ยา

การหักแบ่งเม็ดยา

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 8 นาที
การหักแบ่งเม็ดยา

 

rx05“คุณน้องคะ…  พี่ข้องใจเหลือเกินค่ะ ว่าทำมั้ย…ทำไม ยาซองนี้ที่ต้องทานวันละครึ่งเม็ด พี่จ่ายไปวันละเม็ด แต่ไม่เห็นเหลือซากครึ่งเม็ดกลับมาห้องยาเลยซักที …เป็นอย่างนี้หลายวันแล้วนะคะ”

rn01“อ๋อ… เม็ดยามันแบ่งยากมากค่ะ แบ่งแล้วแบ่งอีกกว่าจะได้ครึ่งเม็ด ส่วนที่เหลือมันก็หักเป็นเสี้ยว ๆ เศษ ๆ ชิ้นเล็กชิ้นน้อยบ้าง ป่นเป็นผงบ้าง …เลยต้องเอาทิ้งน่ะค่ะ”

rx05“อย่ามาอำพี่เลยน่า… ขีดแบ่งครึ่งเม็ดก็มี มันจะแบ่งยากอาไร้... ให้ผู้ป่วยกินเกินหรือเปล่า… สารภาพมาเสียโดยดีเลยคุณน้อง”

rn01“สาบานด้วยเกียรติของพยาบาลสาวแสนสวยคนนี้เลยค่ะคุณพี่ ว่าไม่มีการให้ทานเกินขนาดเด็ดขาด! ถ้าคุณพี่ไม่เชื่อ… ก็ลองหักแบ่งเม็ดยาดูบ้างสิคะ”

 

เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นบ่อยค่ะ… พี่ ๆ น้อง ๆ พยาบาลคงรู้สึกเบื่อที่จะต้องตอบคำถามซ้ำ ๆ ซาก ๆ เป็นแผ่นเสียงตกร่องของดิฉัน (บอกแล้วว่าไม่ได้ให้ผู้ป่วยทานเกิน …ไม่เชื่อกันบ้างเลย) ก็เลยฝากให้เภสัชกรหักแบ่งเม็ดยาไปให้เสร็จสรรพก่อนส่งยาเข้าตึก

ดิฉันซึ่ง (…ขอสารภาพและขออภัยด้วยที่…) เคยเข้าใจผิด ก็เลยคิดว่า ‘ดีเหมือนกัน… หักยาไปให้เลย จะได้มั่นใจแน่นอนว่าพยาบาลจะไม่จัดยาให้ผู้ป่วยทานเกินขนาดที่แพทย์สั่ง’ ก็เลยเริ่มหักแบ่งเม็ดยาที่ต้องจ่ายเข้าตึกผู้ป่วยในตั้งแต่นั้นมา…

แล้วก็เลยเกิดดวงตาเห็นธรรม(?)ว่า…

rx13“โอ้แม่เจ้า! เม็ดยาบ้าอะไรเนี่ย… แบ่งยากเหลือเกิน!!! ขนาดใช้เครื่องตัดเม็ดยาก็ยังได้เป็นครึ่งเล็กกะครึ่งใหญ่ บางทีก็แตกเป็นเสี้ยว ๆ หลายชิ้นหลายส่วนไปซะงั้น”

...บางครั้งนะคะ ดิฉันต้องทิ้ง และเอาเม็ดใหม่มาหักซ้ำเสียหลายรอบกว่าจะได้ยาที่(ดูจะ)เป็น ‘ครึ่ง’ เม็ดจริง ๆ

 

จากเหตุการณ์ที่เล่า… ทำให้ดิฉันเกิดข้อกังขาต่อไป (แต่ด้วยความเห็นอกเห็นใจที่มากขึ้น) ว่า หนึ่งในยาหลาย ๆ ตัวที่ดิฉันเพิ่งรู้ซึ้งว่าหักแบ่งยากมากกกกกกก… ก็ดั๊นนนนน…เป็นยาที่ผู้ป่วยส่วนมากมักจะได้ใช้วันละครึ่งเม็ดซะด้วยสิ แม้ว่ายาบางชนิดจะมีขีดบากตรงกลางเม็ดหลอกดิฉันเรื่อยมาว่าน่าจะหักแบ่งง่าย แต่ขนาดใช้เครื่องตัดเม็ดยาก็ยังยากที่จะแบ่งได้ครึ่งเม็ดเท่า ๆ กัน แล้วอย่างนี้… ผู้ป่วยที่น่ารักของดิฉัน ซึ่งไม่น่าจะมีเครื่องหักแบ่งเม็ดยาไว้ใช้ที่บ้าน จะแบ่งได้ครึ่งเม็ดจริงหรือ???

สำหรับยาที่มีช่วงความปลอดภัยกว้าง (หมายถึง… ใช้เกินขนาดที่ระบุบนฉลากยาไปบ้างก็ไม่อันตรายมากนัก) ก็แล้วไป… แต่สำหรับยาที่มีช่วงความปลอดภัยแคบ ทานเกินขนาดไปนิด ก็มีสิทธิ์จะข้ามภพได้ (แต่ แหม… ถ้าข้ามภพไปเจอคุณหลวงอัครเทพวรากร อย่างคุณอ๋อม อรรคพันธ์ ในเรื่อง
rx07 ‘ทวิภพ’ …หลายคนก็คงอยากเป็นมณีจันทร์นะคะ …เคี้ยก ๆ)

 

ด้วยความ …ฟุ้งซ่าน? …ว่าง? (ตรงไหน!!!… การบ้านก็ยังไม่ส่ง งานที่หัวหน้าสั่งมาก็ยังไม่เสร็จ)  …ใฝ่รู้? (อันนี้ก็ดูสร้างภาพเกินจริงไปค่ะ อิอิ)  …จะอะไรก็ช่างเหอะ! ดิฉันก็เลยไปไปค้น ๆ หาเรื่องที่น่าสนใจมาเล่าสู่กันฟังค่ะ (หาเรื่องมาคุยโม้น้ำลายแตกฟองนั่นเอง ฮ่า…)

 


rx04ว่าถึงเรื่องการแบ่งเม็ดยาแล้ว คุณผู้อ่านเคยมีประสบการณ์ตรงหรือโดยอ้อมในเรื่องนี้ไหมคะ ถ้าเคยทำหรือเคยเห็นคนอื่นทำ ใช้อุปกรณ์อะไรช่วยในการหักแบ่งเม็ดยาบ้างคะ

  • ไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์อะไร …ใช้แต่สองมือแม่นี้ที่สร้างโลกนี่แหละ!
  • มีดทำครัว
  • กรรไกร
  • อุปกรณ์เฉพาะสำหรับการตัดแบ่งเม็ดยา

 

 

ดิฉันมีงานวิจัยเกี่ยวกับเรื่องการแบ่งเม็ดยามาบอกต่อค่ะ…

 

งานวิจัยหนึ่งจาก the Faculty of Pharmaceutical Sciences at Ghent University ในประเทศเบลเยียม (ตีพิมพ์ใน Journal of Advanced Nursing; January 2011) ทำการทดลองโดยให้อาสาสมัคร 5 ราย ที่ไม่ได้มีความชำนาญในการหักแบ่งเม็ดยา ทดลองแบ่งเม็ดยาที่มีรูปร่างต่าง ๆ กัน 8 รูปแบบ ซึ่งมี 3 รูปแบบที่ไม่มีขีดแบ่ง, 3 รูปแบบที่มีขีดแบ่งครึ่ง และอีก 2 รูปแบบที่มีขีดแบ่ง 2 เส้น ด้วยเครื่องมือ 3 ชนิด ได้แก่ เครื่องหักแบ่งเม็ดยา, มีทำครัว และกรรไกร

คุณผู้อ่านคงทายถูกนะคะว่า...เครื่องมือใดที่มีความแม่นยำสูงสุดในการแบ่งขนาดยา???

 

ใช่แล้วค่ะ… เครื่องหักแบ่งเม็ดยานั่นเองค่ะ
rx12

 

แต่แม้จะมีความแม่นยำสูงสุด ก็น่าตกใจนะคะที่พบว่ามันไม่ได้ทำให้เราแบ่งยาได้ขนาดที่พอดีอย่างที่ต้องการ

เพราะเมื่อเทียบโอกาสที่จะพบขนาดยาที่หักแบ่งมีการผิดเพี้ยนไปจากขนาดที่ควรเป็น 15 – 25% จะพบได้จากเครื่องหักแบ่งเม็ดยา 13%, มีดทำครัว 17% และกรรไกร 22%

และเมื่อเทียบโอกาสที่จะพบขนาดยาที่หักแบ่งมีการผิดเพี้ยนไปจากขนาดที่ควรเป็นมากกว่า 25% จะพบได้จากเครื่องหักแบ่งเม็ดยา 8%, มีดทำครัว 17% และกรรไกร 19%

 

หมายถึงถ้าเราแบ่งเม็ดยาที่มีขนาด 100 มิลลิกรัม ให้เป็นครึ่งเม็ด (เท่ากับ 50 มิลลิกรัม) โอกาสที่เราจะได้ยาน้อยกว่า 38 มิลลิกรัม หรือมากกว่า 62 มิลลิกรัม จะมีประมาณ 1 ใน 10 ครั้งหากใช้เครื่องตัดแบ่งเม็ดยา และประมาณ 2 ใน 10 ครั้งถ้าใช้กรรไกรหรือมีดทำครัว ยิ่งถ้าเอามารวมกัน ก็หมายถึง เรามีโอกาส 1 ใน 3 ที่จะได้ยาที่มีขนาดผิดเพี้ยนจากที่ควรเป็นค่อนข้างมาก เมื่อต้องหักแบ่งเม็ดยาด้วยเครื่องมือต่าง ๆ

rx04อืมม์… ใช้เครื่องมือยังผิดเยอะขนาดนี้ …ถ้าใช้มือเปล่าล่ะ จะยิ่งผิดเยอะขนาดไหน???

 

ก็อย่างที่กล่าวไว้ข้างต้นแหละค่ะ ถ้าเป็นยาที่ช่วงความปลอดภัยกว้างก็คงไม่เป็นไรนัก แต่ถ้าเป็นยาที่ช่วงความปลอดภัยแคบล่ะก้อ… เฮ้อ! ไม่อยากจะคิด เพราะฉะนั้น ผู้วิจัยเค้าก็เลยแนะนำว่าควรระมัดระวังในการแบ่งขนาดยาเม็ดที่ต้องใช้น้อยกว่าครั้งละ 1 เม็ดเต็ม จะให้ดีก็คงต้องต้องเลือกเม็ดยาที่มีขนาดพอดี ไม่ต้องหักแบ่ง หรืออาจเลือกใช้รูปแบบอื่น เช่นยาน้ำ ซึ่งจะตวงวัดได้ง่ายกว่าการตัดแบ่งยาเม็ด แต่ถ้าไม่ได้อีก อย่างน้อย การใช้เครื่องตัดแบ่งยาเม็ดโดยเฉพาะ ก็ช่วยลดความผิดพลาดได้มากกว่าการใช้มีดทำครัวหรือใช้กรรไกรได้ครึ่งต่อครึ่งเลยนะคะ

 

อีกงานวิจัยหนึ่งก็น่าสนใจค่ะ… จาก University of Arizona College of Pharmacy ในประเทศสหรัฐอเมริกา (ตีพิมพ์ใน Journal of Managed Care Pharmacy; April 2009) ให้นักศึกษาเภสัชศาสตร์ ชั้นปีที่ 4 ทดลองตัดแบ่งเม็ดยา 6 ชนิดที่มักพบว่ามีการสั่งจ่ายให้รับประทานในขนาดที่ต้องแบ่งเม็ด ชนิดละ 15 เม็ด ด้วยเครื่องมือสำหรับตัดแบ่งเม็ดยา

 

ผลการศึกษาพบว่า… โอกาสที่ยาอันตราย เช่น Warfarin จะถูกแบ่งแล้วได้ขนาดที่ผิดเพี้ยนกว่ามาตรฐานที่ยอมรับได้ มีมากกว่า 1 ใน 3 ครั้ง ทั้งที่เม็ดยามีขีดแบ่ง …นี่ขนาดใช้เครื่องตัดแบ่งเม็ดยานะเนี่ย!

 

ลักษณะของยาเม็ดที่อาจทำให้เกิดความผิดพลาดในการหักแบ่งเม็ดยา ก็ได้แก่ ยาที่มีขนาดเล็ก (แค่หยิบก็ยากแล้ว ยังต้องมาหักแบ่งอีก!), ยาที่มีรูปร่างแปลก ๆ หรือไม่สมมาตร (สวยดีค่ะ แต่ไม่สนุกเลยเวลาต้องหักแบ่ง) หรือมียาที่มีรอยบากตรงกลางเพียงด้านเดียว

นี่ว่ากันแค่เรื่องของน้ำหนักหรือปริมาณยาที่อาจได้มากหรือน้อยเกินไปเท่านั้นนะคะ ยังไม่รวมถึงปัญหาเกี่ยวกับความคงตัวของยาที่อาจลดลงเมื่อมีการหักแบ่งเม็ดยา, การแตกตัวของเม็ดยาหรือการละลายของตัวยาสำคัญ, ยาบางชนิดที่ผลิตด้วยเทคนิคพิเศษที่ไม่เหมาะสำหรับการหักแบ่งเม็ดยา โอ๊ย… สารพันปัญหาร้อยแปดค่ะที่ทำให้ไม่ควรมองข้ามเรื่องการหักแบ่งเม็ดยา

 

 

สำหรับคุณผู้อ่านที่ต้องใช้ยาในขนาดที่น้อยกว่าขนาดเต็มเม็ด…

  1. ขอเรียนให้ทราบว่าเภสัชกรของท่าน ได้มีความพยายามในการคัดสรรยา (โดยเฉพาะยาที่มีช่วงความปลอดภัยในการใช้แคบ) ในรูปแบบที่เหมาะสมมาไว้ในโรงพยาบาลเพื่อให้เกิดความสะดวกและปลอดภัยในการใช้ที่สุดเท่าที่จะทำได้อยู่แล้วค่ะ …โปรดอย่าวิตกกังวลมากเกินไปนะคะ
  2. แต่ก็อย่ามองข้ามความปลอดภัย… หากจำเป็นต้องหักแบ่งเม็ดยา ควรใช้เครื่องมือตัดแบ่งโดยเฉพาะ จะดีกว่ามีดทำครัวหรือกรรไกร และดีกว่าเป็นอย่างมากเมื่อเทียบกับการใช้มือเปล่าหักแบ่งค่ะ
  3. อย่าหักแบ่งเม็ดยาไว้ทั้งซองหรือทีละหลายเม็ด เพราะอาจส่งผลเรื่องความคงตัว, การแตกตัวและการละลายของยาที่จะด้อยลง
  4. การหักแบ่งยาบางชนิด ถือเป็นข้อห้ามนะคะ เพราะอาจทำลายกลไกการออกฤทธิ์ที่ต้องการให้ค่อย ๆ ปลดปล่อยตัวยา หรือทำลายชั้นเคลือบที่ทำไว้เพื่อป้องกันการระคายเคืองต่อทางเดินอาหาร หรือสาเหตุอื่น ๆ อีกมากมาย ดังนั้น ยาที่ไม่มีการระบุไว้บนฉลากยาให้หักแบ่ง ก็อย่าไปหักไปแบ่งมันเลยนะคะ ยกเว้นถ้าท่านมีปัญหาจริง ๆ เช่น กลืนยาทั้งเม็ดไม่ได้ ให้สอบถามเภสัชกรของท่านก่อนว่ายานั้น ๆ สามารถหักแบ่งหรือบดเม็ดยาได้หรือไม่ด้วยค่ะ

 

 

แหม… การแบ่งเม็ดยานี่ก็สามารถเอามาคุยเป็นเรื่องเป็นราวได้อย่างไม่น่าเชื่อนะคะเนี่ย ^_^ และสุดท้ายที่อยากฝากไว้ก่อนจากกันก็คือ แม้ “การแบ่งเม็ดยา” บางชนิดไม่ได้ถือเป็นข้อห้าม แต่ถ้าเป็น rx12“การแบ่งยาให้คนอื่น ๆ ใช้” อันนี้… ห้ามโดยเด็ดขาดเลยนะ เสี่ยงที่ผู้รับจะได้รับอันตรายจากการแพ้ยาหรือได้ยาที่ห้ามใช้ในภาวะหรือโรคประจำตัวที่เค้าอยู่ ซึ่งหากเป็นอย่างนั้น… ความหวังดีอาจกลายเป็นประสงค์ร้ายโดยไม่รู้ตัวนะคะ…จะบอกให้! (แล้วมันเกี่ยวกับเรื่องการแบ่งเม็ดยาไหมเนี่ย… ^_^)

 

 

เรื่องที่เกี่ยวข้อง / แนะนำให้อ่านเพิ่มเติม

  1. จันคนา บูรณะโอสถ, สรายุทธ์ จันทร์มหเสถียร. การหักแบ่งยาเม็ด (Tablet splitting). วารสารไทยไภษัชนิพนธ์ 2550; ปีที่ 4 ฉบับเดือนเมษายน: 1-12.
  2. งานวิจัย Analysis of Drug Content and Weight Uniformity for Half-Tablets of 6 Commonly Split Medications
  3. บทความ Tablet splitting is a highly inaccurate and potentially dangerous practice
  4. บทความ เรื่องของเม็ดยา จากบล็อก ดอกผักบุ้ง : เภสัชกรกับงานปฐมภูมิ
  5. บทความ แบ่งครึ่งเม็ดยาคุ้มค่า(แม่นยำ)ไหม จากบล็อก นพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ : บ้านสุขภาพ
  6. บทความ แบ่งเม็ดยา…เรื่องเล็ก ๆ ที่เป็นเรื่องใหญ่ได้ จากบล็อก เรื่องเล่าจากเภสัชกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่