Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
กายภาพบำบัด

นวดไทย คลายปวดเมื่อยด้วยศาสตร์โบราณ

ทำความรู้จักการนวดไทย ประโยชน์ของการนวดไทย และลิสต์ผู้ที่เข้าข่ายไม่ควรนวด
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 22 ต.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 75,491 คน

นวดไทย คลายปวดเมื่อยด้วยศาสตร์โบราณ

การนวดไทย หรือที่เรียกกันว่านวดแผนโบราณ เป็นการรักษาที่เรียกว่าหัตถเวชกรรม โดยใช้การบีบ นวดคลึง ดัด ดึง ประคบร้อน เพื่อให้เลือดลมในร่างกายไหลเวียนได้อย่างสมดุล 

นวดไทยมีกี่ประเภท

การนวดไทยสามารถแบ่งตามสรรพคุณได้ 4 ประเภทคือ นวดเพื่อสุขภาพ นวดเพื่อการบำบัดรักษา นวดป้องกันโรคและนวดเพื่อฟื้นฟูสมรรถภาพ 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
หากคุณรู้สึกว่าตัวเองมีความบกพร่องในด้านของความเข้าใจ

เราอยากชวนคุณมาทดลองงานวิจัยกับเรา

Istock 541831614
  1. การนวดเพื่อสุขภาพ  เป็นการนวดเพื่อผ่อนคลายร่างกายและจิตใจ ช่วยให้เลือดลมไหลเวียนได้ดี เส้นเอ็นที่ตึงจะหย่อนลง ทำให้ข้อต่อต่างๆ ไม่ติดขัด
  2. นวดเพื่อบำบัดรักษา คือการนวดเพื่อให้อาการของกล้ามเนื้อและข้อต่อดีขึ้น การขยี้ตามจุดที่มีพังผืดช่วยให้ขยับข้อต่อได้สะดวกยิ่งขึ้น รวมทั้งยังช่วยให้ผู้ที่มีอาการอัมพฤกษ์อัมพาตดีขึ้น ที่ฝ่าเท้าจะมีปลายประสาทที่เชื่อมต่อกับอวัยวะทุกส่วนของร่างกาย ทำให้เมื่อนวดฝ่าเท้าจะสามารถส่งผลดีกับอวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกาย นอกจากนี้ยังทำให้เส้นเลือดดำไหลเวียนดีขึ้น ลดอาการบวมของมือและเท้าได้
  3. นวดเพื่อป้องกันโรค การนวดประเภทนี้เหมาะกับผู้ที่อ่อนแอ เช่น ผู้ป่วยนอนติดเตียง ช่วยลดการเกิดแผลจากกดทับที่ผิวหนังหุ้มกระดูก การตบบริเวณหน้าอกช่วยขับเสมหะออกจากปอดป้องกันเสมหะอุดตันที่หลอดลม   
  4. นวดเพื่อฟื้นฟูสมรรถภาพ เป็นการนวดเพื่อให้ร่างกายกับสู่สภาวะปกติ เหมาะกับผู้ที่ป่วยเรื้อรัง ผู้พิการ ทำให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติมากที่สุด ช่วยฟื้นฟูร่างกายให้ซ่อมแซมส่วนสึกหรอ 

องค์ประกอบการนวด

การนวดแต่ละครั้งอาจมีกรรมวิธีหลายอย่างประกอบกันดังนี้ 

  • นวดด้วยมือ เป็นการใช้มือทั้ง 2 ข้างนวดคลึงด้วยวิธีต่างๆ เช่น บีบ ขยำ ไถ ถู กด สับ ทุบ เพื่อสร้างความผ่อนคลายจุดต่างๆ ของร่างกายตั้งแต่นวดตัว (Body massage) เพื่อการปรับสมดุลของสรีระ นวดฝ่าเท้า (Foot massage) ช่วยผ่อนคลายเส้นเอ็น น้อง ขา และเข่า อาจใช้วิธีใดวิธีหนึ่งหรือผสมผสานกันก็ได้
  • นวดน้ำมัน (Aroma therapy) การนวดน้ำมันจะใช้น้ำมันอโรม่า ที่สกัดจากพืชธรรมชาติมีกลิ่นหอมช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายเป็นวิธีบำบัดด้วยกลิ่นและการซึมเข้าผิวหนัง เช่น น้ำมันกุหลาบลดความเครียดได้ น้ำมันเซจลดอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อได้ อีกทั้งยังช่วยกระตุ้นการทำงานของร่างกาย ลดปฏิกริยาตึงตัวของกล้ามเนื้อ
  • นวดประคบ (Herbal ball massage) การประคบสมุนไพรมักเป็นขั้นตอนสุดท้ายหลังจากนวดเสร็จแล้ว ใช้เวลาประคบประมาณ 15-20 นาที โดยใช้ความร้อนช่วยให้สมุนไพรซึมเข้าสู่ผิวหนัง สามารถช่วยให้ลดความปวดเกร็งของกล้ามเนื้อ ลดการติดขัดของข้อต่อ เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น สมุนไพรที่นิยมใช้ประคบได้แก่ ตะไคร้ มะกูด ขมิ้นชัน 

อ่านเพิ่มเติม: นวดไทย นวดน้ำมัน ต่างกันอย่างไร ประคบร้อนด้วยดีหรือไม่?

อาการแบบไหน ไปนวดไทยช่วยได้?

การนวดไทยสามารถรักษาได้ทั้งอาการทางร่างกายและจิตใจได้มากมายดังต่อไปนี้

  • ปวดช่วงคอ หัวไหล่ ใบหน้า ไหล่ติด ไหล่อักเสบ สะบักอก อาจเกิดจากการนั่งทำงานออฟฟิศเวลานาน นอนตกหมอน หรือคอเคล็ด 
  • ปวดช่วงแขน ต้นแขน นิ้วล็อค มีก้อนปมหลังมือ 
  • ปวดเมื่อยช่วงหลัง เอว กระดูกสันหลังคด ยอกหลัง
  • ปวดกล้ามเนื้อที่เกิดจากการยึดติดของพังผืด มักเกิดกับอาชีพที่ไม่ต้องเคลื่อนไหวมาก นั่งนานๆ หรืออาจเกิดจากกล้ามเนื้อได้รับบาดเจ็บจนฉีกขาด
  • ปวดช่วงขา เข่า โครงสร้างขาผิดรูป ขาโก่ง ข้อเบี่ยง ข้อเคลื่อน 
  • โรคเครียด โรคนอนไม่หลับ 
  • อาการตะคริว เหน็บชา

อาการแบบนี้ ไปนวดไม่ดีแน่

แม้การนวดไทยจะมีจุดประสงค์เพื่อการรักษา แต่ก็มีข้อจำกัดในบางโรคและบางอาการที่อาจเกิดอันตรายได้หากไปนวด  ดังนี้

  • ผู้ที่เพิ่งผ่าตัด แผลยังไม่หายดีรวมทั้งบริเวณที่ปลูกถ่ายผิวหนังไม่ควรมานวดแผนไทยเพราะอาจทำให้แผลปริ แตกได้ 
  • ผู้ป่วยโรคความดัน หากมีค่าความดันเลือดสูงสุด (Systolic) สูงกว่า 160 mmHg และค่าความดันเลือดต่ำสุด (Diastolic) สูงกว่า 100 mmHg ไม่ควรนวดแผนไทย เพราะอาจทำให้หลอดเลือดดำอักเสบ ความดันขึ้นสูงได้ 
  • ป่วยเป็นมะเร็งทุกชนิด การนวดถูกจุดที่มีเชื้อมะเร็งในระยะลุกลาม อาจทำให้เชื้อมะเร็งลุกลามเร็วขึ้นรวมทั้งมีโอกาสที่เชื้อจะกระจายสู่เส้นเลือดและน้ำเหลือง 
  • เพิ่งได้รับบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา หรือหกล้มเป็นแผล มีรอยฟกช้ำ กล้ามเนื้ออักเสบ กระดูกหักทำให้มีลิ่มเลือด ห้ามมานวดแผนไทยเด็ดขาด หากนวดถูกบริเวณที่มีลิ่มเลือด อาจทำให้ลิ่มเลือดไหลไปตามเส้นเลือดและอุดตันอวัยวะสำคัญ เป็นสาเหตุให้เสียชีวิตได้ 
  • มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส ในระยะนี้จะทำให้กล้ามเนื้อยอกได้ง่าย 
  • สตรีมีครรภ์ หากมานวดแผนไทยอาจมีผลกระทบต่อทารกในครรภ์ 
  • กำลังมีประจำเดือน เพราะอาจทำให้ประจำเดือนมาผิดปกติเกิดจากเลือดลมในร่างกายแปรปรวน 
  • ผู้ที่มีกระดูกเปราะ กระดูกบาง ข้อต่อหลวม ไม่ควรมานวดเป็นอย่างยิ่ง เพราะเสี่ยงต่อการหัก แตกของกระดูก 

ขั้นตอนการบำบัดด้วยการนวดไทย

สำหรับคนที่ไม่เคยไปใช้บริการนวดไทย ก็คงจะสงสัยว่าเขามีวิธีการในการนวดอย่างไรและมีขั้นตอนก่อนหลังอะไรบ้าง ซึ่งโดยทั่วไปแล้วขั้นตอนของการนวดไทยจะมีดังต่อไปนี้

  1. เตรียมความพร้อมในการนวดไทย ในขั้นตอนนี้ผู้ให้บริการจะทำการอธิบายรายละเอียดในการปฏิบัติ ว่าจะนวดจุดใดบ้าง โดยทั่วไปจะไล่ตั้งแต่เท้า ขา แขน มือ หลัง คอ และศีรษะตามลำดับ รวมทั้งแจ้งประโยชน์ของการนวดในแต่ละจุดให้ฟัง 
  2. เตรียมอุปกรณ์สำหรับนวดไทย ขั้นต่อมานี้ผู้ให้บริการจะจัดเตรียมห้องและอุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการนวดไทย เช่น หมอนรองศีรษะ ที่นอน หมอนรองเข่า บางแห่งจะมีชุดเปลี่ยนให้ผู้รับการนวดสวม มักเป็นชุดใส่สบายแต่รัดกุม สามารถยกแขน ขา จัดท่าโดยผู้นวดได้อย่างสะดวก
  3. ให้บริการนวดไทย ก่อนจะเริ่มนวดไทยผู้ให้บริการจะแนะนำการปฏิบัติตนสำหรับผู้นวด เช่น การทำความสะอาดฝ่าเท้าก่อนนวดและถอดเครื่องประดับออกเพื่อความสะดวกในการนวดไทย ซึ่งการนวดทั้งหมดผู้ให้บริการจะปฏิบัติตามมารยาทการนวดไทย เช่น สำรวมทำสมาธิก่อนเริ่มนวด ระหว่างการนวดต้องไม่นั่งคร่อมผู้ใช้บริการ และไม่หายใจรดผู้ใช้บริการ หลังจากนั้นจะนวดตามจุดต่างๆ โดยแบ่งเป็นท่าตามลำดับ ดังนี้
    1. ท่านอนหงาย จะเป็นการนวดบริเวณขา ไล่ตั้งแต่ฝ่าเท้า โคนขา ขาด้านใน เข่า ฝ่าเท้า 3 แนว นวดกดเส้น
    2. ท่านอนคว่ำ นวดหลัง 2 แนว ไล่ตั้งแต่เอวถึงไหล่ รวมทั้งบริเวณขาหลัง หน้าแข้ง 
    3. ท่านอนหงายอีกครั้ง ครั้งนี้จะเป็นการนวดศีรษะ ทั้งบริเวณหัวคิ้ว หางคิ้ว แก้ม เบ้าตา ไล่ถึงไรผม ขมับ
    4. ท่านั่ง ท่านี้จะเป็นการนวดช่วงบนเป็นหลัก ได้แก่ หัวไหล่ คอ ท้ายทอย โดยการประสานมือหนีบที่คอ
  4. แนะนำการปฏิบัติหลังนวดเสร็จ หลังจากเสร็จสิ้นการนวดไทย ผู้ให้บริการจะแนะนำการปฏิบัติที่เหมาะสมกับผู้ใช้บริการแต่ละคน รวมทั้งแนะนำทรีตเมนต์การนวดไทยที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมให้

นอกจากนวดไทย มีการนวดแบบไหนอีก?

นอกจากศาสตร์การนวดไทยพื้นฐานแล้ว ตามสถานบริการหลายแห่งยังมักมีชื่อการนวดแบบอื่นๆ เช่น การนวดเฉพาะจุดอย่างนวดเท้า นวดคอ นวดบ่า นวดไหล่ หรือเป็นชื่อกรรมวิธีนวด อย่างนวดสวิดิช นวดหินร้อน รายละเอียดของการนวดแต่ละแบบมีดังนี้

  • นวดสวิดิช (Swedish massage) เป็นหนึ่งในศาสตร์การนวดที่ได้รับความนิยม รูปแบบคล้ายกับการนวดกล้ามเนื้อทั่วไป แต่การนวดสวิดิชจะเป็นการนวดที่อ่อนโยนและเบามือกว่า เน้นเพื่อการผ่อนคลายความตึงของกล้ามเนื้อจากการออกกำลังกายหรือนั่งท่าเดิมนานๆ จึงเหมาะกับผู้ที่เริ่มนวดเป็นครั้งแรก พนักงานออฟฟิศ หรือผู้ที่ออกำลังกาย การนวดสวิดิชจะช่วยกระตุ้นปลายประสาท การหมุนเวียนโลหิต และต่อมน้ำเหลือง

    การนวดสวิดิชจะต้องทำการถอดเสื้อผ้าออก หรืออาจเหลือชุดชั้นในเอาไว้ โดยผู้ที่ทำการนวดจะใช้ผ้าคลุมร่างผู้รับบริการนวดไว้ และจะดึงเปิดเฉพาะพื้นที่ที่จะนวดเท่านั้น นอกจากนี้ยังสามารถแจ้งกับผู้นวดได้ว่าต้องการนวดส่วนไหนเป็นพิเศษ ระดับน้ำหนักมือมากหรือน้อย รวมทั้งยังสามารถทำร่วมกับการใช้น้ำมันอโรมาได้อีกด้วย  
  • นวดหินร้อนบำบัด (Hot stone therapy) การนวดหินร้อนบำบัดนั้นมีความใกล้เคียงกับการนวดแบบสวิดิชมาก เพียงแต่การนวดหินร้อนบำบัดจะสามารถคลายความตึงของกล้ามเนื้อและความปวดเมื่อยได้มากกว่า เนื่องจากใช้ความร้อนจากหินช่วย ผู้นวดจะนำหินร้อนวางไว้บนจุดต่างๆ ของร่างกายเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต และอาจใช้หินนวดไปตามตัวโดยใช้เทคนิคความอ่อนโยนแบบเดียวกับสวิดิชเลยก็ได้ การนวดหินร้อนบำบัดจะต้องถอดเสื้อผ้าออกเช่นกัน เพื่อให้ความร้อนจากหินกระตุ้นและคลายกล้ามเนื้อได้อย่างเต็มที่
  • นวดเท้า (Foot massage) ร้านนวดไทยหลายร้านจะมีการแยกรายการการนวดออกมาตามความต้องการของลูกค้า โดยจะมีการนวดเท้า ฝ่าเท้า นวดขาอย่างเดียว เหมาะสำหรับผู้ที่ปวดเมื่อยจากการยืนเป็นเวลานาน

    การนวดเท้าครอบคลุมถึงขาด้วย โดยจะนวดทีละฝั่งและมักเริ่มจากฝั่งซ้ายก่อน เริ่มจากขยำมือไล่ตั้งแต่ปลายเท้าไปจนถึงโคนขา ทั้งขาด้านใน ขาด้านนอก มีการกดกึ่งกลางฝ่าเท้าเพื่อเป็นการเปิดประตูลมเท้า จากนั้นคลึงเข่า งอเข่า  ตั้งเข่าขึ้น บิดเข้าด้านในรวมถึงนวดน่อง พับขาติดสะโพกก่อนจะกลับมาดัดปลายเท้า จากนั้นจึงสลับข้าง ทำเช่นเดิมอีกครั้ง

  • นวดคอ บ่า ไหล เป็นการนวดช่วงบนเพื่อคลายปวดเมื่อย โดยจะใช้นิ้วมือกดที่หัวไหล่ค่อยๆไล่เป็นระยะไปจนถึงบริเวณคอทั้ง 2 แนว ต่อด้วยนวดโค้งคอทั้งซ้ายและขวาสลับกัน กดท้ายทอย 3 จุด นวดขมับ และกลับมาใช้มือประสานกันหนีบคอเป็นจังหวะ ใช้ศอกกดไหล่ทั้ง 2 ข้างพร้อมกัน จากนั้นจะให้ผู้นวดเอียงคอชิดหัวไหล่ข้างใดข้างหนึ่ง และทำการกดไหล่ให้ยืดคลายทั้งซ้ายและขวาสลับกัน ปิดท้ายด้วยการนวดบ่า ทั้งใช้มือขยำ ใช้มือประสานกันสับบริเวณบ่า

นวดแล้วก็ยังปวด เกิดจากอะไร?

หลายที่คนที่ไปนวดเพื่อการบำบัดรักษาอาจมีอาการปวดระบมตามมาภายหลัง ทำให้เกิดความวิตกกังวลขึ้น อาการปวดระบมหลังการนวดเกิดได้จากหลายสาเหตุดังนี้ 

  • อาการอักเสบของร่างกาย สังเกตได้จากบริเวณที่อักเสบจะปวด บวม แดง ร้อน หรือเส้นอักเสบเฉียบพลัน เมื่อเกิดอาการเช่นนี้ให้ประคบด้วยน้ำเย็น 24-28 ชั่วโมง จากนั้นประคบร้อนเพื่อลดอาการปวด
  • ผู้ทำการนวดกดน้ำหนักมาไป หากผู้รับการรักษารู้สึกเจ็บมากเกินไป สามารถแจ้งกับผู้รักษาได้เพื่อเบาน้ำหนักมือลง
  • ผู้ที่มานวดคร้งแรก หรือไม่ได้มานวดเป็นเวลานานแล้ว อาจทำให้กล้ามเนื้อยังไม่คุ้นชิน
  • มีอาการป่วยก่อนไปนวด หากกำลังจะมีไข้แล้วไม่ได้รับการซักประวัติหรือตรวจสอบที่ดี อาจทำให้มีอาการปวดตัวมากขึ้นหลังจากนวดเสร็จ

การนวด มีหลายแนวทาง ดังนั้นผู้รับบริการควรเลือกให้เหมาะกับวัตถุประสงค์ เช่น ต้องการผ่อนคลาย ฟื้นฟู หรือรักษาสุขภาพ เฉพาะของแต่ละคน สิ่งสำคัญคือถ้าเป็นผู้มีปัญหาสุขภาพหรือโรคประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์เสียก่อนว่าสามารถทำการนวดได้หรือไม่ เนื่องจากการนวดนั้นมีการบีบไล่ กระตุ้นเลือดลมให้ไหลเวียน อาจทำให้อาการของโรคบางอย่างแย่ลง อีกอย่างหนึ่ง ควรเลือกนวดที่สถานบริการที่สะอาด ได้มาตรฐานเท่านั้น

ที่มาของข้อมูล

โครงการฟื้นฟูการนวดไทย, การประคบสมุนไพร, (https://www.doctor.or.th/article/detail/3168), 1 สิงหาคม 2535.

หมอชาวบ้าน, สปา ทางเลือกของคนรักสุขภาพและความงาม, (https://www.doctor.or.th/article/detail/3056), 1 มิถุนายน 2547.

หมอชาวบ้าน, บทบาทของการนวดไทยในงานสาธารณสุขมูลฐาน, (https://www.doctor.or.th/article/detail/5330), กุมภาพันธ์ 2531.


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HonestDocs พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป