สุขภาพจิต

ยารักษาโรคซึมเศร้า

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 6, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
ยารักษาโรคซึมเศร้า

โรคซึมเศร้า (depression) เป็นโรคที่พบอันดับต้นๆในกลุ่มโรคทางจิตเวช  ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้สูญเสียทรัพยากรบุคคล  เนื่องจากผู้ป่วยโรคซึมเศร้าอาจสูญเสียการดำเนินชีวิตประจำวัน เช่น ไม่สามารถทำงานหรือเรียนหนังสือได้ 

สาเหตุของโรคเกิดจากการเสียสมดุลของสารสื่อประสาทในสมองที่ควบคุมอารมณ์ ซึ่งอาจเป็นผลมาจากสภาพแวดล้อมและพันธุกรรมที่ผิดปกติไป นอกจากนี้โรคเรื้อรังหลายชนิดก็สามารถเหนี่ยวนำให้เกิดโรคซึมเศร้าได้ เช่น โรคเซลล์ประสาทสมองเสื่อม มะเร็ง เป็นต้น

สารสื่อประสาทในสมองที่ทำหน้าที่หลักเกี่ยวข้องกับการควบคุมอารมณ์ คือ noradrenaline (NE), dopamine (DA) และ serotonin (5-HT) โดยสารสื่อประสาทดังกล่าวต้องทำงานร่วมกันเพื่อควบคุมสภาวะอารมณ์ การลดลงของสารสื่อประสาททั้ง 3 ที่บริเวณสมองส่วนควบคุมอารมณ์ คือ สมองส่วนที่เรียกว่า hippocampus และ prefrontal cortex ส่งผลถึงการควบคุมสภาวะของอารมณ์รวมถึงสภาวะโรคซึมเศร้า 

นอกจากการควบคุมสภาวะของอารมณ์แล้วในสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับความจำอีกด้วย ทำให้ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าอาจมีสภาวะความจำที่ผิดปกติไปด้วย

เป้าหมายที่สำคัญในการรักษาโรคซึมเศร้า คือ การหายขาดจากอาการซึ่งหมายถึงภาวะที่ไม่มีอาการผิดปกติหรือมีอาการน้อยมาก  รวมถึงการที่ผู้ป่วยสามารถกลับไปดำเนินชีวิตได้ตามปกติ แต่มีผู้ป่วยเพียงประมาณร้อยละ 30-35 เท่านั้นที่มาถึงจุดนี้ได้ ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคซึมเศร้าในครั้งแรกจึงจำเป็นต้องได้รับยาต่อเนื่องอย่างน้อย 6-9 เดือนหรืออาจถึง 1 ปี เพื่อรักษาสมองส่วนดังกล่าวให้กลับมาเป็นปกติได้อย่างเต็มที่และป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ 

ยาที่ใช้รักษาอาการซึมเศร้าทุกตัวมีกลไกเพิ่มสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องให้มากพอที่จะทำให้เกิดผลทางชีวภาพ ปรับสมดุลของสภาวะอารมณ์ที่ผิดปกติไป ยารักษาอาการซึมเศร้ารุ่นแรก ได้แก่

1. ยากลุ่ม monoamine oxidase inhibitors, MAOIs

เป็นยาที่ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ monoamine oxidase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ใช้ในการเปลี่ยนแปลงสารสื่อประสาทที่มีโครงสร้าง amine ให้เป็นสารไม่ออกฤทธิ์ เมื่อเกิดการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ดังกล่าวทำให้สารสื่อประสาทมีปริมาณมากพอที่จะออกฤทธิ์กระตุ้นการทำงานของระบบประสาทส่วนควบคุมอารมณ์ ซึ่งเป็นผลดีในการรักษาอาการซึมเศร้า

2. ยากลุ่ม tricyclic antidepressants, TCAs

เป็นยารักษาอาการซึมเศร้ารุ่นแรก แต่ยังคงมีการใช้กันอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน โดยยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ทางสารสื่อประสาท norepinephrine. และ serotonin โดยลักษณะโครงสร้างทางเคมีของยากลุ่ม TCAs แบ่งเป็น

  • ชนิด tertiary amine ได้แก่ ตัวยา amitriptyline ,imipramine, clomipramine, doxepin และ trimipramine
  • ชนิด secondary amine ได้แก่ตัวยา nortriptyline, desipramine  และ nortriptyline

ยาในกลุ่ม TCAs ออกฤทธิ์ยับยั้งการเก็บกลับสารสื่อประสาท norepinephrine และ serotonin เข้าสู่เซลล์ประสาท ทำให้สารสื่อประสาทออกฤทธิ์กระตุ้นตัวรับในสมองได้มากขึ้น

ต่อมายารักษาการซึมเศร้ารุ่นใหม่ที่นำมาใช้ในการรักษาโรคซึมเศร้า ประกอบด้วยยาหลายกลุ่ม โดยแบ่งกลุ่มตามการออกฤทธิ์ของยาต่อสารสื่อประสาทแต่ละชนิด ได้แก่

3. ยากลุ่ม selective serotonin reuptake inhibitors, SSRIs

ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ผ่านการยับยั้งการเก็บกลับของสารสื่อประสาท serotonin เป็นหลัก และมีผลเล็กน้อยต่อการยับยั้งการเก็บกลับของสารสื่อประสาท norepinephrine หรือ dopamine ได้แก่ ยา fluoxetine, sertraline, paroxetine, citalopram, escitalopram, fluvoxamine, vortioxetine โดยยาแต่ละตัว มีผลข้างเคียงของยาแตกต่างกัน การดูดซึมของยาการกระจายตัวของยาในร่างกายแตกต่างกัน ทำให้ผู้ป่วยแต่ละรายมีการตอบสนองต่อยาแต่ละชนิดไม่เหมือนกัน

4. ยากลุ่ม selective serotonin-norepinephrine reuptake inhibitors, SNRIs

ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์โดยยับยั้ง การเก็บกลับทั้งสารสื่อประสาท serotonin และ norepinephrine ตัวยาในกลุ่มนี้ได้แก่ venlafaxine, duloxetine, desvenlafaxine, milnacipran ผู้ป่วยสามารถทนต่อยา กลุ่มนี้ ได้ดีกว่ายารุ่นแรก ยากลุ่มนี้เป็นยาตัวเลือกลำดับถัดมาสำหรับการรักษาโรคซึมเศร้า

5. ยากลุ่ม noradrenergic dopaminergic reuptake inhibitors, NDRIs

ในผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อการใช้ยาในการรักษาโรคซึมเศร้า ยากลุ่มนี้ถือเป็นยาเสริมที่นำมาใช้เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยดีขึ้น ซึ่งมีเพียงชนิดเดียวในกลุ่มคือ bupropion ตัวยามีผลเพิ่มระดับสารสื่อประสาท norepinephrine และ dopamine อาจเป็นยาทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่แสดงอาการเฉยชาหรืออ่อนเพลีย

6. ยากลุ่ม noradrenergic reuptake inhibitors, NaRI

ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์ ยับยั้งการเก็บกลับสื่อประสาท noradrenaline ตัวยาในกลุ่มนี้ได้แก่  reboxetine และ atomoxetine  เมื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพยากลุ่มนี้ พบว่ามีประสิทธิภาพในการรักษาผู้ป่วยโรคซึมเศร้าน้อยกว่ายากลุ่ม SSRIs

7. ยากลุ่ม noradrenergic and specific serotonergic antagonist, NaSSA

ยาในกลุ่มนี้มีกลไกการออกฤทธิ์ ที่ค่อนข้างแตกต่างจากยาอื่นที่กล่าวมาข้างต้น ทำให้ยากลุ่มนี้สามารถใช้เป็นยาช่วยให้นอนหลับได้ โดยไม่รบกวนคุณภาพของการนอนหลับได้ แต่อาจทำให้น้ำหนักเพิ่มขึ้นได้จากกลไกการออกฤทธิ์ของยา ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ได้แก่ mirtazapine, mianserin

8. ยากลุ่ม serotonin antagonist/receptor inhibitor, SARI

ยากลุ่มนี้ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งการเก็บของสารสื่อประสาท serotonin เหมือนยากลุ่ม SSRI แล้วยังมีคุณสมบัติปิดกั้นตัวรับบางชนิด ทำให้เกิดคุณสมบัติที่แตกต่าง จากยากลุ่ม SSRI ทำให้เกิดอาการง่วง ช่วยนอนหลับ โดยไม่ลดคุณภาพของการนอน จึงเป็นยาที่แนะนำให้ใช้ ในผู้ป่วยนอนไม่หลับ ตัวอย่างยาในกลุ่มได้แก่ Trazodone

นอกจากนี้ยังมี ยากลุ่ม melatonergics ซึ่งได้รับการยอมรับให้ใช้รักษาโรคซึมเศร้า ประเทศในยุโรป โดยยาออกฤทธิ์เลียนแบบสารเมลาโทนินในร่างกายจึงมีประโยชน์ในการรักษาผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่มีปัญหาการนอนไม่หลับ

แนวทางการเลือกใช้ยารักษาอาการซึมเศร้าในผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดจำเป็นต้องพิจารณา ข้อมูลด้านต่างๆ เช่นความปลอดภัยของยาโอกาสที่ยาจะทำปฏิกิริยากับยาอื่นๆที่ผู้ป่วยได้รับ หรือผลข้างเคียงของยาที่อาจเกิดขึ้น ประสิทธิภาพของยาจากหลักฐานทางวิชาการ รวมถึงค่าใช้จ่ายในการรักษาของผู้ป่วย และ ขนาดยาและวิธีการบริหารยา ควรง่ายและสะดวกในการใช้ยา นอกจากนี้ยังต้องติดตามประเมินอาการซึมเศร้าอย่างต่อเนื่องร่วมกับใช้วิธีการรักษาอื่นๆ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการดูแลผู้ป่วย

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่

บทความต่อไป
อะไรคือภาวะผิดปกติทางอารมณ์จากการใช้สาร
อะไรคือภาวะผิดปกติทางอารมณ์จากการใช้สาร

เมื่อแอลกอฮอล์ สารเสพติดและยาทำให้คุณรู้สึกแย่กว่าเดิม