สุขภาพผู้หญิง

ซีสต์คืออะไร มีประเภทไหนบ้าง อาการ การรักษา

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
Istock 527031768 %281%29

หากพูดถึง “ซีสต์” ก็อาจทำให้คนหลายคนขวัญผวาเอาได้ เพราะกลัวว่าอาจเกิดการพัฒนากลายไปเป็นมะเร็งร้าย แต่อย่าเพิ่งกังวลไป ซีสต์ เป็นความผิดปกติที่เกิดขึ้นภายในร่างกายก็จริง แต่ก็ไม่เป็นอันตรายเท่ากับมะเร็ง และมีโอกาสที่จะพัฒนาไปเป็นมะเร็งได้น้อย ว่าแต่ซีสต์คืออะไร หากเป็นแล้วต้องจัดการอย่างไร มาทำความรู้จักกับซีสต์กันเถอะ

ซีสต์คืออะไร

ซีสต์ (Cyst) หมายถึง ถุงน้ำ หรือก้อนตุ่มที่เกิดขึ้นอย่างผิดปกติภายในร่างกาย โดยก้อนที่โตขึ้นมานั้น ภายในอาจมีสิ่งแปลกปลอมได้หลายอย่าง อาทิเช่น อากาศ ของเหลว ไขมัน หรือเซลล์ผิวหนังเช่นกระดูก เซลล์ผม เล็บ หรือมักเป็นเนื้องอกที่ไม่ร้ายแรง

ซีสต์เกิดที่ใดได้บ้าง

ซีสต์สามรถเกิดขึ้นได้ทุกส่วนตามเนื้อเยื้อของร่างกาย บริเวณที่พบบ่อย เช่น ที่เต้านม เปลือกตา รังไข่ นิ้วมือ แขน ขา ไต และใต้ผิวหนังส่วนต่าง ๆ บางประเภทสามารถสังเกตเห็นได้ด้วยตาเปล่าคือจะมีก้อนตุ่มนูนขึ้นที่ผิวหนัง บางประเภทต้องคลำดูถึงจะสังเกตเห็น หรือบางประเภทอาจไม่ปรากฏอาการใด ๆ เนื่องจากอยู่ภายในร่างกาย ซีสต์มีหลายชนิด ประเภทที่สามารถพบได้บ่อยมีดังนี้

  • ชอคโกแล็ตซีสต์ (Chocolate cyst หรือ Endometriosis) คือ ซีสต์ที่เกิดจากการที่มีประจำเดือนบางส่วนไหลออกไม่หมด มีการไหลกลับเข้าไปคั่งค้างอยู่บริเวณใดบริเวณหนึ่งเช่น มดลูก นอกมดลูก หรือรังไข่ จนเกิดเป็นถุงมาหุ้มไว้ แน่นอนว่าภายในถุงนั้น คือเยื่อบุมดลูกหรือก็คือประจำเดือนเก่า ซึ่งมีสีน้ำตาลคล้ายคล้ายชอคโกแล็ต
  • เดอร์มอยด์ซีสต์ (Dermoid cyst) เกิดจากเซลล์ผิวหนังที่จัดวางอยู่ผิดตำแหน่งตั้ง ชนิดนี้มีส่วนประกอบเหมือนผิวหนังมากที่สุด จึงมักพบเส้นผม เล็บ กระดูก ไขมันอยู่ภายใน สามารถพบได้ในเด็ก หากพบซีสต์ชนิดนี้มักนิยมผ่าตัดออกเพื่อลดโอกาสการเติบโต
  • ฟังชันนัลซีสต์ (Functional cyst) คือ ซีสต์ที่เกิดขึ้นได้ทั่วไปภายในร่างกาย แต่มันสามารถยุบฝ่อหายไปเองได้ เมื่ออยู่ในสภาพที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการเติบโต
  • กุ้งยิงเรื้อรัง (Chalazia) กุ้งยิง คือก้อนซีสต์ชนิดหนึ่งที่ขึ้นบริเวณเปลือกตา โดยเกิดจากท่อของต่อมไขมันบริเวณเปลือกตาอุดตัน ผู้ป่วยจะเจ็บตึงและปวดบวมแผล หากซีสต์มีขนาดใหญ่มากอาจะต้องป่าออก ไม่เช่นนั้นจะมีอุปสรรค์ต่อการมองเห็น
  • ซีสต์ไขมันใต้ผิวหนัง (Epidermoid Cysts)  เป็นซีสต์ที่พบได้บ่อย เกิดได้ทุกเพศทุกวัย และทุกส่วนของร่างกาย เป็นก้อนซีสต์ที่เราสามารถสังเกตเห็นได้จากภายนอก เพราะจะมีลักษณะปุดโปนตามผิวหนัง อย่างเช่นใบหน้า ลำคอ หน้าอก และหลังส่วนบน สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากต่อมไขมันที่สร้างน้ำมันมาหล่อเลี้ยงได้รับความเสียหาย

ซีสต์จะพัฒนาไปเป็นมะเร็งได้หรือไม่

คำถามยอดฮิตกับความกังวลของใครหลายคนว่า “เมื่อซีสต์เกิดขึ้นแล้วจะพัฒนาไปเป็นมะเร็งได้หรือไม่” คำตอบคือ “มี ... แต่น้อยมาก” ซีสต์มีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งได้ก็จริง แต่จากสถิติทางการแพทย์ พบว่าผู้ป่วยมะเร็งที่พัฒนามาจากซีสต์นั้นมีน้อยมาก ๆ สำหรับใครที่พบว่าตนเองเป็นซีสต์ จึงไม่ต้องเป็นกังวล เพราะซีสต์มีอันตรายน้อยมาก บางประเภทสามารถปล่อยไว้ได้ บางประเภทสามารถรักษาให้หายไป หรือถ้าหากเป็นอันตรายก็เพียงทำการผ่าตัดออกก็จะหายได้เป็นปกติ

ซีสต์ เนื้องอก และมะเร็ง แตกต่างกันอย่างไร

เนื้องอกกับซีสต์มีลักษณะที่คล้ายกัน เป็นก้อนที่เกิดขึ้นภายในร่างกายเหมือนกัน แต่ภายในของเนื้องอกนั้นจะตัน ส่วนซีสต์ภายในจะกลวง เป็นโพรง และมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ภายในเช่น ของเหลว อากาศ หรือสิ่งแปลกปลอมอื่น ๆ ตามที่กล่าวมาข้างต้น

เนื้องอกกับซีสต์ มีความเหมือนกันอีกอย่างหนึ่งคือ โดยส่วนใหญ่เมื่อเกิดขึ้นแล้วจะอยู่ในอาณาบริเวณที่มันเกิด สามารถโตขึ้นได้ แต่จะไม่มีการลุกลามไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเหมือนมะเร็ง

เนื้องอกมีทั้งประเภทที่อันตรายละไม่มีอันตราย แต่สิ่งที่น่ากังวลคือการที่เนื้องอกไปเกิดในจุดที่สามารถไปกด ทับ หรือรบกวนการทำงานของร่างกายได้ เช่น เนื้องอกในสมอง

แต่สิ่งที่น่ายินดีคือซีสต์กับเนื้องอก สามารถรักษาให้หายขาดได้โดยทำการผ่าตัดออก หรือบางประเภทก็สามารถปล่อยไว้ในร่างกายได้ เพราะซีสต์และเนื้องอกบางประเภทไม่เป็นอันตรายนั่นเอง ซึ่งแตกต่างจากมะเร็งที่นับวันยิ่งจะเจริญเติบโตและเป็นอันตรายขึ้นเรื่อย ๆ

อาการของผู้ป่วยที่เป็นซีสต์

ซีสต์มีหลายประเภท อาการที่อาจเกิดขึ้นจึงมีหลากหลายเช่นกัน หากเป็นซีสต์ที่เป็นเพียงถุงน้ำที่เกิดตามผิวหนังหรือเนื้อเยื่อต่าง ๆ ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการเจ็บป่วยใด ๆ ซึ่งซีสต์เหล่านี้ อาจจะขยายขนาดโตมากขึ้นตามวันเวลา ฝ่อไปตามกาลเวลา หรือไม่ก็อาจจะมีขนาดเท่าเดิมก็ได้เช่นกัน

ส่วนซีสต์ที่ขึ้นภายในร่างกายที่มีขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ จนไปรบกวนระบบการทำงานส่วนอื่น ตัวอย่างเช่น ช๊อกโกแลตซีสต์ที่พบได้ในผู้หญิง ลักษณะเช่นนี้คือทำให้เกิดความทรมาน มีอาการปวดมากกว่าการปวดประจำเดือน จึงต้องทำการผ่าตัดออก

การรักษาซีสต์

การรักษาซีสต์แต่ละประเภท แพทย์จะเป็นผู้วินิจฉัยและหาทางรักษาที่เหมาะสม ว่าซีสต์ลักษณะใดที่สามารถทิ้งไว้ได้ ชนิดใดที่สามารถกินยาให้มันฝ่อหายไปได้ หรือซีสต์ชนิดใดที่ต้องทำการผ่าตัดรักษา การรักษาซีสต์ประเภทที่ความเสี่ยง สามารถทำได้ดังต่อไปนี้

  • เจาะเอาของเหลวหรือสารที่อยู่ภายในซีสต์ออก
  • ฉีดยาหรือรับการให้ยาเพื่อลดอาการเนื้องอกของซีสต์ หรือทำให้ซีสต์ฝ่อ
  • ผ่าตัดเอาซีสต์ออก กรณีที่เป็นอันตรายต่อระบบการทำงานภายใน

การป้องกันซีสต์

เป็นเรื่องยากที่จะระบุเจาะจงถึงการหาวิธีป้องกันการเกิดซีสต์ได้อย่างชัดเจน เพราะอย่างที่เราทราบกันแล้วว่าซีสต์มีหลายประเภทและมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องแตกต่างกันไป บางชนิดที่ป้องกันได้โดยเลี่ยงพฤติกรรมที่เสี่ยงให้เกิดซีสต์ในบริเวณต่าง ๆ ตามร่างกาย

สิ่งที่เราสามารถทำได้ก็คือใส่ใจในการทานอาหารและให้ความสำคัญกับการออกกำลังกาย ถึงจะเป็นการดูแลตนเองขั้นพื้นฐาน แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นขั้นตอนที่ดีที่สุด หมั่นตรวจสุขภาพประจำปี หากพบว่ามีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นกับร่างกาย ก็จะช่วยรักษาได้ทันท่วงที

 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่