โภชนาการ

รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

เผยแพร่ครั้งแรก 25 ก.พ. 2018 อัปเดตล่าสุด 4 ส.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที
รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

 เมื่อมีการสั่งอาหารลดหรือจำกัดโซเดียมสำหรับผู้ป่วย นักกำหนดอาหารจำเป็นต้องคำนวณอาหารเพื่อให้ทราบปริมาณอาหารที่ผู้ป่วยรับประทานได้ และปริมาณโซเดียมที่มีอยู่ในอาหารนั้นโดยเฉพาะถ้าเป็นการจำกัดโซเดียมปานกลาง(moderate sodium restriction) หรือต่ำกว่านี้ เพราะอาหารแต่ละชนิดมีปริมาณโซเดียมมากน้อยแตกต่างกัน ดังได้กล่าวมาแล้ว

ในการคำนวณอาหารลดโซเดียมจะสะดวกและสามารถทำได้ง่ายขึ้น ถ้านำคุณค่าอาหารในรายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียมมาใช้ ดังแสดงในตารางที่ 9.2 ส่วนรายละเอียดของอาหารแต่ละหมวดในรายการอาหารแลกเปลี่ยนลดโซเดียม มีดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195
  1. หมวดน้ำนมและผลิตภัณฑ์ น้ำนม 1 ส่วน มีคาร์โบไฮเดรต 12 กรัม โปรตีน 8 กรัม ไขมัน 8 กรัม มีโซเดียม 5 มิลลิอิควิวาเลนต์ (115 มิลลิกรัมของโซเดียม) ส่วนเนยแข็ง 1 ออนซ์ ซึ่งมีโปรตีนเทียบเท่ากับนมสด 1 ถ้วยตวง นั้นมีโซเดียมมากกว่า 3 เท่าของโซเดียมในนมสด
  2. หมวดผัก ผักแต่ละชนิดมีปริมาณโซเดียมแตกต่างกัน ผักที่มีโซเดียมมาก ผู้ป่วยที่จำกัดโซเดียมอย่างเคร่งครัดไม่ควรรับประทาน ได้แก่ แครอท บีทรูท ขึ้นฉ่ายฝรั่ง ในกรณีที่จำกัดโซเดียมมาก (ต่ำกว่า 1,000 มิลลิกรัม) การะใช้ผักในการประกอบอาหารต้องนำมาพิจารณาด้วยผักที่ใช้ในการประกอบอาหารลดโซเดียมควรเป็นผักสด ผักแช่เย็นแข็ง ผักกระป๋องที่ไม่ใส่เกลือ เป็นต้น ถ้าผู้ป่วยต้องจำกัดโซเดียมอย่างมาก ต้องเลือกชนิดของผักในการเตรียมอาหาร ซึ่งโซเดียมในผักมีปริมาณที่แตกต่างกันตามชนิดของผัก ดังแสดงในตารางที่ 9.3
  3. หมวดผลไม้ ผลไม้เป็นอาหารที่มีโซเดียมน้อย แต่เมื่อนำไปปรุงแต่งเช่น ทำขนม หากมีการเติมเกลือจะมีโซเดียมเพิ่มขึ้น เช่น กล้วยบวชชี ผลไม้ดอง และแช่อิ่มที่มีการเติมเกลือดังแสดงในตารางที่ 9.4
  4. หมวดข้าวและธัญพืช หากมิได้ปรุงแต่งจะมีปริมาณโซเดียมน้อย แต่ถ้าผ่านการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ พบว่า ปริมาณโซเดียมจะเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากมีการเติมเกลือในกรรมวิธีการผลิต เช่น บะหมี่ ขนมปัง มะกะโรนี เป็นต้น ดังนั้นหมวดข้าวและธัญพืชจะมีปริมาณโซเดียมแตกต่างกันดังแสดงในตารางที่ 9.5
  5. หมวดเนื้อสัตว์ เนื้อสัตว์มีหลายชนิดจึงทำให้มีปริมาณโซเดียมแตกต่างกัน คือ เนื้อสัตว์ไขมันต่ำมาก และเนื้อสัตว์ไขมันต่ำ ซึ่งเป็นอาหารที่ได้จากทะเลและไข่ ในปริมาณ 1 ส่วนให้โซเดียมประมาณ 3 มิลลิอิควิวาเลนต์ (69 มิลลิกรัมของโซเดียม) ส่วนเนื้อสัตว์ไขมันปานกลาง และไขมันสูงได้แก่ เนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ ในประมาณ 1 ส่วนให้โซเดียมประมาณ 1 มิลลิอิควิวาเลนต์ (23 มิลลิกรัมของโซเดียม)
  6. หมวดไขมัน ได้แก่ น้ำมันพืชทุกชนิด และไขมันจากสัตว์ เช่น น้ำมันหมู เนยแท้ชนิดจืด ไม่มีโซเดียม ส่วนไขมันที่มีโซเดียม ได้แก่ ไขมันที่มีน้ำปนและเติมเกลือ เช่น เนยสดชนิดเติมเกลือ เนยเทียมชนิดเค็ม เป็นต้น

ตาราง ปริมาณโซเดียมในอาหาร 1 ส่วน ตามหมวดรายการอาหารแลกเปลี่ยน

หมวดอาหาร น้ำหนัก

(กรัม)

โซเดียม

mEq.(mg)

คาร์โบไฮเดรต

(กรัม)

โปรตีน

(กรัม)

ไขมัน

(กรัม)

พลังงาน

(กิโลแคลอรี่)

หมวดน้ำนม

นมธรรมดา

นมพร่องมันเนย

นมขาดมันเนย

 

240

240

240

 

5(115)

5(115)

5(115)

 

12

12

12

 

8

8

8

 

8

5

0-3

 

150

120

90

หมวดผัก

ผัก ก

ผัก ข

 

100

100

 

ตามชนิด

ตามชนิด

 

5

 

2

 

 

25

หมวดผลไม้

ผลไม้

 

ตามชนิด

 

เล็กน้อย

 

15

 

 

 

60

หมวดข้าว และผลิตภัณฑ์

   น้ำตาล

ขาว-แป้ง

 

5

ตามชนิด

 

ตามชนิด

 

5

15

 

3

 

 

20

80

หมวดเนื้อสัตว์

เนื้อสัตว์ไขมันสูง (ก)

เนื้อสัตว์ไขมันปานกลาง (ข)

เนื้อสัตว์ไขมันต่ำ (ค)

เนื้อสัตว์ไขมันต่ำมาก (ง)

 

30

30

30

30

 

1(23)

1(23)

3(69)

3(69)

 

 

7

7

7

7

 

8

5

3

0-1

 

100

75

55

35

หมวดไขมัน

ไขมัน

 

ตามชนิด

 

 

 

 

5

 

45

ที่มา : ดัดแปลงจากพัทธนันท์, 2555 และ รุจิรา, 2552

ตาราง  ปริมาณโซเดียมในผักบางชนิดต่อผัก 100 กรัม

รายชื่อ โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

รายชื่อ โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

หอมหัวใหญ่

ถั่วงอก

มะเขือเทศ

แตงร้าน

กะหล่ำดอก

เห็ดฟาง

กะหล่ำปลี

ถั่วฝักยาว

ผักกาดหอมม่วง

บรอกโคลี

ชะอม

ผักกาดขาว

4

11

12

15

18

21

24

24

25

31

42

46

0.17

0.48

0.52

0.65

0.78

0.91

1.04

1.04

1.09

1.35

1.83

2.00

แครอท

คะน้า

ผักกวางตุ้ง

เมล็ดถั่วลันเตาแช่แข็ง

ผักปวยเล้ง

ผักบุ้งจีน

ขึ้นฉ่าย

ใบกะเพรา

เห็ดหูหนูแห้ง

ข้าวโพดอ่อน

ใบชะพลู

ผักกาดดอง

58

86

110

112

114

118

125

146

246

279

326

1044

2.52

3.74

4.78

4.87

4.96

5.13

5.43

6.35

10.70

12.13

14.17

45.39

ที่มา : สถาบันวิจัยโภชนาการ, 2548

ตาราง  ปริมาณโซเดียมในผลไม้บางชนิดต่อน้ำหนักหนึ่งหน่วยบริโภค

รายชื่อ น้ำหนักต่อหน่วยบริโภค (กรัม) โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

สับปะรด

กล้วยหอม

แตงโม

ฝรั่ง

เงาะ

มะละกอสุก

มะม่วงสุก

ส้ม

แอปเปิล

ชมพู่

125

50

285

120

85

115

80

150

100

250

6

11

17

18

19

28

35

50

64

65

0.26

0.48

0.74

0.78

0.82

1.22

1.52

2.17

2.91

2.83

ที่มา : วีรนุช และสิริสวัสดิ์, ม.ป.ป.

ตาราง ปริมาณโซเดียมในหมวดข้าว ธัญพืชบางชนิดต่อ 1 หน่วยบริโภค

รายการที่มีโซเดียมประมาณ 0.5

mEq. (11.5 mg)

รายการที่มีโซเดียมประมาณ 8

mEq. (184 mg)

ขนมปังไม่ใส่เกลือ

คอร์นเฟลก

ข้าว

มะกะโรนี (ไม่เติมเกลือ)

เส้นก๋วยเตี๋ยว

ข้าวโพดคั่ว

ขนมปังแครกเกอร์

ขนมปังทั่วไป

ขนมปังทำแฮมเบอร์เกอร์

ขนมปังโรล

ขนมปังมัฟฟิน

มะกะโรนี สปาเกตตี เติมเกลือหลังลวก 1/8 ช้อนชา

ก๋วยเตี๋ยว เติมเกลือหลังลวก 1/8 ช้อนชา

ที่มา : ดัดแปลงจากรุจิรา, 2552

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195

5 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
Meal Plans and Diabetes (for Teens). Nemours KidsHealth. (https://kidshealth.org/en/teens/meal-plans-diabetes.html)
The Diabetes Exchange Diet's List of Free Foods. Verywell Health. (https://www.verywellhealth.com/free-foods-diabetes-exchange-lists-3289496)
7-day diabetes meal plan: Meals and planning methods. Medical News Today. (https://www.medicalnewstoday.com/articles/318277)

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
บทความต่อไป