โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis)

เผยแพร่ครั้งแรก 9 ม.ค. 2020 อัปเดตล่าสุด 26 พ.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที

ความหมาย

เป็นการติดเชื้อในระบบประสาทส่วนกลางที่พบในเด็กทารก เด็กเล็ก และผู้สูงอายุเป็นส่วนใหญ่

สาเหตุ

การอักเสบของเยื่อหุ้มสมองเกิดจากการติดเชื้อเข้าทางน้ำไขสันหลัง ได้แก่ เชื้อแบคทีเรีย เชื้อวัณโรค เชื้อไวรัส เชื้อราและพยาธิ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อแบคทีเรียในกระแสเลือด เช่น มีหนองในโพรงเยื่อหุ้มปอด เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ กระดูกอักเสบ ปอดอักเสบ เป็นต้น อาจเกิดจากการติดเชื้อจากฝีในสมอง meningitis สมองอักเสบ ไขสันหลังอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ โพรงจมูกอักเสบ บางรายเกิดตามหลังการได้รับอุบัติเหตุหรือการตรวจ เช่น การผ่าตัดกระดูกกะโหลกศีรษะ การเจาะหลัง กะโหลกศีรษะร้าว ทำทางเชื่อมในโพรงสมอง เป็นต้น นอกจากนี้อาจเกิดจากเชื้อไวรัส

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195

พยาธิสรีรภาพ

เยื่อหุ้มสมองอักเสบมักเริ่มจากการอักเสบที่เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง (Arachnoid) ซึ่งทำให้เนื้อเยื่อบวมและเซลล์ประสาทถูกทำลาย การติดเชื้อโรคเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง (CNS) ซึ่งเข้าได้ 4 ทาง ได้แก่

  1. กระแสเลือด
  2. การเปิดโดยตรงระหว่างน้ำไขสันหลังกับสิ่งแวดล้อมภายนอก จากการผ่าตัดหรืออุบัติเหตุ
  3. ไปตามเส้นประสาทสมองและเส้นประสาทส่วนปลาย
  4. เข้าทางปากหรือจมูก

เชื้อโรคสามารถผ่านไปยังทารกโดยเชื้อจากสิ่งแวดล้อมเข้าทางมดลูก เชื้อโรคจะทำให้เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ทำให้มีปริมาณ Neutrophils มารวมตัวกันทำให้มีน้ำเกิดขึ้นในช่องว่างใต้เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง (Subarachnoid space) เป็นเหตุให้น้ำไขสันหลังเหนียวข้นขึ้น จึงไหลไปที่สมองและไขสันหลังได้น้อยลง และเกิดการขัดขวางวิลไลที่เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง (Arachnoid villi) และอุดกั้นการดูดซึมของน้ำไขสันหลังซึ่งเป็นสาเหตุของภาวะน้ำคั่งในกะโหลกศีรษะ (Hydrocephalus) ความดันในสมองเพิ่มขึ้น และทำให้เซลล์ในสมองบวม หลอดเลือดในสมองโป่งพอง ทำให้ขัดขวางเลือดไปเลี้ยงสมอง อาจเกิดก้อนลิ่มเลือดเกาะติดอยู่ที่ผนังด้านในของ

หลอดเลือดหรือหลอดเลือดแตก หากความดันในสมองไม่ลดลงจะทำให้เนื้อสมองตาย อาจทำให้มีการติดเชื้อที่เนื้อสมอง ส่วนการติดเชื้อจากไวรัสจะมีลิมโพไซต์มารวมตัวที่เยื่อหุ้มสมองชั้นกลาง ความรุนแรงจะไม่รุนแรงเท่าการติดเชื้อจากเชื้อแบคทีเรีย ไม่มีการบวมและจะหายได้เอง

อาการ

มีไข้ คลื่นไส้ และอาเจียน ปวดศีรษะ ซึ่งเป็นอาการของความดันในกะโหลกศีรษะเพิ่มขึ้น มีอาการคอแข็ง (Stiff neck) คอแอ่นไปข้างหลังและก้มไม่ลง (Opisthotonos) หากเป็นชนิด Meningococcal meningitis จะมีจุดเลือดออกหรือมีผื่นขึ้นตามผิวหนัง

การวินิจฉัยโรค

จากประวัติการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ เช่น คออักเสบ ทอนซิลอักเสบ โพรงจมูกอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ เป็นต้น ตรวจร่างกายจะพบว่า มีไข้ ปวดศีรษะ อาเจียน คอแข็ง (Stiff neck) ตรวจดู Kernig’s sign ได้ผลบวก (โดยให้ผู้ป่วยนอนหงายขาตรง งอข้อสะโพกข้างใดข้างหนึ่งให้โคนขาตั้งฉากกับแนวราบ แล้วค่อยๆ จับขาเหยียดข้อเข่าออกให้ตรง ผู้ป่วยจะปวดและตึงที่ขามาก) และมี Brudzinski’s sign ได้ผลบวก (โดยให้ผู้ป่วยนอนหงาย แล้วประคองศีรษะผู้ป่วยขึ้นให้คางชิดอก ผู้ป่วยจะงอเข่าและสะโพกเข้าหาตัวทันที) ตรวจเลือดพบเชื้อเจาะหลังอาจพบว่านำไขสันหลังมีลักษณะผิดปกติ (เชื้อแบคทีเรียจะขุ่นหรือเป็นหนอง เชื้อวัณโรคจะเป็นสีเหลือง) มีความดันของน้ำไขสันหลังสูง มีโปรตีนในน้ำไขสันหลังสูง

การรักษา

ให้ยาปฏิชีวนะที่สามารถผ่านไปที่ช่องว่างในชั้นเยื่อหุ้มสมองอะแร็ชนอยด์ (Subarachnoid space) ให้

เพนิซิลลิน (Ampicillin, Piperacillin) หรือ Cephalosporins (Ceftriaxone sodium, Cefotaxime sodium), Vancomycin hydrochloride อย่างเดียว หรือให้ร่วมกับ Rifampin เพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรีย จะต้องให้ขนาดสูงทางหลอดเลือดดำ อาจให้ Dexamethasone ในรายที่เป็น Acute bacterial meningitis และ Pheumococcal meningitis ให้ 15-20 นาที ใน dose แรก และ 6 ชั่วโมงต่อไปสำหรับ 4 วันต่อมา สเตียรอยด์จะช่วยลดการเสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกในทางเดินอาหาร (Gl bleeding) รักษาภาวะขาดน้ำและภาวะช็อกโดยการให้ fluid และการให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำในขนาดสูงๆ ตามเชื้อที่ตรวจพบ อาการชักอาจเกิดขึ้นในระยะแรกของโรคได้ ควบคุมโดย phenytoin (Dilantin) อาจต้องรักษาภาวะความดันในสมองสูง (Increase intracranial pressure; IICP)

การพยาบาล

จัดสิ่งแวดล้อมให้เงียบสงบเพื่อให้ผู้ป่วยพักผ่อน ให้ยาปฏิชีวนะตามแผนการรักษาดูแลให้ผู้ป่วยได้รับน้ำอย่างสมดุลเพื่อป้องกันเยื่อหุ้มสมองบวม เช่น บันทึกปริมาณน้ำเข้า-น้ำออก ปริมาณสารน้ำทางหลอดเลือดดำ ชั่งน้ำหนักทุกวัน ดูแลให้ได้รับน้ำอย่างเพียงพอ เป็นต้น ประคับประคองด้านอารมณ์เนื่องจากความเจ็บป่วยเกิดขึ้นทันทีทันใด ป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ภาวะช็อกเนื่องจากการติดเชื้อในกระแสเลือด (Septic shock) และการไหลเวียนล้มเหลว (Circulation collapse) เป็นต้น และป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากการเคลื่อนไหวไม่ได้ เช่น แผลกดทับและปอดบวม เป็นต้น ป้องกันอุบัติเหตุจากการชักหรือการรู้สึกตัวลดลง ชั่งน้ำหนักตัวทุกวัน ติดตามผลอิเล็กโทรไลต์ในซีรั่ม ปริมาณปัสสาวะ ควบคุมการติดเชื้อจนกระทั่ง 24 ชั่วโมงหลังจากให้ยาปฏิชีวนะ ป้องกันการติดเชื้อทั้งเสมหะจากช่องปากและจมูก คือ น้ำมูกและน้ำลาย


4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
healthline, What Do You Want to Know About Meningitis? (https://www.healthline.com/health/meningitis)
nhs.uk, Meningitis (https://www.nhs.uk/conditions/meningitis/), 8 March 2019

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

หากคุณยังมีคำถาม ส่งคำถามให้คุณหมอตอบได้ที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม