ความรู้สุขภาพ

ระบบทางเดินปัสสาวะ

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 873,328 คน

ระบบทางเดินปัสสาวะ

Title: ระบบทางเดินปัสสาวะ

Sidebar title: สรีรวิทยาระบบทางเดินปัสสาวะ

โฆษณาจาก HonestDocs
ดูโปรแกรมตรวจสุขภาพราคาพิเศษที่นี่

ทั้งตรวจประจำปี คัดกรอง เฉพาะทาง ที่โรงพยาบาลชั้นนำ

Health checkup 02

ระบบทางเดินปัสสาวะมีหน้าที่สำคัญ คือ ขับถ่ายขของเสียและสารต่าง ๆ ที่เกินจากความต้องการออกไปจากร่างกาย เพื่อรักษาสมดุลของสารและกระบวนการเมตาบอลิซึมของร่างกายให้เป็นปกติ เปรียบเสมือนกับโรงบำบัดน้ำเสียของร่างกาย

ระบบทางเดินปัสสาวะประกอบด้วย อวัยวะต่าง ๆ ได้แก่ ไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ และท่อ ปัสสาวะ

ไตมีลักษณะเม็ดถั่วแดง อยู่สองข้างของเอว เป็นส่วนที่มีเส้นเลือดดำและเส้นเลือดแดงใหญ่ที่นำเลือดของร่างกายทั้งหมดมาคัดกรองเอาส่วนที่ต้องใช้เก็บไว้และเอาส่วนเกินหรือส่วนที่ไม่ใช้ออกจากร่างกาย โดยเลือดทั้งหมดจะไหลผ่านเข้าสู่ไต ไปที่เนื้อไต ซึ่งประกอบด้วยหน่วยกรองเล็ก ๆ มากมายภายในไต เรียกว่า “เนฟรอน” เนฟรอนจะทำหน้าที่แยกน้ำ เกลือแร่และสารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกยกลับเข้าไปในร่างกายต่อไป ส่วนน้ำ สารที่เป็นของเสียและสารต่าง ๆ ที่เกินจากที่ร่างกายต้องการใช้จะถูกขับออกมาในรูปของปัสสาวะ แล้วรวบรวมเข้าสู่กรวยไต ซึ่งอยู่ในเนื้อไตเช่นกัน

กรวยไตมีลักษณะเป็นสามเหลี่ยม ภายในประกอบด้วยหน่วยกรองภายในไตหรือ “เนฟรอน” จำนวนข้างละประมาณ 1 ล้านหน่วย น้ำปัสสาวะที่ผ่านจากเนฟรอนมาที่กรวยไตนี้จะไหลลงสู่ท่อไตที่อยู่สองข้างของเอวไปเก็บไว้ที่กระเพาะปัสสาวะซึ่งตั้งอยู่บริเวณท้องน้อย

กระเพาะปัสสาวะจะสามารถเก็บน้ำปัสสาวะได้ประมาณ 1 ลิตร เมื่อกระเพาะปัสสาวะเต็มก็จะกระตุ้นให้เราถ่ายปัสสาวะผ่านทางท่อปัสสาวะออกสู่ภายนอกร่างกาย

อนึ่งระบบทางเดินปัสสาวะของหญิงและชายมีข้อแตกต่างกันสองจุด คือ

โฆษณาจาก HonestDocs
ดูโปรแกรมตรวจสุขภาพราคาพิเศษที่นี่

ทั้งตรวจประจำปี คัดกรอง เฉพาะทาง ที่โรงพยาบาลชั้นนำ

Health checkup 02
  1. บริเวณรอยต่อของกระเพาะปัสสาวะ และท่อปัสสาวะของชายจะมีต่อมชนิดหนึ่งโอบรอบท่อปัสสาวะเรียกว่าต่อมลูกหมาก ในขณะที่ระบบทางเดินปัสสาวะของหญิงจะไม่มีต่อมนี้ ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะที่สร้างน้ำเลี้ยงอสุจิและเป็นที่พักของอสุจิ
  2. ท่อปัสสาวะของชายจะมีความยาวมากกว่าท่อปัสสาวะของหญิง ซึ่งนี้เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ชายอั้นปัสสาวะได้นานกว่าหญิงและโอกาสเกิดกระเพาะปัสสาวะอักเสบติดเชื้อน้อยกว่าหญิง

โรคทางเดินปัสสาวะ

ความผิดปกติที่เกิดกับระบบทางเดินปัสสาวะส่วนใหญ่มาจากสาเหตุหลัก 2 ประการ คือ เกิดอุตตันและการติดเชื้อสาเหตุทั้งสองประการส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการผิดปกติในการขับถ่ายปัสสาวะ

อาการของโรคระบบทางเดินปัสสาวะ

ความผิดปกติที่เกิดกับระบบทางเดินปัสสาวะ มักทำให้ผู้ป่วยมีอาการผิดปกติในการขับถ่ายปัสสาวะที่เรียกว่า “ขัดเบา” คือถ่ายปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะออกมาทีละน้อยแต่บ่อย บางครั้งอาจถ่ายปัสสาวะไม่ออก ปวดบริเวณท่อปัสสาวะทั้งขณะถ่ายปัสสาวะ และแม้ขณะไม่ได้ถ่ายปัสสาวะ ละกษณะการถ่ายปัสสาวะจะผิดปกติ เช่น ในชายปัสสาวะจะออกมาเป็นหยด ลำปัสสาวะไม่พุ่ง เป็นต้น ในหญิงปัสสาวะจะออกเป็นหยด ทีละนิด ปริมาณปัสสาวะอาจมากหรือน้อยผิดปกติ ตลอดจนถึงมีความผิดปกติจองน้ำปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะขุ่นขาวมีสีคล้ายน้ำนมที่เจือจาง มีความรู้สึกอ่อนเพลียบางรายปัสสาวะเป็นเลือด ปวดหลัง มีไข้ ซึ่งอาการที่ปัสสาวะเป็นเลือด ปวดหลังหรือมีไข้นี้เป็นสัญญาณอย่างหนึ่งว่าได้มีการติดเชื้อที่บริเวณไตแล้ว

สาเหตุความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ

สาเหตุหลักของความผิดปกติที่เกิดกับระบบทางเดินปัสสาวะ มี 2 ประการ ดังนี้

1.เกิดการอุดกั้นบริเวณทางเดินปัสสาวะ

หมายความว่ามีสิ่งกีดขวางการไหลของปัสสาวะ หรือน้ำปัสสาวะไหลออกสู่ภายนอกร่างกายไม่ได้ตามปกติ ในกรณีทที่ทางร่างเดินปัสสาวะถูกอุดกันเรื้อรังรุนแรง ปัสสาวะจะขันอยู่ในร่างกายนาน นำไปสู่การติดเชื้อที่ใด ทำให้การทำงานของไตเริ่มผิดปกติ เกิดภาวะไตเสียไ ไม่สามารถคัดกรองของเสียออกจากร่างกายได้ ทำให้มีของเสียจำนวนมากค้างอยู่ในเลือด และนำไปสู่การสูญเสียในที่สุด

การอุดกั้นระบบทางเดินปัสสาวะ มาจากสาเหตุหลักดังนี้

2.เกิดนิ่วในทางเดินปัสสาวะ

นิ่ว เป็นก้อนของสารในร่วงกายซึ่งมาจากการสะสมพอกพูนของสารบางอย่างในน้ำปัสสาวะ เช่น กรดยูริกออกซาเลต แคลเซียม และไปอุดตันอยู่ตามส่วนต่าง ๆ ของระบบทางเดินปัสสาวะ โดยเฉพาะบริเวณกระเพาะปัสสาวะ เนื้อไต และท่อไต ทำให้เกิดการกีดขวางทางเดินของน้ำปัสสาวะ มักพบในชายมากกว่าในหญิง

สาเหตุ ของการเกิดนิ่วยังไม่ทราบแน่ชัดว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร แต่เชื่อว่ามาจากหลายประการ เช่น

1.มีการขับออกของเกลือหลายชนิด เช่น แคลเซียม ออกซาเลต ฟอสเฟตยูริก จากเลือดเข้าสู่น้ำปัสสาวะมากเกินไป

2.มีการเปลี่ยนแปลงของส่วนประกอบ และปริมาณของน้ำปัสสาวะเนื่องจากสาเหตุต่าง ๆ เช่น

  • ดื่มน้ำน้อย ทำให้ปัสสาวะข้นจนมีการตกผลึกรวมกันของสารแคลเซียม ออกซาเลตและกลายเป็นน้ำเป็นก้อนนิ่ว
  • รับประทานอาหาร พวกผัก ผลไม้ ที่มีออกซาเลตสูง เช่น ผักโขมน้อย ผักโขมใหญ่ ใยชะพลู ผักติ้ว ผักกระโดน ผักเม็ก ฯลฯ เป็นประจำ ร่วมกับมีภาวะขาดโปรตีน ทำให้น้ำปัสสาวะเกิดการเปลี่ยนแปลงความเป็นกรด - ด่าง จนเกิดการตกผลึกและรวมตัวกันของสารต่าง ๆ จนกลายเป็นก้อนนิ่ว
  • ขาดสารยับยั้งการจับตัวของผลึกของสารต่าง ๆ ในน้ำปัสสาวะ ซึ่งในคนปกติจะมีสารนี้อยู่
  • มีแกนในน้ำปัสสาวะ เช่น ลิ่มเลือด ตะกอนแคลเซียม จับตัวเป็นก้อนนิ่ว หรือสายยองที่ส่วนคาในกระเพาะปัสสาวะ หรือการอักเสบของไตทำให้มีการรวมตัวของแบคทีเรียเป็นแกนให้ผลึกเกาะรวมตัวเป็นก้อนนิ่วได้ เป็นต้น

อาการแสดงของผู้ที่เป็นนิ่ว

1.อาการปวด

ถ้ามีนิ่วอุดตันที่ระบบทางเดินปัสสาวะส่วนบน เช่น ไต ท่อไต จะมีอาการปวดบริเวณบั้นเอว ปวดหลังและสีข้างที่มีการอุดตันของนิ่วเกิดขึ้น

ถ้านิ่วอุดตันบริเวณระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง เช่น กระเพาะปัสสาวะและท่อปัสสาวะ จะทำให้มีอาการปวดร้าวมาถึงขาหนีบและหน้าขา และถ้านิ่วลงมาอุดตันที่ท่อปัสสาวะอาการปวดอาจถึงร้าวไปถึงปลายท่อปัสสาวะ

2.ปัสสาวะเป็นเลือด

ผู้ป่าวอาจปัสสาวะออกมาเป็นเลือด เนื่องจากก้อนนิ่วครูดกับเยื่อบุบริเวณทางเดินปัสสาวะ จนทำให้เกิดแผลที่บริเวณเยื่อบุนั้นและมีเลือดออก กรณีที่ผู้ป่วยมีการติดเชื้อแทรกซ้อน อาจทำให้ปัสสาวะขุ่นเพราะมีหนองปนออกมาน่วมกับเม็ดเลือดขาว หรือขุ่นจากตะกอนของนิ่วขนาดเล็ก ๆ ที่ปะปนออกมา

3.มีไข้สูง

เป็นอาการที่เกิดขึ้นเนื่องจากนิ่ว ทำให้มีการปิดกั้นทางเดินปัสสาวะจนเกิดการอักเสบติดเชื้อร่วมด้วย

4.คลื่นไส้ อาเจียน

คลื่นไส้ อาเจียน มักเป็นอาการที่เกิดร่วมกับอาการปวดอย่างรุนแรง

การรักษาและคำแนะนำที่ควรให้ผู้ป่วย

กรณีที่สงสัยว่าเป็นนิ่ว ในเยื้องต้นอาจจ่ายยาแก้ปวดกลุ่มคลายการบีบเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบ เช่น ฟลาโรเขต ถ้ามีอาการที่แสดงว่ามีการติดเชื้อร่วมด้วยให้จ่ายยาปฏิชีวนะ พร้อมกับแนะนำให้ผู้ป่วยดื่มน้ำวันละ 2 – 3 ลิตร ถ้าก้อนนิ่วมีขนาดเล็ก อาจหลุดออกมากับน้ำปัสสาวะได้

แนะนำให้ผู้ป่วยงดอาการที่มียูริกสูง เช่น ผักต่าง ๆ ที่รับประทานทั้งยอดอ่อน หรือสัตว์ปีกต่าง ๆ โดยเฉพาะปีกไก่ หรือหนังไก่ เครื่องในสัตว์ ถ้ารักษาเบื้องต้นแล้วไม่หาย ควรแนะนำให้ไปพบแพทย์

คำแนะนำเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

1.ดื่มน้ำมาก ๆ วันละประมาณ 2 ถึง 3 ลิตร ทุกวัน จะช่วยให้ปัสสาวะเป็นการเอาของเสียต่าง ๆ ในเลือดออกมาด้วย นอกจากนั้นยังลดความเข้มข้นของเกลือในน้ำปัสสาวะให้เจือจางลง

2.ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ หรือเคลื่อนไหวร่างกายบ่อย ๆ จะทำให้ก้อนนิ่วเคลื่อนและหลุดออกมาได้ง่ายขึ้น

3.รับประทานอาหารแต่พอดีอิ่ม ไม่มากหรือน้อยเกินไป ไม่รับประทานเค็มจัด หรืออาหารที่มีไขมันและโปรตีนจากเนื้อสัตว์สูง เลี่ยงผักใบเขียวที่รับประทานทั้งยอดเพราะผักเหล่านี้มีออกซาเลตสูง

4.ถ้ามีนิ่วหลุดปนออกมากับน้ำปัสสาวะ ควรส่งให้แพทย์ตรวจวิเคราะห์

ต่อมลูกหมากโต

ต่อมลูกหมายเป็นต่อมที่โอบรอบท่อปัสสาวะบริเวณที่ต่อกับกระเพาะปัสสาวะในชาย ส่วนระบบทางเดินปัสสาวะในหญิงไม่มีต่อมลูกหมาก พบว่าชายเมื่ออายุ 50 ปี ขึ้นไป ต่อมนี้มักจะโตแล้วไปบีบท่อปัสสาวะให้แคบลงจนทำให้ปัสสาวะลำบาก มีอาการขัดเบา ซึ่งนับเป็นสาเหตุที่พบบ่อยมากในโรคที่ทำให้เกิดการอุดกั้นของระบบทางเดินปัสสาวะ สำหรับชายที่อายุ 50 ปีขึ้นไป และมักมีการติดเชื้อร่วมด้วยเสมอ

สาเหตุที่ทำให้ต่อมลูกหมากโตนั้นไม่ทราบนั้น แต่เชื่อว่าอาจมาจากความไม่สมดุลของฮอร์โทนเพศชายแอนโดรเจน และฮอร์โมนเพศหญิงเอสโตรเจนในร่างกายของชาย

อาการแสดง

ระยะแรก ผู้ป่วยจะถ่ายปัสสาวะไม่ค่อยออก ถ่ายลำบาก ต้องใช้แรงเบ่งนาน ลำปัสสาวะจะพุ่งอ่อนแรงหรือไม่พุ่ง ระยะต่อมาจะถ่ายปัสสาวะบ่อยทั้งกลางวันและกลางคืน ปัสสาวะไหลออกมาเป็นหยด ๆ และรู้สึกว่าถ่ายไม่หมด เมื่อปัสสาวะค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะเป็นเวลานาน เชื้อโรคที่อยู่ในปัสสาวะจะทำให้กระเพาะปัสสาวะเกิดการอักเสบและบวม ท่อปัสสาวะจะอุดตันมากขึ้น ท่อไตและไตบวม นำไปสู่ภาวะไตวายและเกิดของเสียคั่งอยู่ในร่างกายจนทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตในที่สุด

ร้านรักษา

ร้านยาอาจจ่ายยากลุ่มคลายการบีบเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบ เพื่อบรรเทาอาการปวดของผู้ป่วยเป็นการเฉพาะหน้า และแนะนำผู้ป่วยให้ไปพบแพทย์เพื่อการรักษาชั้นถัดไปนอกจากนั้นยังควรแนะนำผู้ป่วยพักผ่อนให้เพียงพอ ไม่ควรทำงานหนักหรือเดินทางไกลที่จะทำให้กระทบกระเทือนต่อมลูกหมาก ไม่ควรอั้นปัสสาวะ ดื่มน้ำไม่ต่ำกว่าวันละ 2 – 3 ลิตร และระวังไม่ให้ท้องผูก

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่