Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
ภูมิแพ้

ไซนัสอักเสบ สาเหตุ อาการ วิธีรักษาป้องกันและการดูแลตนเองเมื่อเป็นโรค

ไซนัสอักเสบ หนึ่งในโรคที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน มาทำความรู้จักสาเหตุ อาการ วิธีรักษาและป้องกันโรคนี้กันเถอะ!
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 12 ธ.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,536,966 คน

ไซนัสอักเสบ สาเหตุ อาการ วิธีรักษาป้องกันและการดูแลตนเองเมื่อเป็นโรค

“ไซนัส” คือ โพรงอากาศที่อยู่บริเวณข้างๆ โพรงจมูก เมื่อไซนัสเกิดการอักเสบย่อมส่งผลต่อโพรงจมูก และระบบทางเดินหายใจ ทำให้คุณรู้สึกปวดตึงใบหน้า คัดจมูก มีน้ำมูกข้น อีกทั้งยังทำให้ความสามารถในการรับกลิ่นลดลงด้วย

“ไซนัสอักเสบ” จึงเป็นหนึ่งในโรคที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตไม่น้อยเลยทีเดียว เราจึงควรทำความรู้จัก และหาวิธีรักษาป้องกันอย่างถูกวิธี เพื่อไม่ให้อาการของโรคร้ายแรงขึ้นนั่นเอง

ไซนัสอักเสบคืออะไร?

ไซนัสอักเสบ (Sinusitis) คือ โรคที่เกิดขึ้นเมื่อโพรงอากาศ หรือที่เรียกว่า “ไซนัส” ที่อยู่ข้างจมูกเกิดการอักเสบ โดยการอักเสบเกิดขึ้นได้ทั้งจากการติดเชื้อไวรัส และเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งจะมีระยะเวลาแสดงอาการและมีวิธีรักษาที่แตกต่างกันด้วย

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเป็นโรคไซนัสอักเสบ?

  • ผู้ป่วยโรคหวัด
  • ผู้ป่วยโรคหอบหืด
  • ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ
  • เป็นโรคภูมิแพ้
  • ผู้ที่เข้ารับทันตกรรม อาจเกิดการติดเชื้อทางทันตกรรมได้
  • ผู้ที่เดินทางโดยเครื่องบิน

โรคไซนัสอักเสบมีกี่ชนิด?

โรคไซนัสอักเสบมีอยู่ด้วยกัน 3 ชนิด คือ

1. โรคไซนัสอักเสบแบบเฉียบพลัน (Acute sinusitis)

ไซนัสอักเสบชนิดนี้เป็นชนิดที่พบได้ทั่วไป โดยผู้ป่วยที่เป็นโรคไซนัสอักเสบแบบเฉียบพลันจะมีอาการไม่เกิน 4 สัปดาห์ ซึ่งสามารถดูได้ว่า เชื้อชนิดใดเป็นสาเหตุของการเกิดโรคได้โดยการดูระยะเวลาการแสดงอาการ ดังนี้

  • เชื้อไวรัส: ส่วนมากจะมีอาการไม่เกิน 10 วัน และหายได้เองโดยไม่จำเป็นต้องรับประทานยาปฏิชีวนะ
  • เชื้อแบคทีเรีย: ผู้ป่วยจะมีอาการของหวัด หรือการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนบนมากกว่า 10 วันขึ้นไป และอาจจำเป็นต้องรับประทานยาปฏิชีวนะเพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรีย

2. โรคไซนัสอักเสบกึ่งเฉียบพลัน (Subacute sinusitis)

โรคไซนัสอักเสบกึ่งเฉียบพลัน จะมีระยะเวลาในการแสดงอาการ 4-12 สัปดาห์ และมีวิธีที่สามารถรักษาให้หายได้ง่าย

3. โรคไซนัสอักเสบแบบเรื้อรัง (Chronic sinusitis)

หากคุณมีอาการของโรคไซนัสอักเสบมากกว่า 12 สัปดาห์ขึ้นไปจะถือว่า เป็นโรคอักเสบแบบเรื้อรัง โดยจะมีอาการน้อยกว่าโรคไซนัสอักเสบแบบเฉียบพลัน แต่ก็อาจมีอาการของโรคไซนัสอักเสบแบบเฉียบพลันแทรกซ้อนเป็นระยะๆ ได้

สาเหตุของโรคไซนัสอักเสบ

โรคไซนัสอักเสบ เกิดได้จากหลายสาเหตุ โดยในบทความนี้จะแบ่งสาเหตุออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ สาเหตุที่เกิดจากการบวมของเยื่อบุจมูก และสาเหตุที่เกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างที่อยู่ภายในจมูก โดยมีรายละเอียด ดังนี้

สาเหตุที่เกิดจากการบวมของเยื่อบุจมูก (Mucosal obstruction cause)

1. เชื้อแบคทีเรีย

การติดเชื้อแบคทีเรียสามารถที่จะทำให้เกิดโรคไซนัสอักเสบได้ เพราะเป็นการติดเชื้อแบบซ้ำๆ ซึ่งแบคทีเรียที่พบได้หลักๆ คือ

  • Streptococcus pneumonia
  • Haemophilus influenza
  • Moraxella catarrhalis
  • Streptococcal species
  • Anaerobic bacteria
  • Staphylococcus aureus

2. โรคภูมิแพ้

ภาวะภูมิแพ้ถือเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคไซนัสอักเสบ เพราะจะทำให้เยื่อบุจมูกอักเสบ และเกิดการบวมขึ้น นอกจากนี้ อากาศภายในที่ไหลเวียนได้ไม่ดีพอ ก็ส่งผลทำให้เกิดโรคไซนัสอักเสบได้เช่นกัน

3. ภาวะกรดไหลย้อน

ภาวะกรดไหลย้อนเป็นภาวะที่เกิดกรดขึ้นภายในกระเพาะ โดยจะมีการไหลย้อนของกรดในกระเพาะกลับมาที่โพรงหลังจมูก (Nasopharynx) จึงทำให้กรดนี้ส่งผลกระทบต่อเยื่อบุจมูกได้ และยังสามารถส่งผลกระทบทำให้การติดเชื้อแบคทีเรียต่างๆ ได้ง่ายกว่าปกติ

สาเหตุที่เกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างที่อยู่ภายในจมูก (Structural cause)

1. การทำงานผิดปกติของระบบไซนัส

การทำงานผิดปกติของระบบไซนัสเกิดจากระบบไซนัสหลักๆ ทำงานไม่สอดคล้องกัน โดยมีส่วนต่างๆ คือ

  • ไซนัสส่วนหัวคิ้ว (Frontal sinus)
  • ไซนัสส่วนหัวตา (Ethmoid sinus)
  • ไซนัสส่วนโหนกแก้ม (Maxillary sinus)
  • ไซนัสส่วนฐานสมอง (Sphenoid sinus)

ไซนัสเหล่านี้ เป็นส่วนที่ใช้สำหรับการระบายน้ำมูก หากมีสิ่งกีดขวางอยู่ภายในระบบไซนัสเหล่านี้ ก็จะทำให้เกิดการคั่งของน้ำมูก กระทั่งกลายมาเป็นปัญหา จนทำให้เกิดโรคไซนัสอักเสบขึ้นได้นั่นเอง

2. ความผิดปกติของการพัดโบกของซีเลีย (Ciliary dysfunction)

ซีเลีย มีความสำคัญต่อกลไกภายในไซนัสเป็นอย่างมาก เพราะซีเลียจะทำหน้าที่พัดโบกเพื่อระบายน้ำมูกในไซนัส ไม่ให้มีการคั่งของน้ำมูกในไซนัส หากเกิดการติดเชื้อขึ้นก็จะทำให้การพัดโบกสูญเสียประสิทธิภาพในการระบายความคั่งของน้ำมูก

ความผิดปกตินี้ อาจจะต้องใช้ระยะเวลาถึง 3 สัปดาห์ ในการฟื้นฟูให้กลับมาใช้งานได้ตามปกติ

อาการของโรคไซนัสอักเสบ

โรคไซนัสอักเสบ มีอาการที่สามารถบ่งบอกได้เฉพาะเจาะจง คือ

  • มีอาการปวดหน่วงในบริเวณไซนัส เช่น โหนกแก้ม รอบกระบอกตา หน้าผาก หรือหัวตา
  • เมื่อเปลี่ยนท่าน้ำมูกจะไหลออก โดยจะเป็นสีเขียว หรือเป็นหนองข้นๆ
  • มีอาการแน่นจมูกอยู่ตลอด
  • มีไข้
  • ได้กลิ่นเหม็นคาวอยู่ตลอดเวลา
  • ไอ
  • อ่อนเพลีย เมื่อยล้า

ภาวะแทรกซ้อนของโรคไซนัสอักเสบ

โรคไซนัสอักเสบจะมีภาวะแทรกซ้อนที่สามารถแบ่งได้ คือ

1. การติดเชื้อ

ผู้ป่วยโรคไซนัสอักเสบ การติดเชื้อถือเป็นอาการของภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นได้เป็นปกติ แต่การติดเชื้อก็จะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับตามระยะเวลาของโรค

2. การรับรู้ด้านการสัมผัสลดลง

โดยเฉพาะการสัมผัสกลิ่น ซึ่งประสิทธิภาพในการรับรู้กลิ่นจะลดลง หากก็เกิดขึ้นแค่เพียงชั่วคราวเท่านั้นหรือบางรายก็อาจจะสูญเสียแบบถาวร ในกรณีที่เกิดการอุดตันบริเวณรูจมูก ซึ่งจะทำให้เส้นประสาทสำหรับการดมกลิ่นอักเสบตามมา

3. ต่อมน้ำลายอุดตัน

สาเหตุมาจากเมือกที่อยู่ในโพรงไซนัสมาอุดตันต่อมน้ำลาย ทำให้กลายเป็นไวรัส ซึ่งสามารถขยายไปสู่โครงสร้างทั่วไปภายในระบบหายใจ

การวินิจฉัย

การวินิจฉัยโรคไซนัสอักเสบ แพทย์จะทำการวินิจฉัยเป็นขั้นตอนซึ่งมีดังนี้

1. สอบถามประวัติผู้ป่วย

โดยคนไข้จะต้องให้ประวัติกับแพทย์อย่างละเอียด โดยเฉพาะอาการที่เกิดขึ้นในขณะนั้น ว่ามีอาการที่แตกต่างจากการป่วยเป็นหวัดธรรมดาหรือไม่ เช่น

  • ปวดบริเวณข้างจมูกหรือใบหน้า
  • การได้รับกลิ่นลดลง
  • กลืนอาหารลำบาก

เมื่อแจ้งประวัติเรียบร้อยแล้ว แพทย์จะใช้การวิเคราะห์แบบ VAS (Visual Analog Scale) เพื่อใช้สำหรับการประเมินอาการของโรคไซนัสอักเสบ

2. การตรวจร่างกาย

การวินิจฉัยโรคไซนัสอักเสบจะต้องมีการตรวจร่างกายร่วมด้วย โดยมีวิธีการตรวจร่างกายดังนี้

  • การตรวจภายในช่องปาก เพราะผู้ที่เป็นโรคไซนัสอักเสบจะมีหนองไหลมาจากโพรงหลังจมูก
  • การตรวจภายในโพรงจมูก
  • การตรวจโดยกดลงบนใบหน้า ตามจุดไซนัส

3. การตรวจพิเศษ

เพื่อให้การวินิจฉัยเป็นไปอย่างแม่นยำยิ่งขึ้น การตรวจพิเศษจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับการตรวจหาโรคไซนัส โดยเป็นการตรวจทางห้องปฏิบัติการดังนี้

  • การตรวจด้วยการส่องกล้องตรวจไซนัส (Sinuscope) วิธีนี้จะสามารถทำการรักษาได้ในตัว เพราะหากพบหนองก็จะล้างออกมาได้เลยนั่นเอง
  • การตรวจดูการผ่านของแสง ซึ่งช่วยในเรื่องของการวินิจฉัย โดยหากแสงไม่สามารถส่องผ่านไปได้ก็จะถือว่าเป็นโรคไซนัสอักเสบ แต่จะไม่สามารถตรวจได้ในเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 10 ขวบ
  • การตรวจภาพไซนัสจากการอัลตราซาวด์
  • การเจาะไซนัส
  • การถ่ายภาพไซนัสด้วยการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (Magnetic Resonance Imaging: MRI)

วิธีรักษาโรคไซนัสอักเสบ

สำหรับการรักษาโรคไซนัสอักเสบ จะใช้วิธีรักษาทางการแพทย์เป็นหลักโดยมีวิธีคือ

1. การใช้ยารักษา

โรคไซนัสอักเสบสามารถที่จะใช้ยารักษาได้ แต่จะต้องเป็นยารักษาที่อยู่ในการดูแลของแพทย์ โดยจะแบ่งกลุ่มยาที่ใช้รักษาดังนี้

  • ยาปฏิชีวนะ ได้แก่ ยาเพนนิซิลิน (Penicillin) และยาเตตระไซคลิน (Tetracycline)
  • ยาลดบวม สำหรับยาลดบวมนั้นจะใช้เป็นยา 2 ชนิดคือ ยาต้านการอักเสบ และยาหดหลอดเลือด
  • ยาต้านฮิสตามีน
  • ยาละลายมูก

2. การล้างไซนัส

การล้างไซนัสจะใช้ในผู้ป่วยที่มีอาการมามากกว่า 3 สัปดาห์ โดยการล้างไซนัสจะใช้อยู่ด้วยกัน 2 วิธี คือ

  • การล้างไซนัสโดยตรง คือ แพทย์จะทำการเจาะผนังไซนัสในช่องจมูก แล้วทำการล้างตามปกติ
  • การล้างไซนัสด้วยเครื่องดูดเสมหะ คือ วิธีล้างไซนัสที่จะใช้สำหรับเด็ก โดยจะใช้น้ำเกลือผสมยาลดบวมในการล้าง

3. การผ่าตัด

หากได้รับการรักษาด้วยวิธีอื่นๆ แล้ว แต่ไม่สามารถรักษาโรคให้หายได้ แพทย์จะใช้วิธีรักษาโรคไซนัสอักเสบด้วยการผ่าตัดซ่อมแซมส่วนที่ผิดปกติ เพื่อให้ไซนัสกลับมาทำงานได้ปกติอีกครั้งหนึ่ง

วิธีดูแลตัวเองเมื่อเป็นโรคไซนัสอักเสบ

เมื่อเป็นโรคไซนัสอักเสบ การดูแลตัวเองนั้นถือว่าเป็นเรื่องที่มีความสำคัญมากที่สุด โดยสามารถที่จะปฏิบัติตามได้ดังนี้

  • ควรพักผ่อนให้เพียงพอ
  • รักษาความอบอุ่นให้ร่างกาย
  • ประคบร้อนในบริเวณที่ปวด
  • ไม่ควรอยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น
  • ถ้ามีอาการมากขึ้นควรรีบมาพบแพทย์ พร้อมทั้งติดตามการรักษาอย่างสม่ำเสมอ

วิธีป้องกันโรคไซนัสอักเสบ

ในส่วนของวิธีป้องกันโรคไซนัสอักเสบ สามารถทำได้จากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ดังนี้

  • คุณควรเข้ารับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในทุกๆ ปี
  • ดื่มน้ำสะอาด
  • ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
  • เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ โดยเฉพาะผักและผลไม้
  • หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีมลพิษที่ส่งผลต่อระบบหายใจ
  • หลีกเลี่ยงสารที่ก่อให้เกิดภูมิแพ้ เช่น ละอองเกสรดอกไม้ หรือสารระคายเคืองอื่นๆ

โรคไซนัสอักเสบ เป็นโรคที่สามารถส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้เป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอันตรายต่อประสาทรับรู้กลิ่น เพราะฉะนั้น เมื่อเกิดความผิดปกติควรที่จะต้องรักษาโดยด่วน


ที่มาของข้อมูล

Valencia Higuera, What You Need to Know About Sinusitis (https://www.healthline.com/health/sinusitis), 26 November 2019.

โรงพยาบาลศิริราชปิยมหาราชการุณย์, เป็นแค่หวัดหรือไซนัสอักเสบ (http://www.siphhospital.com/th/news/article/share/655).

รศ.ปารยะ อาศนะเสน, ไซนัสอักเสบสำคัญหรือไม่ ในการดูแลผู้ป่วยโรคหืด (http://www.rcot.org/pdf/Rhinosinusitis_Is_it_important_in_asthma_management-01-09-59.pdf).


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HonestDocs พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
คำค้นหายอดนิยมที่นำมาหน้านี้
ไซนัสอักเสบ, ไซนัส, อาการไซนัส, ไซนัส อาการ, โรคไซนัส
ดูในแอป