โภชนาการ

อาหารที่ให้ทางสายให้อาหาร

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 894957878 %281%29

อาหารที่ให้ทางสายให้อาหาร (tube feeding diet)  เป็นอาหารที่มีลักษณะเหลว สามารถผ่านทางสายให้อาหารเข้าสู่ร่างกายของผู้ป่วยได้สะดวก  ให้พลังงานและสารอาหารเพียงพอแก่ความต้องการของร่างกายผู้ป่วยและระบบทางเดินอาหารยังคงสามารถย่อยและดูดซึมอาหารได้ (รุจิรา, 2552)  อาหารชนิดนี้จัดให้กับผู้ป่วยที่ไม่สามารถรับประทานอาหารทางปากได้  แต่ระบบทางเดินอาหารยังคงสามารถย่อยและดูดซึมได้  การให้อาหารทางสายให้อาหารจึงเป็นสิ่งจำเป็น เพราะช่วยส่งเสริมและคงสภาพสภาวะโภชนาการของผู้ป่วยไม่ให้เกิดภาวะทุพโภชนาการ นอกจากนี้ยังช่วยให้ผู้ป่วยที่มีภาวะทุพโภชนาการอยู่ขณะที่ป่วยมีภาวะโภชนาการดีขึ้น (พัทธนันท์, 2555)

ประเภทของอาหารทางสายให้อาหาร

อาหารที่ให้ทางสายให้อาหารแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ

1. อาหารสูตรน้ำนมผสม (milk based formula)

อาหารทางสายให้อาหารสูตรนี้ใช้นม  นมถั่วเหลือง  ตลอดจนอาหารที่มีโปรตีนคุณภาพสูง เช่น ไข่ เป็นส่วนผสมหลักที่สำคัญ  มีการเติมส่วนผสมคาร์โบไฮเดรตในรูปของแป้ง กลูโคสไซรัป และน้ำตาล (Rolfes, Pinna, and Whitney, 2009) และอาจมีการเติมส่วนผสมอื่น ๆ เช่น  น้ำมันและไขมัน เพื่อให้ได้รับสารอาหารอื่นเพิ่มเติม  แต่ปริมาณของสารอาหารที่จะให้ผู้ป่วยมากน้อยเท่าใดขึ้นอยู่กับความต้องการพลังงานและสารอาหารของผู้ป่วย  โดยแพทย์เป็นผู้สั่งและกำหนดปริมาณพลังงาน โปรตีน คาร์โบไฮเดรต  ไขมัน และสารอาหารอื่น ๆ ที่ควรได้รับ  ซึ่งนักกำหนดอาหารจะต้องคำนวณหาสัดส่วนของวัตถุดิบที่ใช้  ตัวอย่างสูตรน้ำนมที่ให้พลังงาน 1,000 กิโลแคลอรี  ดังแสดงในตารางที่ 5.10

ตารางที่  5.10  ตัวอย่างส่วนประกอบอาหารทางสายให้อาหารสูตรน้ำนมผสม

ส่วนประกอบ

ปริมาณ (กรัม)

นมผง

นมพร่องมันเนย

ไข่ไก่

น้ำตาล

น้ำซุปผักหรือน้ำซุปใส่เต็มให้ครบ

300

40

200

100

1,000 มิลลิลิตร

ที่มา  :  รุจิรา, 2552

ข้อดีของอาหารทางสายให้อาหารสูตรน้ำนมผสม คือ เตรียมง่าย ใช้เวลาน้อย เหมาะสำหรับผู้ป่วยเด็ก และข้อเสียของอาหารสูตรน้ำนมผสม คือ มีกากใยน้อย  อาจทำให้ผู้ป่วยท้องผูกและอาจทำให้ท้องเดินได้เนื่องจากอาหารสูตรนี้ใช้นมเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งมีน้ำตาลแล็กโทส (lactose)  อยู่จึงอาจทำให้เกิดปัญหาสำหรับผู้ป่วยผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ดื่มนมมานาน เพราะในร่างกายไม่มีน้ำย่อยแล็กเทส (lactase) เพื่อย่อยน้ำตาลชนิดนี้ และทำให้เกิดอาการท้องเดิน ปัญหานี้มักเกิดกับคนไทยและคนเอเชียเป็นส่วนใหญ่ ดังนั้นอาหารทางสายให้อาหารสูตรนี้จึงไม่เหมาะกับผู้ใหญ่

2. อาหารสูตรปั่นผสม (blenderized formula)

อาหารทางสายให้อาหารสูตรนี้ใช้วัตถุดิบจากอาหารหลัก 5  หมู่ โดยเลือกอาหารหลักแต่ละหมู่มาใช้ เช่น เนื้อสัตว์ ผัก  ผลไม้ น้ำตาล และไขมัน นำมาทำให้สุกแล้วปั่นผสมให้เข้ากัน กรองเอากากหรือส่วนที่ปั่นไม่ละเอียดออก เพื่อให้อาหารสามารถไหลผ่านสายให้อาหารได้ โดยแพทย์จะเป็นผู้กำหนดปริมาณพลังงานและสารอาหารที่ผู้ป่วยควรได้รับ  ตัวอย่างสูตรปั่นผสมที่ให้พลังงาน 1,010 กิโลแคลอรี โปรตีน 50 กรัม ไขมัน 34 กรัม คาร์โบไฮเดรต 126 กรัม และโซเดียม  353  มิลลิกรัม ดังแสดงในตารางที่  5.11

ข้อดีของอาหารทางสายให้อาหารสูตรปั่นผสม  คือ  เป็นอาหารที่สามารถเตรียมได้เอง เหมาะกับผู้ป่วยผู้ใหญ่ที่มีปัญหา  lactose  intolerance  ที่เกิดจากการใช้นมเป็นส่วนผสมหลัก อาหารมีราคาถูกและสามารถดัดแปลงพลังงานและสารอาหารให้เป็นไปตามที่แพทย์สั่งได้ เช่น ดัดแปลงเป็นสูตรอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน สูตรลดคอเลสเตอรอล  เป็นต้น  (รุจิรา,  2552) ข้อเสีย คือ  อาจใช้เวลาในการเตรียมนาน เมื่อเตรียมเสร็จจะต้องใช้ภายใน  24  ชั่วโมง  และอาหาร ตกตะกอนได้ง่าย  ความหนืดไม่ค่อยสม่ำเสมอ  และหากมีการใช้ตับเป็นส่วนผสมจะทำให้อาหาร มีสีคล้ำและกลิ่นเหม็นคาว  (วิมลรัตน์,  2543)

ตารางที่  5.11  ตัวอย่างส่วนประกอบอาหารทางสายให้อาหารสูตรปั่นผสม

ส่วนประกอบ

ปริมาณ (กรัม)

ตับหมูสุก

ฟักทองสุก

กล้วยสุก  หรือมะละกอสุก

น้ำตาล

ไข่ไก่ลวก  4  ฟอง

น้ำมันพืช

น้ำซุปผักหรือน้ำซุปใส่เต็มให้ครบ

100

100

100

100

200

10

1,000 มิลลิลิตร

ที่มา  :  รุจิรา, 2552

3. อาหารสูตรสำเร็จรูป (commercial formula)

สูตรอาหารประเภทนี้เป็นสูตรอาหารสำเร็จที่ผลิตขึ้นโดยโรงงานอุตสาหกรรมอาหารซึ่งมีสัดส่วนที่เป็นมาตรฐานตายตัว  ให้คุณค่าอาหารและสารอาหารแตกต่างกันออกไป ตามแสดงรายละเอียดของสารอาหารที่ระบบไว้ข้างภาชนะบรรจุ  โดยแพทย์สามารถเลือกให้ตามสภาวะและความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละคน สูตรอาหารสำเร็จที่ให้ทางสายให้อาหารปัจจุบันมีจำหน่ายในประเทศไทย ดังนี้

  • สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากนม (milk-protein  base  formula) อาหารสูตรนี้ใช้นมเป็นแหล่งโปรตีน  ไขมันได้จากน้ำมันถั่วเหลือง
  • สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากถั่วเหลือง (soy-protein base formula) เป็นอาหารที่ใช้ถั่วเหลืองเป็นแหล่งโปรตีน คาร์โบไฮเดรตได้จากข้าวโพดและน้ำตาลทราย ไขมันได้จากน้ำมันข้าวโพดและมะพร้าว  อาหารชนิดนี้เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหาแพ้นมวัวหรือแล็กโทส
  • สูตรอาหารที่ใช้โปรตีนที่ผ่านการย่อยแล้วบางส่วน (protein hydrolysate) โปรตีนที่ได้จากเคอินจะถูกย่อยบางส่วนให้อยู่ในรูปของเพปไทด์ (peptide) และกรดแอมิโน เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหาการย่อยและการดูดซึมโปรตีน อาหารสูตรนี้เหมาะสำหรับผู้ที่แพ้นมวัว และโปรตีนจากถั่วเหลือง

4. สูตรอาหารที่ใช้โปรตีนอยู่ในรูปของกรดแอมิโน (amino acid based formula) เป็นสูตรอาหารที่มีโปรตีนอยู่ในรูปของกรดแอมิโน ร่างกายสามารถนำไปใช้ได้ทันที เป็นสูตรอาหาร ที่ดูดซึมได้ง่ายเหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีลำไส้สั้นมากๆ (พัทธนันท์, 2555)

ข้อดีของอาหารทางสายให้อาหารสูตรสำเร็จ คือ มีหลากหลายชนิดให้เลือกใช้ได้ตามสภาวะ และความต้องการของผู้ป่วย ใช้ได้ง่ายและสะดวก

ข้อเสียคือ ราคาค่อนข้างแพง ซึ่งเป็นปัญหาสำหรับผู้ป่วยที่มีรายได้น้อย

การพิจารณาให้อาหารทางสายให้อาหารแก่ผู้ป่าย

อาหารทางสายให้อาหารเป็นอาหารที่จัดให้ผู้ป่วยที่ไม่สามารถรับประทานอาหารทางปากได้ แต่ระบบทางเดินอาหารยังปกติ จึงจำเป็นต้องให้อาหารผ่านทางสายให้อาหาร ซึ่งอยู่ในภาวะแตกต่างกันดังนี้

  • ผู้ป่วยที่เจ็บป่วยรุนแรงหรือได้รับอุบัติเหตุ และไม่รู้สึกตัว ไม่สามารถรับประทานอาหารได้เป็นเวลานาน
  • ผู้ป่วยที่มีปัญหาทางช่องปาก และหลอดอาหาร เช่น  ผู้ป่วยมะเร็งหรือแผลอักเสบมีการอุดตันบริเวณทางเดินอาหารส่วนต้น
  • ผู้ป่วยที่มีอาการเบื่ออาหารอย่างมาก เช่น  ผู้ป่วยโรคมะเร็งที่ได้รับการฉายแสง  จะมีอาการเบื่ออาหาร  คลื่นไส้ อาเจียน การให้อาหารทางสายให้อาหารช่วยให้ผู้ป่วยมีอาการดีขึ้น
  • ผู้ป่วยที่มีประวัติการรับประทานอาหารทางปากได้น้อยเป็นเวลานาน และแพทย์ต้องการปรับปรุงภาวะโภชนาการให้ดีขึ้นในระยะเวลาอันสั้น เช่น ผู้ป่วยอัมพาต หรืออัมพฤกษ์  ผู้ป่วย ซึมเศร้า  เป็นต้น  (รุจิรา,  2552)

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "พื้นฐานโภชนบำบัด" โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อัจฉรา ดลวิทยาคุณ จากสำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่