โภชนาการ

รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 621,162 คน

รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

รายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียม

 เมื่อมีการสั่งอาหารลดหรือจำกัดโซเดียมสำหรับผู้ป่วย นักกำหนดอาหารจำเป็นต้องคำนวณอาหารเพื่อให้ทราบปริมาณอาหารที่ผู้ป่วยรับประทานได้ และปริมาณโซเดียมที่มีอยู่ในอาหารนั้นโดยเฉพาะถ้าเป็นการจำกัดโซเดียมปานกลาง(moderate sodium restriction) หรือต่ำกว่านี้ เพราะอาหารแต่ละชนิดมีปริมาณโซเดียมมากน้อยแตกต่างกัน ดังได้กล่าวมาแล้ว

ในการคำนวณอาหารลดโซเดียมจะสะดวกและสามารถทำได้ง่ายขึ้น ถ้านำคุณค่าอาหารในรายการอาหารแลกเปลี่ยนจำกัดโซเดียมมาใช้ ดังแสดงในตารางที่ 9.2 ส่วนรายละเอียดของอาหารแต่ละหมวดในรายการอาหารแลกเปลี่ยนลดโซเดียม มีดังนี้

  1. หมวดน้ำนมและผลิตภัณฑ์ น้ำนม 1 ส่วน มีคาร์โบไฮเดรต 12 กรัม โปรตีน 8 กรัม ไขมัน 8 กรัม มีโซเดียม 5 มิลลิอิควิวาเลนต์ (115 มิลลิกรัมของโซเดียม) ส่วนเนยแข็ง 1 ออนซ์ ซึ่งมีโปรตีนเทียบเท่ากับนมสด 1 ถ้วยตวง นั้นมีโซเดียมมากกว่า 3 เท่าของโซเดียมในนมสด
  2. หมวดผัก ผักแต่ละชนิดมีปริมาณโซเดียมแตกต่างกัน ผักที่มีโซเดียมมาก ผู้ป่วยที่จำกัดโซเดียมอย่างเคร่งครัดไม่ควรรับประทาน ได้แก่ แครอท บีทรูท ขึ้นฉ่ายฝรั่ง ในกรณีที่จำกัดโซเดียมมาก (ต่ำกว่า 1,000 มิลลิกรัม) การะใช้ผักในการประกอบอาหารต้องนำมาพิจารณาด้วยผักที่ใช้ในการประกอบอาหารลดโซเดียมควรเป็นผักสด ผักแช่เย็นแข็ง ผักกระป๋องที่ไม่ใส่เกลือ เป็นต้น ถ้าผู้ป่วยต้องจำกัดโซเดียมอย่างมาก ต้องเลือกชนิดของผักในการเตรียมอาหาร ซึ่งโซเดียมในผักมีปริมาณที่แตกต่างกันตามชนิดของผัก ดังแสดงในตารางที่ 9.3
  3. หมวดผลไม้ ผลไม้เป็นอาหารที่มีโซเดียมน้อย แต่เมื่อนำไปปรุงแต่งเช่น ทำขนม หากมีการเติมเกลือจะมีโซเดียมเพิ่มขึ้น เช่น กล้วยบวชชี ผลไม้ดอง และแช่อิ่มที่มีการเติมเกลือดังแสดงในตารางที่ 9.4
  4. หมวดข้าวและธัญพืช หากมิได้ปรุงแต่งจะมีปริมาณโซเดียมน้อย แต่ถ้าผ่านการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ พบว่า ปริมาณโซเดียมจะเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากมีการเติมเกลือในกรรมวิธีการผลิต เช่น บะหมี่ ขนมปัง มะกะโรนี เป็นต้น ดังนั้นหมวดข้าวและธัญพืชจะมีปริมาณโซเดียมแตกต่างกันดังแสดงในตารางที่ 9.5
  5. หมวดเนื้อสัตว์ เนื้อสัตว์มีหลายชนิดจึงทำให้มีปริมาณโซเดียมแตกต่างกัน คือ เนื้อสัตว์ไขมันต่ำมาก และเนื้อสัตว์ไขมันต่ำ ซึ่งเป็นอาหารที่ได้จากทะเลและไข่ ในปริมาณ 1 ส่วนให้โซเดียมประมาณ 3 มิลลิอิควิวาเลนต์ (69 มิลลิกรัมของโซเดียม) ส่วนเนื้อสัตว์ไขมันปานกลาง และไขมันสูงได้แก่ เนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ ในประมาณ 1 ส่วนให้โซเดียมประมาณ 1 มิลลิอิควิวาเลนต์ (23 มิลลิกรัมของโซเดียม)
  6. หมวดไขมัน ได้แก่ น้ำมันพืชทุกชนิด และไขมันจากสัตว์ เช่น น้ำมันหมู เนยแท้ชนิดจืด ไม่มีโซเดียม ส่วนไขมันที่มีโซเดียม ได้แก่ ไขมันที่มีน้ำปนและเติมเกลือ เช่น เนยสดชนิดเติมเกลือ เนยเทียมชนิดเค็ม เป็นต้น

ตาราง ปริมาณโซเดียมในอาหาร 1 ส่วน ตามหมวดรายการอาหารแลกเปลี่ยน

หมวดอาหาร น้ำหนัก

(กรัม)

โซเดียม

mEq.(mg)

คาร์โบไฮเดรต

(กรัม)

โปรตีน

(กรัม)

ไขมัน

(กรัม)

พลังงาน

(กิโลแคลอรี่)

หมวดน้ำนม

นมธรรมดา

นมพร่องมันเนย

นมขาดมันเนย

 

240

240

240

 

5(115)

5(115)

5(115)

 

12

12

12

 

8

8

8

 

8

5

0-3

 

150

120

90

หมวดผัก

ผัก ก

ผัก ข

 

100

100

 

ตามชนิด

ตามชนิด

 

5

 

2

 

 

25

หมวดผลไม้

ผลไม้

 

ตามชนิด

 

เล็กน้อย

 

15

 

 

 

60

หมวดข้าว และผลิตภัณฑ์

   น้ำตาล

ขาว-แป้ง

 

5

ตามชนิด

 

ตามชนิด

 

5

15

 

3

 

 

20

80

หมวดเนื้อสัตว์

เนื้อสัตว์ไขมันสูง (ก)

เนื้อสัตว์ไขมันปานกลาง (ข)

เนื้อสัตว์ไขมันต่ำ (ค)

เนื้อสัตว์ไขมันต่ำมาก (ง)

 

30

30

30

30

 

1(23)

1(23)

3(69)

3(69)

 

 

7

7

7

7

 

8

5

3

0-1

 

100

75

55

35

หมวดไขมัน

ไขมัน

 

ตามชนิด

 

 

 

 

5

 

45

ที่มา : ดัดแปลงจากพัทธนันท์, 2555 และ รุจิรา, 2552

ตาราง  ปริมาณโซเดียมในผักบางชนิดต่อผัก 100 กรัม

รายชื่อ โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

รายชื่อ โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

หอมหัวใหญ่

ถั่วงอก

มะเขือเทศ

แตงร้าน

กะหล่ำดอก

เห็ดฟาง

กะหล่ำปลี

ถั่วฝักยาว

ผักกาดหอมม่วง

บรอกโคลี

ชะอม

ผักกาดขาว

4

11

12

15

18

21

24

24

25

31

42

46

0.17

0.48

0.52

0.65

0.78

0.91

1.04

1.04

1.09

1.35

1.83

2.00

แครอท

คะน้า

ผักกวางตุ้ง

เมล็ดถั่วลันเตาแช่แข็ง

ผักปวยเล้ง

ผักบุ้งจีน

ขึ้นฉ่าย

ใบกะเพรา

เห็ดหูหนูแห้ง

ข้าวโพดอ่อน

ใบชะพลู

ผักกาดดอง

58

86

110

112

114

118

125

146

246

279

326

1044

2.52

3.74

4.78

4.87

4.96

5.13

5.43

6.35

10.70

12.13

14.17

45.39

ที่มา : สถาบันวิจัยโภชนาการ, 2548

ตาราง  ปริมาณโซเดียมในผลไม้บางชนิดต่อน้ำหนักหนึ่งหน่วยบริโภค

รายชื่อ น้ำหนักต่อหน่วยบริโภค (กรัม) โซเดียม

(mg)

โซเดียม

(mEq.)

สับปะรด

กล้วยหอม

แตงโม

ฝรั่ง

เงาะ

มะละกอสุก

มะม่วงสุก

ส้ม

แอปเปิล

ชมพู่

125

50

285

120

85

115

80

150

100

250

6

11

17

18

19

28

35

50

64

65

0.26

0.48

0.74

0.78

0.82

1.22

1.52

2.17

2.91

2.83

ที่มา : วีรนุช และสิริสวัสดิ์, ม.ป.ป.

ตาราง ปริมาณโซเดียมในหมวดข้าว ธัญพืชบางชนิดต่อ 1 หน่วยบริโภค

รายการที่มีโซเดียมประมาณ 0.5

mEq. (11.5 mg)

รายการที่มีโซเดียมประมาณ 8

mEq. (184 mg)

ขนมปังไม่ใส่เกลือ

คอร์นเฟลก

ข้าว

มะกะโรนี (ไม่เติมเกลือ)

เส้นก๋วยเตี๋ยว

ข้าวโพดคั่ว

ขนมปังแครกเกอร์

ขนมปังทั่วไป

ขนมปังทำแฮมเบอร์เกอร์

ขนมปังโรล

ขนมปังมัฟฟิน

มะกะโรนี สปาเกตตี เติมเกลือหลังลวก 1/8 ช้อนชา

ก๋วยเตี๋ยว เติมเกลือหลังลวก 1/8 ช้อนชา

ที่มา : ดัดแปลงจากรุจิรา, 2552

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่