตั้งอุณหภูมิและเวลาได้ หรือจะใช้ผ้าขนหนูชุบน้ำอุ่นแล้วประคบไว้ 15-20 นาทีก็ได้ อุณหภูมิที่เหมาะสมคือ 43.5-45.5 องศาเซลเซียส

  2. ออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบๆ กระดูกสันหลังระดับที่มีปัญหา เช่น ในกรณีผู้ที่มีกระดูกสันหลังส่วนคอเสื่อม ให้เริ่มจากนอนหงาย ใช้ผ้าขนหนูพับรองใต้ศรีษะให้รู้สึกสบาย จากนั้นเกร็งกล้ามเนื้อคอ ดึงคางถอยเขาหาลำคอจนสุด ค้างไว้ 10 วินาที ทำซ้ำ 3 เซต วันละ 1-2 รอบ อาจจะเพิ่มความยากด้วยการเปลี่ยนเป็นทำในท่านั่ง

  3. ปรับเปลี่ยนท่าทางในชีวิตประจำวันที่กระตุ้นให้มีอาการรุนแรงขึ้น เช่น ไม่อยู่ในท่าใดท่าหนึ่งนานๆ หลีกเลี่ยงการยกของหนัก หลีกเลี่ยงท่าทางก้มๆ เงยๆ ร่วมกับการเอี้ยวบิดลำตัว รวมถึงหาอุปกรณ์เสริมที่เหมาะสมกับอาการของตนเองมาใช้ เช่น ผู้ที่มีภาวะกระดูกคอเสื่อมเมื่อต้องเดินทางไกลๆ ควรหาหมอนรองคอมารองขณะเดินทาง หรืออาจจะต้องปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อเลือกเฝือกพยุงคอที่เหมาะสมกับอาการของตนเองมาใช้ในชีวิตประจำวัน เป็นต้น

จากข้อมูลที่อธิบายไว้เบื้องต้น จะเห็นว่าภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมเป็นภาวะที่มาพร้อมกับอายุที่มากขึ้น หากมีอาการรุนแรงอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ จนถึงขั้นสูญเสียความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันได้ การทำความเข้าใจถึงสาเหตุ อาการ และการเข้ารับการรักษาอย่างทันท่วงที จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก


ที่มาของข้อมูล

Benjamin D. Elder. Timothy F. Witham. Low Back Pain and Spondylosis. Semin Neurol 2016; 36(05): 456-461.

Boyles, Robert et al. “Effectiveness of manual physical therapy in the treatment of cervical radiculopathy: a systematic review.” The Journal of manual & manipulative therapy vol. 19,3 (2011): 135-42.

Paul G. Matz et al. Guideline summary review: an evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of degenerative lumbar spondylolisthesis. Spine J. 2016 Mar;16(3):439-48.

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

อาการปวดหลังช่วงเอวเวลานอนหงายนานๆเกิดจากอะไรคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
อาการปวดหลังที่เป็นมานานควรทำอย่างไรดีค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
มีอาการเจ็บหน่วงๆช่วงบั้นท้าย จะเป็นอะไรมั๊ยค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่