ทำความเข้าใจกับการเสพติด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ต.ค. 7, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

การติดสารเสพติดและแอลกอฮอล์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ การใช้สารในทางที่ผิด(substance abuse) และการพึ่งพาสาร(substance dependence) แต่ไม่ว่าสารใดการเสพติดก็สามารถสร้างความหายนะให้กับชีวิตของคนๆหนึ่งได้เช่นเดียวกัน

ไม่ว่าจะเป็นการดื่มแอลกอฮอล์ หรือการใช้ยา(ทั้งที่จ่ายโดยแพทย์และที่ผิดกฎหมาย) การเสพติดสารเหล่านั้นก็ยังคงเป็นปัญหาใหญ่ที่น่ากลัวอยู่ดี แถมยังมีความซับซ้อนของอาการที่แปรผันในแต่ละคน ทำให้การรักษาเป็นไปเรื่องที่ค่อนข้างลำบาก

การวินิจฉัยว่ามีการใช้สารในทางที่ผิด

“คำว่า การเสพติด ที่ใช้ทั่วๆไปไม่แม่นยำมากนัก ทำให้แพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ส่วนใหญ่วินิจฉัยผู้ป่วยที่ใช้สารในทางที่ผิดว่าเป็น substance abuse หรือ substance dependence แทน” ดร.สตีเวนส์ ช็อปทอว์ อาจารย์ด้านเวชศาสตร์ครอบครัวและจิตเวชศาสตร์แห่ง David Geffen School of Medicine ณ University of California, Los Angeles กล่าวไว้

“การใช้สารในทางที่ผิดเป็นรูปแบบการติดยาที่เบากว่าการพึ่งพาสาร” ดร.สตีเวนส์กล่าว

ในทางการแพทย์ การจะจัดว่าผู้ป่วยเป็นผู้ใช้สารในทางที่ผิดต้องแสดงรูปแบบการใช้สารซ้ำๆ พร้อมทั้งมีลักษณะตรงตามเกณฑ์วินิจฉัยดังต่อไปนี้ภายในระยะเวลา 12 เดือน

  • ละเลยหน้าที่ความรับผิดชอบเป็นประจำ เช่น ไม่ไปทำงานเพราะนั่งดื่มเหล้าหรือเสพยา
  • ใช้สารในสถานการณ์ที่จะเป็นภัยต่อตัวเอง เช่น การขับรถขณะเมายา
  • ทำผิดกฎหมายซ้ำๆจากการใช้สาร เช่น ขับรถขณะเมายา หรือมียาในครอบครอง
  • คงดื่มแอลกอฮอล์และใช้ยาต่อแม้มันจะสร้างปัญหาทางสังคมให้กับผู้เสพ เช่น การแยกตัวจากผู้คนที่รัก

นอกจากจะมีพฤติกรรมตามเกณฑ์เหล่านี้แล้ว ผู้ป่วยต้องมีอาการทางร่างกายให้เห็นในหนึ่งเหตุการณ์ข้างต้นขึ้นไป คนเมาแล้วขับเพียงครั้งเดียวยังไม่ถือว่าเป็นผู้ใช้สารในทางที่ผิด

“คุณไม่ถูกวินิจฉัยจากการทำผิดเพียงครั้งเดียว แต่ต้องเป็นอะไรที่เกิดขึ้นซ้ำบ่อยๆและสร้างความทุกข์ร้อนแก่ขึ้น”

การวินิจฉัยว่ามีการพึ่งสารเสพติด

การพึ่งสารเป็นอาการที่รุนแรงขึ้นของการเสพติด โดยผู้ป่วยจะมีการใช้สารซ้ำๆเป็นปีๆ พร้อมทั้งมีลักษณะตรงตามเกณฑ์ 3 ใน 5 ข้อ ดังนี้

  • ดื้อยา เมื่อเวลาผ่านไปการเสพติดอาจต้องดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้ยาในปริมาณที่มากขึ้นเพื่อให้ได้ผลเหมือนเดิม
  • มีอาการลงแดง บางครั้งผู้ป่วยที่ต้องพึ่งยาอาจแสดงอาการทางกายเมื่อหยุดยาไป “เมื่อคุณหยุดยา ร่างกายคุณจะส่งข้อความมาว่า ‘เฮ้ นายต้องเสพยาเพิ่มนะ’ ” ดร.ช็อปทอว์กล่าว “ยกตัวอย่างคนเสพติดเฮโรอีนจะมีผิวหนังหยาบๆชั่วคราว(gooseflesh) ปวดกระดูก น้ำมูกไหล และท้องร่วง มันเป็นความรู้สึกที่แย่จริงๆ”
  • การใช้ยาเป็นเวลานาน เหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นเมื่อผู้เสพใช้ยาเป็นเวลานานกว่าที่ตั้งใจไว้
  • ไม่สามารถหยุดได้ ผู้ที่พึ่งยาจะมีปัญหาในการหลีกเลี่ยงหรือลดการใช้ยาดังกล่าว
  • เสียเวลา ผู้ป่วยจะใช้เวลาไปกับการหายา ใช้ยา และฟื้นจากผลของยา
  • ขาดงานหรือกิจกรรมอื่นๆ “คุณจะขาดงานวันจันทร์และรีบเลิกงานในวันศุกร์ หรืออาจใช้เวลากับเพื่อนๆที่เล่นยาแทนที่จะให้เวลากับครอบครัว” ดร.ช็อปทอว์กล่าว
  • เพิกเฉยต่อผลเสียของการใช้ยา ผู้ที่พึ่งสารเสพติดจะคงใช้มันต่อไปแม้จะรู้ผลเสียที่จะตามมาก็ตาม เช่น คนติดเหล้าจะยังคงดื่มต่อไปแม้มันจะทำให้พวกเขาปวดท้องและมีปัญหาเกี่ยวกับตับ

ผลของการเสพติดต่อสมอง

การทำงานของสมองจะเปลี่ยนแปลงจากการใช้สารและดื่มแอลกอฮอล์ในทางที่ผิด บางครั้งสารสื่อประสาทโดพามีนในสมองที่มีหน้าที่ส่งความรู้สึกที่เป็นสุขไปยังสมองจะหยุดทำงาน ทำให้คนนั้นรู้สึกซึมเศร้าเมื่อหยุดใช้สาร “ฉันชอบบรรยายว่ามันคล้ายกับวันที่มีเมฆมากและเมฆเหล่านั้นก็ไม่ยอมจางหายไปไหน มันเป็นความรู้สึกที่พบได้ทั่วไปในผู้ที่พยายามเลิก” ดร.ช็อปทอว์กล่าว ปริมาณเกรย์แมทเทอร์ของสมองที่ประกอบด้วยเนื้อเยื่อประสาทที่สำคัญอาจลดลง นอกจากนี้ส่วนของสมองบริเวณฮิปโปแคมปัสอาจโดนทำลายด้วย ทำให้ฟังก์ชั่นการทำงานของสมองที่สำคัญเช่นความจำระยะสั้นเสียหาย ปัญหาเหล่านี้อาจเรื้อรังนานเป็นปีๆหลังหยุดใช้สารแล้ว “กระบวนการทั้งหมดของการเลิกสารเสพติดไม่เหมือนกับการรักษาแผลที่ข้อศอก สมองที่เสียหายที่ต้องใช้เวลารักษาตัวนานกว่าส่วนอื่นๆของร่างกายอย่างมาก” ดร.ช็อปทอว์ชี้แจง

ความจำเป็นในการบำบัดอาการเสพติด

ถึงการพึ่งสารเป็นความผิดปกติที่ส่งผลไปทั้งชีวิต แต่ก็สามารถควบคุมได้ด้วยโปรแกรมรักษาที่มีประสิทธิภาพ โดยอาจเริ่มต้นที่ดีด้วยโปรแกรม 12 ขั้นตอน เช่น Alcoholics Anonymous หรือ Narcotics Anonymous เป็นโปรแกรมที่มีผู้เสพติดช่วยเหลือผู้อื่นที่ประสบปัญหาเดียวกัน ซึ่งพบว่าได้ผลลัพธ์ที่ดีหลายราย

"ผมแนะนำคนไข้ทุกคนที่พบให้เริ่มทำการรักษา" ดร.ช็อปทอว์แนะนำ

วิธีการรักษาอื่นๆ ได้แก่

  • การบำบัดโดยการเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม วิธีนี้จะช่วยให้คนไข้รับรู้และเปลี่ยนระบบความคิดด้วยวิธีการที่เหมาะสมกับแต่ละคน
  • การสัมภาษณ์เพื่อสร้างแรงจูงใจ เป็นการพูดคุยกันเพื่อสร้างความตระหนักและให้ผู้ป่วยรับรู้ถึงปัญหาการใช้สารของตนเอง
  • การใช้ยา ได้แก่ยา ReVia (naltrexone) และ Suboxone (buprenorphene กับ naloxone [Narcan]) ที่จะไปปิดกั้นตัวรับในสมองเพื่อช่วยป้องการไม่ให้เกิดอาการเมายาขณะใช้สาร คนติดเหล้าอาจได้รับยา Antabuse (disulfiram) ที่จะทำให้เกิดอาการคลื่นไส้และหน้าแดงเหงื่อออกเมื่อดื่มแอลกอฮอล์

โดยทั่วไปคนที่เป็นที่รักของคนเสพติดสารมักหาวิธีต่างๆแทรกแทรงเข้าไปชั่วเหลือ เช่น เพื่อนและครอบครัวเข้าไปพูดคุยโดยตรง และพยายามโน้มน้าวเขาให้ไปรับการรักษา แต่ดร.ช็อปทอว์กลับไม่เชื่อว่าวิธีดังกล่าวจะมีประสิทธิภาพดี

"มันอาจเวิร์คในบางคน แต่ในบางกรณีก็อาจทำให้เจ้าตัวยิ่งหนี ดังนั้นกการที่ให้พวกเขาเข้ารับการรักษาตามกระบวนการไปโดยไม่มีการแทรกแทรง" ดร.ช็อปทอว์กล่าว หากคุณหรือคนที่คุณรักมีปัญหาการใช้สารในทางที่ผิดหรือปัญหาพึ่งพาสาร สิ่งที่สำคัญที่สุดคือตระหนักว่าคุณไม่ได้อยู่ตัวคนเดียว และมีวิธีการรักษาที่ได้ผลจริง อย่ารีรอที่จะเข้าไปคุยกับแพทย์เพื่อหาทางช่วยเหลือ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่