ยา

การหักแบ่งเม็ดยา

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 8 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 603,442 คน

การหักแบ่งเม็ดยา

 

โฆษณาจาก HonestDocs
เราจัดส่งยาถึงบ้านคุณ!

ส่งด่วนภายใน 1 วันในกรุงเทพ หรือส่งธรรมดาด้วย EMS ใน 2-3 วันทั่วประเทศ

คลิก

rx05“คุณน้องคะ…  พี่ข้องใจเหลือเกินค่ะ ว่าทำมั้ย…ทำไม ยาซองนี้ที่ต้องทานวันละครึ่งเม็ด พี่จ่ายไปวันละเม็ด แต่ไม่เห็นเหลือซากครึ่งเม็ดกลับมาห้องยาเลยซักที …เป็นอย่างนี้หลายวันแล้วนะคะ”

rn01“อ๋อ… เม็ดยามันแบ่งยากมากค่ะ แบ่งแล้วแบ่งอีกกว่าจะได้ครึ่งเม็ด ส่วนที่เหลือมันก็หักเป็นเสี้ยว ๆ เศษ ๆ ชิ้นเล็กชิ้นน้อยบ้าง ป่นเป็นผงบ้าง …เลยต้องเอาทิ้งน่ะค่ะ”

rx05“อย่ามาอำพี่เลยน่า… ขีดแบ่งครึ่งเม็ดก็มี มันจะแบ่งยากอาไร้... ให้ผู้ป่วยกินเกินหรือเปล่า… สารภาพมาเสียโดยดีเลยคุณน้อง”

rn01“สาบานด้วยเกียรติของพยาบาลสาวแสนสวยคนนี้เลยค่ะคุณพี่ ว่าไม่มีการให้ทานเกินขนาดเด็ดขาด! ถ้าคุณพี่ไม่เชื่อ… ก็ลองหักแบ่งเม็ดยาดูบ้างสิคะ”

 

เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นบ่อยค่ะ… พี่ ๆ น้อง ๆ พยาบาลคงรู้สึกเบื่อที่จะต้องตอบคำถามซ้ำ ๆ ซาก ๆ เป็นแผ่นเสียงตกร่องของดิฉัน (บอกแล้วว่าไม่ได้ให้ผู้ป่วยทานเกิน …ไม่เชื่อกันบ้างเลย) ก็เลยฝากให้เภสัชกรหักแบ่งเม็ดยาไปให้เสร็จสรรพก่อนส่งยาเข้าตึก

ดิฉันซึ่ง (…ขอสารภาพและขออภัยด้วยที่…) เคยเข้าใจผิด ก็เลยคิดว่า ‘ดีเหมือนกัน… หักยาไปให้เลย จะได้มั่นใจแน่นอนว่าพยาบาลจะไม่จัดยาให้ผู้ป่วยทานเกินขนาดที่แพทย์สั่ง’ ก็เลยเริ่มหักแบ่งเม็ดยาที่ต้องจ่ายเข้าตึกผู้ป่วยในตั้งแต่นั้นมา…

แล้วก็เลยเกิดดวงตาเห็นธรรม(?)ว่า…

rx13“โอ้แม่เจ้า! เม็ดยาบ้าอะไรเนี่ย… แบ่งยากเหลือเกิน!!! ขนาดใช้เครื่องตัดเม็ดยาก็ยังได้เป็นครึ่งเล็กกะครึ่งใหญ่ บางทีก็แตกเป็นเสี้ยว ๆ หลายชิ้นหลายส่วนไปซะงั้น”

...บางครั้งนะคะ ดิฉันต้องทิ้ง และเอาเม็ดใหม่มาหักซ้ำเสียหลายรอบกว่าจะได้ยาที่(ดูจะ)เป็น ‘ครึ่ง’ เม็ดจริง ๆ

 

จากเหตุการณ์ที่เล่า… ทำให้ดิฉันเกิดข้อกังขาต่อไป (แต่ด้วยความเห็นอกเห็นใจที่มากขึ้น) ว่า หนึ่งในยาหลาย ๆ ตัวที่ดิฉันเพิ่งรู้ซึ้งว่าหักแบ่งยากมากกกกกกก… ก็ดั๊นนนนน…เป็นยาที่ผู้ป่วยส่วนมากมักจะได้ใช้วันละครึ่งเม็ดซะด้วยสิ แม้ว่ายาบางชนิดจะมีขีดบากตรงกลางเม็ดหลอกดิฉันเรื่อยมาว่าน่าจะหักแบ่งง่าย แต่ขนาดใช้เครื่องตัดเม็ดยาก็ยังยากที่จะแบ่งได้ครึ่งเม็ดเท่า ๆ กัน แล้วอย่างนี้… ผู้ป่วยที่น่ารักของดิฉัน ซึ่งไม่น่าจะมีเครื่องหักแบ่งเม็ดยาไว้ใช้ที่บ้าน จะแบ่งได้ครึ่งเม็ดจริงหรือ???

สำหรับยาที่มีช่วงความปลอดภัยกว้าง (หมายถึง… ใช้เกินขนาดที่ระบุบนฉลากยาไปบ้างก็ไม่อันตรายมากนัก) ก็แล้วไป… แต่สำหรับยาที่มีช่วงความปลอดภัยแคบ ทานเกินขนาดไปนิด ก็มีสิทธิ์จะข้ามภพได้ (แต่ แหม… ถ้าข้ามภพไปเจอคุณหลวงอัครเทพวรากร อย่างคุณอ๋อม อรรคพันธ์ ในเรื่อง
rx07 ‘ทวิภพ’ …หลายคนก็คงอยากเป็นมณีจันทร์นะคะ …เคี้ยก ๆ)

 

ด้วยความ …ฟุ้งซ่าน? …ว่าง? (ตรงไหน!!!… การบ้านก็ยังไม่ส่ง งานที่หัวหน้าสั่งมาก็ยังไม่เสร็จ)  …ใฝ่รู้? (อันนี้ก็ดูสร้างภาพเกินจริงไปค่ะ อิอิ)  …จะอะไรก็ช่างเหอะ! ดิฉันก็เลยไปไปค้น ๆ หาเรื่องที่น่าสนใจมาเล่าสู่กันฟังค่ะ (หาเรื่องมาคุยโม้น้ำลายแตกฟองนั่นเอง ฮ่า…)

 


rx04ว่าถึงเรื่องการแบ่งเม็ดยาแล้ว คุณผู้อ่านเคยมีประสบการณ์ตรงหรือโดยอ้อมในเรื่องนี้ไหมคะ ถ้าเคยทำหรือเคยเห็นคนอื่นทำ ใช้อุปกรณ์อะไรช่วยในการหักแบ่งเม็ดยาบ้างคะ

  • ไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์อะไร …ใช้แต่สองมือแม่นี้ที่สร้างโลกนี่แหละ!
  • มีดทำครัว
  • กรรไกร
  • อุปกรณ์เฉพาะสำหรับการตัดแบ่งเม็ดยา

 

 

ดิฉันมีงานวิจัยเกี่ยวกับเรื่องการแบ่งเม็ดยามาบอกต่อค่ะ…

 

งานวิจัยหนึ่งจาก the Faculty of Pharmaceutical Sciences at Ghent University ในประเทศเบลเยียม (ตีพิมพ์ใน Journal of Advanced Nursing; January 2011) ทำการทดลองโดยให้อาสาสมัคร 5 ราย ที่ไม่ได้มีความชำนาญในการหักแบ่งเม็ดยา ทดลองแบ่งเม็ดยาที่มีรูปร่างต่าง ๆ กัน 8 รูปแบบ ซึ่งมี 3 รูปแบบที่ไม่มีขีดแบ่ง, 3 รูปแบบที่มีขีดแบ่งครึ่ง และอีก 2 รูปแบบที่มีขีดแบ่ง 2 เส้น ด้วยเครื่องมือ 3 ชนิด ได้แก่ เครื่องหักแบ่งเม็ดยา, มีทำครัว และกรรไกร

คุณผู้อ่านคงทายถูกนะคะว่า...เครื่องมือใดที่มีความแม่นยำสูงสุดในการแบ่งขนาดยา???

 

ใช่แล้วค่ะ… เครื่องหักแบ่งเม็ดยานั่นเองค่ะ
rx12

 

แต่แม้จะมีความแม่นยำสูงสุด ก็น่าตกใจนะคะที่พบว่ามันไม่ได้ทำให้เราแบ่งยาได้ขนาดที่พอดีอย่างที่ต้องการ

เพราะเมื่อเทียบโอกาสที่จะพบขนาดยาที่หักแบ่งมีการผิดเพี้ยนไปจากขนาดที่ควรเป็น 15 – 25% จะพบได้จากเครื่องหักแบ่งเม็ดยา 13%, มีดทำครัว 17% และกรรไกร 22%

และเมื่อเทียบโอกาสที่จะพบขนาดยาที่หักแบ่งมีการผิดเพี้ยนไปจากขนาดที่ควรเป็นมากกว่า 25% จะพบได้จากเครื่องหักแบ่งเม็ดยา 8%, มีดทำครัว 17% และกรรไกร 19%

 

หมายถึงถ้าเราแบ่งเม็ดยาที่มีขนาด 100 มิลลิกรัม ให้เป็นครึ่งเม็ด (เท่ากับ 50 มิลลิกรัม) โอกาสที่เราจะได้ยาน้อยกว่า 38 มิลลิกรัม หรือมากกว่า 62 มิลลิกรัม จะมีประมาณ 1 ใน 10 ครั้งหากใช้เครื่องตัดแบ่งเม็ดยา และประมาณ 2 ใน 10 ครั้งถ้าใช้กรรไกรหรือมีดทำครัว ยิ่งถ้าเอามารวมกัน ก็หมายถึง เรามีโอกาส 1 ใน 3 ที่จะได้ยาที่มีขนาดผิดเพี้ยนจากที่ควรเป็นค่อนข้างมาก เมื่อต้องหักแบ่งเม็ดยาด้วยเครื่องมือต่าง ๆ

rx04อืมม์… ใช้เครื่องมือยังผิดเยอะขนาดนี้ …ถ้าใช้มือเปล่าล่ะ จะยิ่งผิดเยอะขนาดไหน???

 

ก็อย่างที่กล่าวไว้ข้างต้นแหละค่ะ ถ้าเป็นยาที่ช่วงความปลอดภัยกว้างก็คงไม่เป็นไรนัก แต่ถ้าเป็นยาที่ช่วงความปลอดภัยแคบล่ะก้อ… เฮ้อ! ไม่อยากจะคิด เพราะฉะนั้น ผู้วิจัยเค้าก็เลยแนะนำว่าควรระมัดระวังในการแบ่งขนาดยาเม็ดที่ต้องใช้น้อยกว่าครั้งละ 1 เม็ดเต็ม จะให้ดีก็คงต้องต้องเลือกเม็ดยาที่มีขนาดพอดี ไม่ต้องหักแบ่ง หรืออาจเลือกใช้รูปแบบอื่น เช่นยาน้ำ ซึ่งจะตวงวัดได้ง่ายกว่าการตัดแบ่งยาเม็ด แต่ถ้าไม่ได้อีก อย่างน้อย การใช้เครื่องตัดแบ่งยาเม็ดโดยเฉพาะ ก็ช่วยลดความผิดพลาดได้มากกว่าการใช้มีดทำครัวหรือใช้กรรไกรได้ครึ่งต่อครึ่งเลยนะคะ

 

อีกงานวิจัยหนึ่งก็น่าสนใจค่ะ… จาก University of Arizona College of Pharmacy ในประเทศสหรัฐอเมริกา (ตีพิมพ์ใน Journal of Managed Care Pharmacy; April 2009) ให้นักศึกษาเภสัชศาสตร์ ชั้นปีที่ 4 ทดลองตัดแบ่งเม็ดยา 6 ชนิดที่มักพบว่ามีการสั่งจ่ายให้รับประทานในขนาดที่ต้องแบ่งเม็ด ชนิดละ 15 เม็ด ด้วยเครื่องมือสำหรับตัดแบ่งเม็ดยา

 

ผลการศึกษาพบว่า… โอกาสที่ยาอันตราย เช่น Warfarin จะถูกแบ่งแล้วได้ขนาดที่ผิดเพี้ยนกว่ามาตรฐานที่ยอมรับได้ มีมากกว่า 1 ใน 3 ครั้ง ทั้งที่เม็ดยามีขีดแบ่ง …นี่ขนาดใช้เครื่องตัดแบ่งเม็ดยานะเนี่ย!

 

ลักษณะของยาเม็ดที่อาจทำให้เกิดความผิดพลาดในการหักแบ่งเม็ดยา ก็ได้แก่ ยาที่มีขนาดเล็ก (แค่หยิบก็ยากแล้ว ยังต้องมาหักแบ่งอีก!), ยาที่มีรูปร่างแปลก ๆ หรือไม่สมมาตร (สวยดีค่ะ แต่ไม่สนุกเลยเวลาต้องหักแบ่ง) หรือมียาที่มีรอยบากตรงกลางเพียงด้านเดียว

นี่ว่ากันแค่เรื่องของน้ำหนักหรือปริมาณยาที่อาจได้มากหรือน้อยเกินไปเท่านั้นนะคะ ยังไม่รวมถึงปัญหาเกี่ยวกับความคงตัวของยาที่อาจลดลงเมื่อมีการหักแบ่งเม็ดยา, การแตกตัวของเม็ดยาหรือการละลายของตัวยาสำคัญ, ยาบางชนิดที่ผลิตด้วยเทคนิคพิเศษที่ไม่เหมาะสำหรับการหักแบ่งเม็ดยา โอ๊ย… สารพันปัญหาร้อยแปดค่ะที่ทำให้ไม่ควรมองข้ามเรื่องการหักแบ่งเม็ดยา

 

 

สำหรับคุณผู้อ่านที่ต้องใช้ยาในขนาดที่น้อยกว่าขนาดเต็มเม็ด…

  1. ขอเรียนให้ทราบว่าเภสัชกรของท่าน ได้มีความพยายามในการคัดสรรยา (โดยเฉพาะยาที่มีช่วงความปลอดภัยในการใช้แคบ) ในรูปแบบที่เหมาะสมมาไว้ในโรงพยาบาลเพื่อให้เกิดความสะดวกและปลอดภัยในการใช้ที่สุดเท่าที่จะทำได้อยู่แล้วค่ะ …โปรดอย่าวิตกกังวลมากเกินไปนะคะ
  2. แต่ก็อย่ามองข้ามความปลอดภัย… หากจำเป็นต้องหักแบ่งเม็ดยา ควรใช้เครื่องมือตัดแบ่งโดยเฉพาะ จะดีกว่ามีดทำครัวหรือกรรไกร และดีกว่าเป็นอย่างมากเมื่อเทียบกับการใช้มือเปล่าหักแบ่งค่ะ
  3. อย่าหักแบ่งเม็ดยาไว้ทั้งซองหรือทีละหลายเม็ด เพราะอาจส่งผลเรื่องความคงตัว, การแตกตัวและการละลายของยาที่จะด้อยลง
  4. การหักแบ่งยาบางชนิด ถือเป็นข้อห้ามนะคะ เพราะอาจทำลายกลไกการออกฤทธิ์ที่ต้องการให้ค่อย ๆ ปลดปล่อยตัวยา หรือทำลายชั้นเคลือบที่ทำไว้เพื่อป้องกันการระคายเคืองต่อทางเดินอาหาร หรือสาเหตุอื่น ๆ อีกมากมาย ดังนั้น ยาที่ไม่มีการระบุไว้บนฉลากยาให้หักแบ่ง ก็อย่าไปหักไปแบ่งมันเลยนะคะ ยกเว้นถ้าท่านมีปัญหาจริง ๆ เช่น กลืนยาทั้งเม็ดไม่ได้ ให้สอบถามเภสัชกรของท่านก่อนว่ายานั้น ๆ สามารถหักแบ่งหรือบดเม็ดยาได้หรือไม่ด้วยค่ะ

 

 

แหม… การแบ่งเม็ดยานี่ก็สามารถเอามาคุยเป็นเรื่องเป็นราวได้อย่างไม่น่าเชื่อนะคะเนี่ย ^_^ และสุดท้ายที่อยากฝากไว้ก่อนจากกันก็คือ แม้ “การแบ่งเม็ดยา” บางชนิดไม่ได้ถือเป็นข้อห้าม แต่ถ้าเป็น rx12“การแบ่งยาให้คนอื่น ๆ ใช้” อันนี้… ห้ามโดยเด็ดขาดเลยนะ เสี่ยงที่ผู้รับจะได้รับอันตรายจากการแพ้ยาหรือได้ยาที่ห้ามใช้ในภาวะหรือโรคประจำตัวที่เค้าอยู่ ซึ่งหากเป็นอย่างนั้น… ความหวังดีอาจกลายเป็นประสงค์ร้ายโดยไม่รู้ตัวนะคะ…จะบอกให้! (แล้วมันเกี่ยวกับเรื่องการแบ่งเม็ดยาไหมเนี่ย… ^_^)

 

 

เรื่องที่เกี่ยวข้อง / แนะนำให้อ่านเพิ่มเติม

  1. จันคนา บูรณะโอสถ, สรายุทธ์ จันทร์มหเสถียร. การหักแบ่งยาเม็ด (Tablet splitting). วารสารไทยไภษัชนิพนธ์ 2550; ปีที่ 4 ฉบับเดือนเมษายน: 1-12.
  2. งานวิจัย Analysis of Drug Content and Weight Uniformity for Half-Tablets of 6 Commonly Split Medications
  3. บทความ Tablet splitting is a highly inaccurate and potentially dangerous practice
  4. บทความ เรื่องของเม็ดยา จากบล็อก ดอกผักบุ้ง : เภสัชกรกับงานปฐมภูมิ
  5. บทความ แบ่งครึ่งเม็ดยาคุ้มค่า(แม่นยำ)ไหม จากบล็อก นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ : บ้านสุขภาพ
  6. บทความ แบ่งเม็ดยา…เรื่องเล็ก ๆ ที่เป็นเรื่องใหญ่ได้ จากบล็อก เรื่องเล่าจากเภสัชกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่