เสมหะ (Mucus) คืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 30, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

เสมหะอาจสร้างความรำคาญให้กับคุณเมื่อคุณป่วยแต่ร่างกายของคุณจำเป็นต้องมีเพื่อช่วยให้สุขภาพแข็งแรง

เมือกหรือเสมหะเป็นสิ่งเหนียว ๆ เหมือนเจลที่อยู่ตามปอด คอ ปาก จมูก และโพรงอากาศในกะโหลกของคุณ สิ่งนี้ถูกผลิตจากเยื่อในจมูกและโพรงอากาศในกะโหลกที่เรียกว่าเยื่อเสมหะ

เสมหะและเมือก

คุณอาจจะได้ยินการใช้คำว่า "เมือก" และ "เสมหะ" สลับไปสลับมาบ่อย ๆ แต่เมือกเป็นสารที่คล้ายเสมหะซึ่งต่างกัน ซึ่งร่างกายของคุณจะสร้างเสมหะอยู่ตลอดเวลาแต่คุณอาจสังเกตเห็นหลังจากมีการติดเชื้อทางเดินหายใจ (เช่น โรคไข้หวัดใหญ่) โรคไข้หวัดธรรมดา ไซนัสอักเสบ หรือ ภูมิแพ้ ร่างกายของคุณอาจผลิตเสมหะมากขึ้นถ้าคุณสูบบุหรี่

การผลิตเสมหะเป็นเรื่องปกติและมีจุดประสงค์หลายอย่างแม้กระทั่งตอนที่คุณมีร่างกายแข็งแรง เพราะมันจะช่วงป้องกันเนื้อเยื่อที่ปอด คอ จมูกและทางเดินโพรงอากาศในกะโหลกของคุณไม่ให้มันแห้งเกินไป นอกจากนี้มันยังช่วยดักจับแบคทีเรียและสารที่ทำให้เกิดโรคภูมิแพ้ (เช่นฝุ่นหรือเกสรดอกไม้) เพื่อเป็นเกราะป้องกันไม่ให้มันแพร่กระจายไปทั่วร่างกายของคุณและทำให้คุณป่วย เสมหะยังมีแอนติบอดี เอ็มไซม์ที่ใช้ในการฆ่าหรือถอนพิษวัตถุที่อันตรายเหล่านี้

เสมหะในขณะที่คุณป่วย

งานวิจัยชี้ให้เห็นว่าร่างกายของคุณมักผลิตเสมหะมากถึง 1.5 ลิตรต่อวันแม้ในขณะที่คุณไมได้รู้สึกป่วย เสมหะเหล่านี้มักจะไหลผ่านลำคอของคุณ และเมื่อคุณป่วย ร่างกายของคุณไม่จำเป็นต้องผลิตเสมหะมากเกินกว่าปกติ แต่ถ้าคุณป่วยแล้วประสบกับอาการแพ้ คุณจะสังเกตเห็นถึงความเหนียวข้นของเสมหะ

แบคทีเรียหรือสารที่ก่อให้เกิดภูมิแพ้สามารถทำให้เยื่อเมือกผลิตเสมหะมากขึ้นแต่ เสมหะที่สัมผัสกับวัตถุเหล่านี้จะมีสารที่เรียกว่า ฮิสตามีน ฮิสตามีนส่งผลให้เยื่อในทางเดินหายใจของคุณบวมและผลิตเสมหะที่บางมากขึ้น โดยทั่วไปแล้วมักจะทำให้น้ำมูกไหล จาม คันจมูก และคัดจมูก เมื่อคุณคุณป่วยเสมหะของคุณอาจะเพิ่มมากขึ้นและเหนียวขึ้นซึ่งมันจะไม่ไหลลงคอง่าย ๆ เสมหะเหล่านี้อาจจะติดอยู่ที่ปอดและคอของคุณทำให้เกิดการแน่น และในกรณีที่รุนแรงจะทำให้เกิดการหายใจลำบากหรือกลืนอาหารลำบาก

การที่มีเสมหะเยอะอาจดูเหมือนการผลิตเสมหะนั้นมีปริมาณมากซึ่งสามารถทำให้เกิดปัญหา เช่น น้ำมูกไหลลงคอ

การที่มีเสมหะจะมักเป็นสัญญาณว่าเยื่อเมือกของคุณนั้นแห้งเกิดไปหรืออาจเป็นผลจาก

  • สภาพแวดล้อมภายในที่แห้ง (ซึ่งเกิดจากความร้อนหรือเครื่องปรับอากาศ)
  • ดื่มน้ำเปล่าหรือของเหลวอื่น ๆ ไม่เพียงพอ
  • ดื่มเครื่องดื่ม เช่น กาแฟ ชา หรือแอลกอฮอล์ซึ่งทำให้เกิดการสูญเสียน้ำ
  • รับประทานยาบางประเภท
  • สูบบุหรี่

ถ้าคุณคิดว่าคุณอาจเป็นภูมิแพ้ หวัด หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจ แพทย์ประจำตัวของคุณอาจประเมินจำนวน ความเหนียวข้น และสีของเสมหะของคุณในการทำการวินิจฉัย 

สีของเสมหะ

  • เสมหะสีใส: คุณอาจสังเกตเห็นถึงการเปลี่ยนสีของเสมหะเมื่อคุณป่วย หรือมีอาการของโรคภูมิแพ้  
  • เสมหะสีเขียวหรือขุ่น (เช่น เหลืองอ่อนหรือเบจ): คุณอาจป่วยด้วยโรคหวัด เมื่อคุณเป็นหวัด ร่างกายของคุณผลิตเซลล์เม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น และส่งไปในโพรงจมูกเพื่อต่อสู้กับการติดเชื้อ เซลล์เม็ดเลือดขาวของคุณมีสารชื่อ Neutrophils ซึ่งสามารถทำให้เสมหะของคุณเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือเขียวได้ เสมหะอาจกลายเป็นสีเขียวเมื่อมีปริมาณมาก 
  • เสมหะสีแดงหรือน้ำตาล: นี่มักเป็นสัญญาณว่ามีเลือดอยู่ในเสมหะของคุณ โดยทั่วไปแล้ว การมีเลือดอยู่ในเสมหะของคุณมักเป็นผลมากจากการระคายเคืองและการแห้งของเนื้อเยื่อในทางเดินหายใจซึ่งเกิดจากการถู เช็ด หรือสั่งน้ำมูกของจมูกมากเกินไป การมีเลือดเล็กน้อยออกจากจมูกไม่ใช่เรื่องที่ต้องกังวล แต่ถ้าคุณมีเลือดออกมาก คุณควรรีบปรึกษาแพทย์ประจำตัวของคุณเพราะนี้อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่รุนแรง เช่น หลอดลมอักเสบ

วิธีกำจัดเสมหะ

มีหลายวิธีในการจำกัดเสมหะรวมถึงการรักษาด้วยวิธีเหล่านี้

ยาแก้คัดจมูก คุณสามารถใช้ยาที่ไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ (OTC) หรือยาหดหลอดเลือดเพื่อลดปริมาณของเสมหะในปอดหรือทางเดินหายใจของคุณ ยาเหล่านี้จะขจัดเสมหะที่มากซึ่งไม่ควรใช้มากเกินไปเพราะอาจมีผลข้างเคียงหรือภาวะแทรกซ้อน

ยาแก้คัดจมูกจะทำให้หลอดเลือกในทางเดินหายใจหดตัว จึงทำให้การไหลเวียนของเลือดนั้นหยุดและลดปริมาณของเสมหะที่ถูกผลิตในจุดนั้น ถ้าใช้ยาเกินขนาด ยาเหล่านี้จะทำให้เยื่อเมือกของคุณแห้งทำให้เสมหะที่ถูกผลิตนั้นข้น ทำให้เกิดอาการคัดจมูก

ยาแก้คัดจมูกนั้นเกี่ยวข้องกับผลข้างเคียง เช่น เวียนศีรษะ อยู่ไม่สุข กระวนกระวาย และความดันโลหิตสูง

ยาแก้แพ้ ยาเหล่านี้จะปิดกั้นหรือลดการทำงานของฮิสตามีนซึ่งเป็นสารที่ร่างกายของคุณผลิตขึ้นในขณะที่เกิดอาการแพ้ ยาแก้แพ้นั้นตอบสนองดีเมื่อใช้รักษาอาการคันหรือน้ำมูกไหลแต่อาจมีผลข้างเคียงเช่น ง่วงซึม เวียนศีรษะ ปากแห้ง และปวดศีรษะ โดยเฉพาะถ้าใช้ยาเกินขนาด

ยาขับเสมหะ ยารักษาหวัดและไข้หวัดใหญ่ทั้งที่ซื้อตามร้านขายยาและตามใบสั่งแพทย์มีส่วนผสมของยาขับเสมหะที่จะทำให้เสมหะน้อยลงและง่ายในการที่ร่างกายจะขับเสมหะเหล่านี้

Guaifenesin เป็นตัวอย่างของยาขับเสมหะที่ใช้บ่อย

การล้างจมูก เป็นวิธีทางธรรมชาติในการชำระล้างเมือกส่วนเกิน ซึ่งสามารภถทำได้โดยการใช้กาที่ใช้บรรจุน้ำเกลือ ไซริ้ง หรือขวดบีบที่ผสมน้ำเกลือ วิธีเหล่านี้สามารถทำได้โดยการสูบน้ำเกลือเข้าไปในรูจมูกของคุณเพื่อทำให้เมือกในโพรงจมูกขยายตัวและขับออกมา

นอกจากการใช้ยาคัดจมูกและยาแก้แพ้เกินขนาดแล้ว การล้างจมูกมากเกินไปสามารถก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้  โดยทั่วไปแล้ว การล้างจมูกจะช่วยทำให้เมือกมีจำนวนน้อยลงและกำจัดแบคทีเรียและสารที่ทำให้เกิดภูมิแพ้ นอกจากนี้ยังสามารถชะล้างเยื่อเมือกและเยื่อป้องกันบางส่วนที่สามารถปกป้องคุณจากอาการป่วยได้

แพทย์มันจะแนะนำให้ดื่มของเหลวในปริมาณมาก หายใจผ่านผ้าเช็ดหน้าที่อุ่นและสะอาด และสูดดมไอ (ที่ไม่ร้อนจนเกินไป) เพื่อให้เมือกของคุณบางลงและง่ายต่อการชะล้างและลดเมือกและลดอาการคัดจมูก

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เปนภูมิแพ้ทั้งแม่ละลูกควรทำยังไงดีค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ภูมิแพ้เกิดจากอะไรค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
โรคภูมิแพ้มีสิทธ์หายได้หรือไม่
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
น้ำมูกไหลตลอดต้องทำอย่างไรบ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ทำอย่างไรให้ภูมิแพ้หายขาด
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่