การนอน

ภาวะผิดปกติเกี่ยวกับการนอนชนิดที่ไม่มีรอบการหลับ-การตื่นใน 24 ชั่วโมง (non-24-hour sleep-wake disorder) คืออะไร ?

ความผิดปกติของรอบการหลับ-การตื่น (circadian disorder) ทำให้เกิดอาการนอนไม่หลับและอาการง่วงนอนในคนตาบอด
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
ภาวะผิดปกติเกี่ยวกับการนอนชนิดที่ไม่มีรอบการหลับ-การตื่นใน 24 ชั่วโมง (non-24-hour sleep-wake disorder) คืออะไร ?

มีโรคเกี่ยวกับการนอนหลับบางโรคที่อาจต้องใช้ความพยายามเป็นพิเศษในการทำความเข้าใจ ที่จริงแล้ว การทำความเข้าใจภาวะผิดปกติของรอบการหลับ-การตื่น อาจเป็นสิ่งที่ยากที่สุดก็ได้ แค่ศัพท์เฉพาะกลุ่มก็เป็นด่านแรกแล้ว และวิทยาศาสตร์ก็ยิ่งทำให้ท้าทายไปกว่านั้น มาพยายามทำความเข้าใจหนึ่งในสิ่งที่สับสนกันมากที่สุดกันเถอะ: อะไรคือภาวะผิดปกติเกี่ยวกับการนอนชนิดที่ไม่มีรอบการหลับ-การตื่นใน 24 ชั่วโมง (non-24) ? มาเรียนรู้เกี่ยวกับสาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และการรักษาภาวะนี้กัน

 

รอบการหลับ-การตื่น และความรู้พื้นฐานของภาวะ non-24

เพื่อที่จะทำความเข้าใจภาวะดังกล่าวให้ดีขึ้น จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องเจาะลึกถึงหนึ่งในกระบวนการที่เป็นพื้นฐานที่สุดของชีวิต: เวลาในการหลับและการตื่นต่อรูปแบบของแสงในช่วงกลางวันและกลางคืน

หากจะไม่ใช้เวลามากเกินไปในการตั้งทฤษฎีอธิบายการเกิดความสัมพันธ์ดังกล่าว การคิดว่าสิ่งมีชีวิตต้องการจะตื่นตัวในช่วงที่มีอาหารพร้อมก็เป็นเหตุเป็นผลดี เมื่อสถานการณ์ไม่ปลอดภัย หนาวเย็น หรือเมื่อหาอาหารได้ยากขึ้น ก็มีเหตุผลที่จะหยุดเคลื่อนไหวและเก็บสะสมพลังงาน นี่อาจจะเป็นเหตุผลสำคัญว่าทำไมเราจึงนอนหลับ

การทำให้กระบวนการของร่างกาย-การหลับและการตื่น การเผาผลาญ การหลั่งฮอร์โมน-มีความสัมพันธ์กับเวลาทางภูมิศาสตร์ ต้องการนาฬิกาที่แม่นยำ นาฬิกาภายในร่างกายนี้เรียกว่า suprachiasmatic nucleus (SCN) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสมองส่วนหน้าที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับการรับรู้แสงของเรา

แสงผ่านเข้ามาทางตาและเดินทางผ่านเส้นประสาทตา (optic nerve) ซึ่งเป็นส่วนของสมองที่ยื่นออกไปภายหลังลูกตา ข้อมูลที่ได้รับทางตาผ่านมาทางเส้นประสาทเหล่านี้จะไขว้ผ่านกันในตำแหน่งที่เรียกว่า optic chiasm และ SCN ก็อยู่เหนือตำแหน่งนี้เพียงเล็กน้อย ดังนั้นแสงจึงควบคุมเวลาของร่างกายโดยตรง ซึ่งเป็นไปตามรอบการหลับ-การตื่นของร่างกาย

หากไม่มีแสง ร่างกายของเราก็เหมือนกับเรือที่ขาดหางเสือ อย่างไรก็ตามเราไม่ได้เคว้งคว้างขนาดนั้น จากพันธุกรรมของเรา ร่างกายของเราจะยังสามารถคงรูปแบบของรอบการหลับ-การตื่นได้โดยที่ไม่ต้องสัมผัสกับวงจรของแสงและความมืด หากคุณไปอยู่ในถ้ำที่มีแสงคงที่ตลอดเวลา คุณก็จะยังคงหลับประมาณแปดชั่วโมงและตื่นประมาณสิบหกชั่วโมงต่อวัน แต่อาจไม่เป็นเช่นนั้นเสมอไป พันธุกรรมในคนส่วนใหญ่จะตัดสินว่าความยาวของวันจะยาวกว่านิดหน่อย โดยส่วนใหญ่จะประมาณ 24ชั่วโมงครึ่ง (แทบไม่พบที่สั้นกว่า 24 ชั่วโมงเลย) นี่เป็นเวลาครึ่งชั่วโมงที่เพิ่มมาเป็นพิเศษ ผลคือ ในแต่ละวันคุณจะอยากเข้านอน และตื่นในอีก 30 นาทีต่อมา เนื่องจากคุณรับรู้กลางวันกลางคืนไม่ได้ แสงช่วยให้เราตั้งนาฬิกาภายในร่างกายใหม่ได้ในแต่ละวัน แต่

หากไม่มีแสง กระบวนการของวงจรการหลับ-การตื่นของเราจะข้ามวันไป ซึ่งทำให้เกิดผลคือวงจรที่ดำเนินต่อไปเรื่อย ๆ สามารถเกิดอยู่ได้เป็นสัปดาห์

ผู้ที่ตาบอดสนิทจะรู้สึกได้ถึงประสบการณ์นี้ เนื่องจากผู้ที่ไม่สามารถรับรู้แสงได้เลยจะไม่สามารถตั้งนาฬิกาภายในใหม่ซึ่งการควบคุมวงจรการหลับ-การตื่นได้ โดยพันธุกรรมจะเข้ามามีบทบาทแทนที่ ผลลัพธ์คือช่วงที่ต้องการนอนหลับจะดึกขึ้นเล็กน้อยในทุก ๆ วัน ทำให้เกิดภาวะนอนไม่หลับได้ พวกเขายังอาจอยากตื่นสายขึ้น ซึ่งสามารถทำให้เกิดภาวะง่วงผิดปกติได้ ยังมีช่วงเวลาที่ความสัมพันธ์ระหว่างช่วงกลางวัน-กลางคืน และการหลับ-การตื่นกลับหน้ามือเป็นหลังมืออีก ซึ่งจะค่อย ๆ กลับเป็นปกติอย่างช้า ๆ ความผิดปกติดังกล่าวจะทำให้เกิดโรคการนอนหลับที่เรียกสั้น ๆ ว่า non-24

 

อะไรทำให้เกิด non-24 ?

Non-24 มักมีสาเหตุมาจากการตาบอดได้มากที่สุด มีการประมาณว่ามีคนตาบอดหนึ่งล้านคนในสหรัฐอเมริกา และ 20% เป็นคนตาบอดสนิท บางคนอาจยังมีวงจรการหลับ-การตื่นตามปกติ แต่ผู้ที่ไม่สามารถรับรู้แสงได้เลยมีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคnon-24 ได้ ภาวะนี้มีแนวโน้มที่จะส่งผลต่อคนตาบอดโดยสมบูรณ์มากกว่าครึ่ง และ 50-80% ของคนตาบอดบ่นว่ามีปัญหาการนอนหลับที่ถูกรบกวน

น่าสนใจว่า non-24 สามารถเกิดในคนที่มองเห็นได้เช่นกัน แต่หาได้ยากมาก โดยมีรายงานของภาวะดังกล่าวในผู้ที่มีวงจรการหลับ-การตื่นที่ยาวกว่าปกติจากพันธุกรรม (เรียกว่า tau) ซึ่งอาจพบได้ในคนที่ชอบอยู่ดึกที่มีภาวะหลับยาก (delayed sleep phase syndrome-DSPS) ที่ได้สัมผัสกับแสงน้อยมาก และยังอาจพบในผู้ที่เป็นโรควิตกกังวล และผู้ที่มีความบกพร่องทางสติปัญญาเนื่องจากโรคต่าง ๆ ได้แก่

  • Rett syndrome
  • Angelman syndrome
  • Dementia
  • Traumatic brain injury

ไม่ว่าสาเหตุของ non-24 จะเป็นอะไร แต่อาการก็เหมือนกันหมด

 

อาการของ non-24

ผู้ที่มีภาวะดังกล่าวจะบ่นถึงรูปแบบการนอนที่เปลี่ยนไป โดยหลับยากหรือตาค้าง มีอาการนอนไม่หลับ และง่วงนอนช่วงกลางวัน ซึ่งมักจะเกิดขึ้นเป็นเวลาหลายสัปดาห์ เนื่องจากความต้องการนอนหลับเปลี่ยนไปโดยสัมพันธ์กับรูปแบบของแสงและความมืดตามธรรมชาติ โดยจะมีช่วงที่หลับได้ดีชั่วคราว แล้วค่อย ๆ กลับมาแย่ลงอีกครั้ง ผู้ที่มีภาวะนี้ยังบ่นเรื่องการตั้งสมาธิได้ยาก ความจำสั้น และปัญหาด้านอารมณ์อีกด้วย และยังสามารถทำให้เกิดอาการปวดท้องและความรู้สึกไม่สบาย (malaise) อีก ซึ่งอาการเหล่านี้จะเป็นอยู่อย่างน้อยสามเดือน

 

การวินิจฉัย non-24

ภาวะนี้มักได้รับการวินิจฉัยโดยการติดตามรูปแบบการหลับอย่างน้อย 14 วัน ซึ่งอาจทำโดยการใช้ sleep logs หรือ actigraphy ทุกวัน สิ่งที่บันทึกไว้จะแสดงให้เห็นถึงการหลับที่ค่อย ๆ ช้าลงในแต่ละวัน ตามที่วงจรการหลับ-การตื่นของคนส่วนใหญ่จะยาวกว่า 24 ชั่วโมง ปริมาณที่เลื่อนไปจะขึ้นกับนาฬิกาภายในร่างกาย และอาจจะเป็นได้ตั้งแต่ 30 นาทีจนถึง 1 ชั่วโมง

ช่วงเวลาก่อนจะหลับได้ หรือ sleep latency จะเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์ความรู้สึกง่วงนอนที่เพิ่มขึ้นในเวลากลางวันด้วย

การทดสอบเพื่อยืนยันให้แน่ชัดอาจเป็นการวัดโดยตรวจ dim light melatonin onset (DLMO) จากน้ำลาย หรือการวัด 6-sulfatoxymelatonin ในปัสสาวะ ซึ่งจะตรวจวัดสองครั้ง ห่างกัน 2-4 สัปดาห์

 

การรักษา non-24

ภาวะดังกล่าวมักรักษาด้วยการให้ melatonin ในขนาดต่ำ ๆ ในตอนเย็น Hetlioz เป็นยาสำหรับภาวะดังกล่าวที่แพทย์สั่งใช้ ผู้ที่ตาบอดก็อาจตอบสนองต่อนัยของเวลาอื่น ๆ เช่นกิจกรรมทางกายและมื้ออาหาร หากภาวะดังกล่าวเกิดในผู้ที่ยังมองเห็นได้ การสัมผัสกับแสงในเวลาที่เหมาะสมก็สามารถช่วยได้

หากคุณคิดว่าคุณอาจมีภาวะ non-24 ก็ควรเริ่มไปรับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญด้านการนอนหลับ ซึ่งสามารถทำการตรวจเพิ่มเติมและให้การรักษาที่เหมาะสมกับภาวะของโรคได้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่