การผ่าตัด

การผ่าตัดบายพาสหัวใจ

รู้จักกับการผ่าตัดบายพาสหัวใจ
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 951,397 คน

การผ่าตัดบายพาสหัวใจ

การผ่าตัดบายพาสหัวใจ (Open Heart Bypass Surgery)

หรืออีกชื่อหนึ่งคือ การผ่าตัดทำ 'CABG' (Coronary Artery Bypass Graft Surgery) เป็นการรักษาจำเพาะสำหรับผู้มีหลอดเลือดหัวใจอุดตัน

หัวใจเป็นอวัยวะที่บีบเลือดไปเลี้ยงทั่วร่างกาย โดยมีเลือดจำเพาะมาเลียงที่หัวใจ (Coronary artery) ซึ่งหากเส้นเลือดนี้มีการอุดตัน จะเกิดภาวะที่เรียกว่า โรคหลอดเลือดแดงโคโรนารี (Coronary artery disease) ซึ่งจะทำให้ไม่มีออกซิเจนถูกขนส่งไปยังกล้ามเนื้อหัวใจ เกิดความเสียหายต่อกล้ามเนื้อหัวใจได้

การผ่าตัดบายพาสหัวใจ (Open hear surgery หรือ Bypass surgery) จึงถือเป็นการรักษาที่จำเพาะสำหรับภาวะนี้ โดยการเพิ่มปริมาณเลือดไปยังกล้ามเนื้อหัวใจ จะสามารถลดความเสียหายที่เกิดขึ้นกับหัวใจได้ ขณะผ่าตัดบายพาสหัวใจ จะมีการนำเส้นเลือดที่อุดตันออกไป หรือทำบายพาสเส้นเลือดนั้นโดยใช้เส้นเลือดที่เอามาจากตำแหน่งอื่นของร่างกาย ในการผ่าตัดส่วนใหญ่ จะมีการทำบายพาส 2-4 เส้น เพื่อให้มีเลือดไปเลี้ยงหัวใจเพียงพอ การผ่าตัดนี้ จะเรียกชื่อตามจำนวนเส้นเลือดที่มีการทำบายพาสได้สำเร็จ เช่น บายพาส 2 เส้น (double bypass), 3 เส้น (tripple bypass) หรือ 4 เส้น (quadruple bypass)

ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดบายพาสหัวใจ

  • การปรับเปลี่ยนการรับประทานอาหาร เลิกบุหรี่ และ เพิ่มการออกกำลังกาย ไม่สามารถทำให้ภาวะเส้นเลือดหัวใจอุดตันลดลงได้
  • การทำบอลลูนหลอดเลือดหัวใจล้มเหลว ไม่เหมาะสม หรือเกิดการอุดตันซ้ำหลังทำ
  • เจ็บหน้าอกขณะออกกำลังกาย
  • เกิดการอุดตันอย่างมากที่เส้นเลือดหัวใจใหญ่ข้างซ้าย (left main coronary artery)
  • พบการอุดตันของเส้นเลือดหัวใจหลายเส้นจากการทดสอบ
  • การใส่ขดลวดถ่างเส้นเลือดหัวใจล้มเหลว หรือจำเป็นต้องใส่ขดลวดซ้ำ
  • หัวใจห้องล่างซ้ายทำงานผิดปกติจากการขาดเลือด
  • มีความเสียงที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อหัวใจ

การเตรียมตัวสำหรับการทำผ่าตัดบายพาสหัวใจ ศัลยแพทย์หัวใจหลายท่านจะสั่งให้คุณทำการทดสอบก่อนการผ่าตัด เพื่อหาว่าเส้นเลือดหัวใจเส้นใดที่เกิดการอุดตัน และความรุนแรงของการอุดตันนั้น การฉีดสีหัวใจเป็นเป็นหนึ่งในการทดสอบที่สามารถทำได้โดยไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล เป็นการใช้เอ็กซเรย์ (X-rays) เพื่อบอกความรุนแรงของการอุดตัน การทดสอบสมรรถภาพหัวใจขณะได้รับการกระตุ้น การตรววจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และการดูผลเลือด เป็นวิธีที่จะทำให้ผู้ที่จะเข้ารับการผ่าตัด การดูผลเลือดอาจทำซ้ำอีกครั้งในวันก่อนผ่าตัด เพื่อประเมินการเสียเลือดระหว่างผ่าตัด ร่วมกับการประเมินสุขภาพทั่วไป ศัลยแพทย์จะมีคำแนะนำจำเพาะสำหรับผู้ป่วยที่จะเข้ารับการผ่าตัดบายพาสหัวใจได้ปฏิบัติ โดยคำแนะนำนี้อาจรวมถึงการปรับยาบางชนิด อาหาร และเครื่องดื่มบางอย่าง รวมถึงการเลิกบุหรี่

การผ่าตัดบายพาสหัวใจโดยใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

การผ่าตัดบายพาสหัวใจ เป็นการผ่าตัดที่มีการดมยาสลบ ร่วมกับการใช้เครื่องช่วยหายใจในระหว่างการผ่าตัด ศัลยแพทย์จะทำการเลือกดส้นเลือดที่จะใช้มาต่อทดแทน โดยเลือกใช้เส้นเลือดดำที่ขา (Saphenous vein) ซึ่งเป็นเส้นที่ใช้บ่อยที่สุดเนื่องจากมีความยาวมากพอในการนำมาใช้ทดแทนเส้นเลือดเดิมได้หลายตำแหน่ง แต่หากเส้นเลือดดำที่ขานี้ไม่สามารถนำมาใช้ได้ เรายังสามารถใช้เส้นเลือดบริเวณแขนมาแทนได้ เส้นเลือดที่ไปเลี้ยงบริเวณหน้าอก (left internal mammary artery) นิยมใช้ในการทำเป็นเส้นเลือดทดแทนเมื่อต้องการเปลี่ยนเส้นเลือดเพียงเส้นเดียว เนื่องจากสามารถนำมาได้จากการผ่าตัดเปิดหน้าอกครั้งเดียวกัน

หลังจากที่แพทย์ได้เส้นเลือดดำที่ขามาแล้ว จึงเริ่มทำการผ่าตัดเปิดหน้าอก โดยการผ่าตามความยาวของกระดูกอก (sternum) เพื่อให้ได้ช่องว่ามากพอในการเข้าไปผ่าตัดหัวใจต่อไป ในการผ่าตัดบายพาสหัวใจทั่วไป จะมีการหยุดการทำงานของหัวใจด้วยสารละลายโพแทสเซียม (potassium) เพื่อให้เส้นเลือดหัวใจอยู่นิ่งพอที่แพทย์จะสามารถจัดการกับเส้นเลือดนั้นๆได้ โดยในขณะนั้นเลือดจะไหลผ่านปอดและหัวใจเทียม (heart-lung machine) แทน ในตอนนี้ปอดและหัวใจเทียมจะทำหน้าที่แทนอัวยวะเดิม โดยไม่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ

หลังจากนั้น แพทย์จะทำการวางเส้นเลือดใหม่ โดยเปลี่ยนเส้นทางของเลือดให้มาทางเส้นเลือดใหม่ หรืออาจจะนำเส้นเก่าออกและต่อเส้นใหม่เข้าไปแทน ดังนั้น เวลาที่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียมจะขึ้นอยู่กับคววามเร็วในการเปลี่ยนหรือตัดต่อเส้นเลือดนั้นๆ และจำนวนเส้นเลือดที่ต้องเปลี่ยน หลังจากจัดการเส้นเลือดหัวใจเรียบร้อยแล้ว จะเริ่มทำให้หัวใจกลับมาทำงานอีกครั้ง ทำการมัดและจัดกระดูกอกเข้าที่เดิมโดยใช้ลวด เพื่อเพิ่มความแข็งแรงระหว่าที่รอกระดูกติด หลังจากนั้นจึงเย็บปิดแผลที่อก

ข้อดีของการผ่าตัดโดยใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

  • ศัลยแพทย์ทำงานได้เร็วขึ้นเนื่องจากหัวใจอยู่นิ่ง
  • มีเลือดออกน้อย ทำให้แพทย์ทำงานได้รวดเร็วขึ้น
  • เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ไ่มพร้อมเข้ารับการผ่าตัด

ข้อเสียของการผ่าตัดโดยใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

  • เพิ่มโอกาสการเกิดการอักเสบ หรือเลือดจับตัวเป็นก้อนหลังผ่าตัด
  • มีโอกาสได้รับเลือดมากกว่าการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม
  • มีโอกาสเกิดสารน้ำคั่งในร่างกายได้มากกว่าการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม
  • มีความเสี่ยงต่อการเกิดไตวายได้มากกว่าการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม
  • ใช้เวลาในการนอนโรงพยาบาลนานกว่าการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม
  • เพิ่มโอกาสของการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง

การผ่าตัดบายพาสหัวใจโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

การผ่าตัดนี้จะไม่มีการหยุดการเต้นของหัวใจ โดยศัลยแพทย์จะใช้วิธีการผ่าตัดเดียวกันกับการผ่าตัดแบบใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม แต่จะยังคงมีการไหลเวียนของเลือดผ่านหัวใจในระหว่างที่ทำการผ่าตัด ในขณะที่การผ่าตัดโดยใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียมนั้น หัวใจยังคงเต้นอยู่ภายใต้การควบคุมของเครื่องมือแพทย์ ทั้งนี้ มีการผ่าตัดบายพาสหัวใจ (CABG) โดยไม่ใช้เครื่อปอดและหัวใจเทียมถึง 20%

ข้อดีของการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

  • หัวใจยังเต้นอยู่ ทำให้การผ่าตัดช้าลง
  • เสียเลือดน้อยกว่า และมีการให้เลือดน้อยกว่า
  • ลดโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดสมอง
  • ลดระยะเวลาของการนอนโรงพยาบาล
  • ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า

ข้อเสียของการผ่าตัดโดยไม่ใช้เครื่องปอดและหัวใจเทียม

  • 70% มีลักษณะทางกายภาพไม่เหมาะสม หรือมีโรคแทรกซ้อนมาก
  • มักไม่นิยมในผู้ป่วยที่ไม่พร้อมเข้ารับการผ่าตัด

การพักฟื้นหลังการผ่าตัดบายพาสหัวใจ

ในการผ่าตัดส่วนใหญ่ จะมีการให้ยาเพื่อปลุกผู้ป่วยหลังการเย็บปิดแผลเรียบร้อยแล้ว แต่ศัลยแพทย์ที่ผ่าตัดบายพาสหัวใจส่วนใหญ่จะรอให้ผู้ป่วยตื่นขึ้นเองอย่างช้าๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการกระตุ้นให้หัวใจทำงานหนักเมื่อผู้ป่วยตื่นเร็วเกินไป หลังจากนั้นผู้ป่วยจะถูกย้ายไปยังห้องพักฟื้น โดยทั่วไปมักเป็นหอผู้ป่วยหนักสำหรับโรคหัวใจหรือโรคทางศัลยกรรมโดยเฉพาะ เพื่อให้ฟื้นจากการดมยาสลบช้าๆ โดยที่นี้จะมีพยาบาลดูแลเฉพาะแต่ลงคน และผู้ป่วยยังคนหายใจผ่านเครื่องช่วยหายใจในช่วงที่ยังหลับอยู่

ผู้ป่วยจะมีสายระบายออกมาจากอก เพื่อช่วยระบายเลือดที่คั่งอยู่รอบๆหัวใจ ซึ่งสายนี้จะใส่ในช่วงหลังผ่าตัดเสร็จก่อนการเย็บปิด โดยอาจใช้เป็นสายน้ำเกลือเส้นใหญ่ที่เรียกว่า 'Swan-Ganz' แทนได้ เพื่อการให้ยาและติดตามการทำงานของหัวใจ หลังจากผู้ป่วยฟื้นดีจากการดมยาสลบแล้ว จะมีการถอดท่อช่วยหายใจ (extubation) และให้ผู้ป่วยหายใจด้วยตนเอง หลังถอดท่อช่วยหายใจช่วงแรก อาจมีการให้ออกซิเจนทดแทนแก่ผู้ป่วยทางจมูก และมีการตรวจวัดค่าออกซิเจนในเลือดอย่างใกล้ชิด หากค่าออกซิเจนในเลือดมีค่าต่ำลง หรือผู้ป่วยไม่สามารถหายใจเองได้ จำเป็นต้องมีการใส่ท่อช่วยหายใจกลับเข้าไปใหม่อีกครั้ง

หลังจากที่ผู้ป่วยตื่นดีและสามารถหายใจได้ด้วยตนเอง ผู้ป่วยจะได้รับการทำกายภาพบำบัดอย่างเข้มงวด เริ่มด้วยการนั่งห้อยขาขอบเตียง หรือยืนและเดินไปยังเก้าอี้ใกล้ๆ ผู้ป่วยจะได้รับการสอนวิธีการขยับตัวเพื่อให้มีอาการปวดน้อยที่สุด และการดูแลแผลผ่าตัด โดยจะมีการให้ยาแก้ปวดอย่างเพียงพอเพื่อไม่ให้ผู้ป่วยได้รับความเจ็บปวดมากเกินไป โดยทั่วไปผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดบายพาสหัวใจจะอยู่ในหอผู้ป่วยหนักอย่างน้อย 24 ชั่วโมง สายระบายทางช่องออกจะถูกเอาออกหลังผ่าตัดอย่างน้อย 48 ชั่วโมง ก่อนย้ายผู้ป่วยไปยังห้องพักฟื้นทั่วไป ผู้ป่วยส่วนใหญ่พบว่ามีความเจ็บปวดลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังเอาสายระบายออก

การใช้ชีวิตหลังผ่าตัดบายพาสหัวใจ

การผ่าตัดบายพาสหัวใจไม่ใช่การรักษาโรคหัวใจให้หายขาด แต่เป็นวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพ ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดไปหากไม่ทำตามคำแนะนำในการปรับเปลี่ยนการใช้ชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการปรับเปลี่ยนอาหาร การเลิกบุหรี่ การออกกำลังกาย การลดน้ำหนัก หรือการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เส้นเลือดหัวใจที่ซ่อมแซมไปแล้วก็สามารถกลับมาตีบได้อีก ผู้ป่วยบางรายอาจต้องการทำกายภาพบำบัดหลังออกจากโรงพยาบาล เพื่อเพิ่มความแข็งแรงให้กับร่างกายและหัวใจ โรงพยาบาลบางแห่งอาจมีโปรแกรมกายภาพบำบัดเฉพาะสำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจ บางแห่งอาจมีเฉพาะนักกายภาพบำบัดให้คำแนะนำ

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่