ไซนัสอักเสบ/โพรงจมูกอักเสบ (Sinusitis)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 18, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

ไซนัสอักเสบ/โพรงจมูกอักเสบ (Sinusitis)

ความหมาย เป็นการอักเสบของเยื่อบุโพรงอากาสข้างจมูกหรือไซนัส ซึ่งอาจเกิดการอักเสบเพียงไซนัสเดียวหรือหลายๆ ไซนัส

สาเหตุ เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย (Heamophilus influenza, Streptococcus pneumonia, Morasella catarrhaalis, Anaerobes) เชื้อไวรัส (Rhinovinus, Adenovirus, Influenza) ซึ่งมักเกิดตามหลังไข้หวัดทำให้เกิดการอักเสบเฉียบพลันและเชื้อรา (Aspergillus niger. Mucor, Candida) มักพบในไซนัสอักเสบเรื้อรังและผู้ป่วยที่มีภูมิต้านทานต่ำ โดยเชื้อโรคเข้าสู่ไซนัสได้โดยผ่านรูปเปิดเข้าสู่ไซนัสหรือผ่านทางรากฟันที่ยาวเข้าสู่ไซนัสที่โหนกแก้ม (Maxillary sinuses) ซึ่งพบในรายที่รากฟันอักเสบเป็นหนอง หรือจากการถอนฟันกรามบน ใส่ท่อช่วยหายใจ ใส่สายอาหารเข้าในกระเพาะอาหาร ต่อมทอนชิลและต่อมอดรีนอย (Adenoid) โต ผนักจมูกเบี้ยว มีเนื้องอกในจมูก เพดานโหว่ ว่ายน้ำบ่อยๆ โรคหลอดลมโป่งพอง โรคหอบหืด

พยาธิสรีรภาพ เกิดจากมีเชื้อเข้าสู่ไซนัส และมีรูเปิดระหว่างไซนัสและจมูดอุดตัน มีการทำงานของชิเลียมีประสิทธิภาพลดลง หรือมีปริมาณน้ำเมือกเพิ่มมากขึ้นและเหนียวขึ้น โดยเริ่มตั้งแต่มีการติดเชื้อจากจมูกเข้าสู่ไซนัส ซึ่งส่วนใหญ่เชื้อโรคผ่านเข้าทางรูเปิดหรือเกิดจากสิ่งสกปรกเข้าจมูก เช่น จากการว่ายน้ำหรือดำน้ำที่สกปรก เชื้อโรคเข้า Maxillary sinuses โดยผ่านทางรากฟันที่มีการอับเสบเป็นหนอง จากการถอนฟัน หรือผู้ป่วยที่ใส่สายยางให้อาหารผ่านทางจมูก หรือเกิดความไม่สมดุลภายในโพรงอากาศทำให้แบคทีเรียที่มีอยู่เจริญแข็งแรงขึ้น เป็นต้น เมื่อมีการอักเสบติดเชื้อในไซนัสทำให้เยื่อบุ ในไซนัสบวม รูเปิดของไซนัสอุดตัน เยื่อบุจะสร้างน้ำเมือกออกมามากขึ้นและค้างอยู่ในไซนัสเป็นเวลานาน ทำให้ออกซิเจนในโพรงไซนัสถูกดูดซึมเกิดความดันลบขึ้นรบกวนการทำงานของชิเลีย เมื่อของเหลวค้างอยู่จำนวนมากทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดและเหมาะต่อการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย เมื่อจำนวนแบคทีเรียเพิ่มมากขึ้นจะไปยับยั้งการทำงานของชิเลียและการทำหน้าที่ในการกำจัดเชื้อโรคของเม็ดเลือดขาว น้ำมูกจะกลายเป็นหนอง ซึ่งไปเพิ่มการขัดขวาการทำงานของชิเลียและเป็นปัจจัยส่งเสริมการเกิดพยาธิสภาพต่อเนื่องกันไป

อาการ ปวดศีรษะและปวดบริเวณไซนัสมาก คัดจมูก มีไข้สูง จากการตรวจจะพบการกดเจ็บที่หน้าบริเวณโหนกแก้ม หน้าผาก หรือไซนัสที่อักเสบ หน้าบวมบริเวณไซนัสที่อักเสบ บวมรอบตา เยื่อจมูกบวมแดง มีน้ำมูกหรือมีเสมหะข้นเหลืองหรือเขียว หรือมีน้ำมูกไหลลงไปในคอ การรับรู้กลิ่นน้อยลงหรือไม่ได้กลิ่น หายใจทางจมูกได้ลำบาก หากเกิดจากเชื้อราจะพบก้อนเชื้อราสีดำ เขียว หรือเป็นเนื้อตาย หายใจมีกลิ่นเหม็น อ่อนเพลีย ปวดฟัน ไอมีเสมหะ หูอื้อ

การวินิจฉัยโรค จากประวัติเป็นหวัดมากกว่า 7-10 วันมีอาการรุนแรงมากกว่าหวัดธรรมดามีอาการปวดบริเวณไซนัสที่มีการอักเสบ น้ำมูกหรือเสมหะเป็นหนองสีเขียวข้น คัดจมูก การได้กลิ่นลดลง อาจมีอาการปวดฟัน มีไข้ ลมหายใจมีกลิ่นเหม็น อ่อนเพลีย ไอจากน้ำมูกไหลจากจมูกลงในลำคอ โดยเฉพาะเวลาล้มตัวลงนอน อาจมีอาการปวดฟันหรือปวดตาร่วมด้วย ปวดศีรษะตื้อ ๆ มักปวดมากเวลากลางวัน ตรวจพบเยื่อจมูกบวม แดง น้ำมูกสีเหลืองหรือเขียว ตรวจหลังโพรงจมูกพบหนอง กดหรือเคาะบริเวณไซนัสที่มีการอักเสบจะเจ็บ อุณหภูมิร่างกายสูง เจาะเลือดตรวจนับเม็ดเลือดจะพบเม็ดเลือดขาวสูง ตรวจเพาะเชื้อจากน้ำหรือหนองที่เจาะจากไซนัสจะพบเชื้อแบคทีเรียประมาณร้อยละ 80 ถ่ายภาพรังสีไซนัสพบมีสีทึบหรือเห็นระดับน้ำในไซนัสที่มีการอักเสบ บางรายอาจตรวจ Computed tomography (CT) พบการอักเสบของเยื่อบุไซนัส

การรักษา มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการระบายน้ำหรือหนองออกจากไซนัส ควบคุมการอักเสบ และลดอาการปวด โดยให้ยาปฏิชีวนะ 3 สัปดาห์ หากเป็นชนิดเรื้อรังอาจให้มากกว่า 3 สัปดาห์เพื่อฆ่าเชื้อโรค เช่น Amoxicillin, Amoxicillin clavulanate, Cephalosporin, Erythromycin เป็นต้น ยาหดหลอดเลือด ยาสเตียรอยด์ ยาต้านฮีสตามีน และยาแก้ปวด นอกจากนี้ยังรักษาด้วยการผ่าตัด เช่น เจาะล้างไซนัส (Antral irrigation) เพื่อล้างเอาหนองออกบรรเทาอาการปวด หรือเพื่อเอาหนองมาตรวจ หรืออาจต้องทำเป็นรูเปิดอย่างถาวร (Antrostomy) เพื่อให้หนองไหลออกจาก Maxillary sinuses หรือเปิดรูผ่านเหงือกใต้ริมฝีปากบนเข้าสู่ Maxillary sinuses ข้างที่มีการอักเสบให้หว้างพอ เรียกว่า Caldwell-Luc operation เพื่อตรวจดูสภาพของไซนัส หรือทำผ่าตัดไซนัสโดยใส่กล้องผ่านทางช่องจมูกสู่ไซนัส เรียกว่า Functional endoscopic sinus surgery (FESS) เพื่อผ่าตัดเอาสิ่งคัดหลั่งและเนื้อเยื่อที่ตายแล้วในไซนัสออก ส่วนในรายที่มมีอาการปวดศีรษะมาก เนื่องจากมีการอักเสบของโพรงจมูกเอทมอยด์ที่ข้างตา (Ethmoid sinuses) จะต้องทำผ่าตัด Ethmoidectomy เป็นต้น

การพยาบาล ดูแลให้ผู้ป่วยหายจากโรค ป้องกันการแพร่กระจายไปสู่ผู้อื่น ให้การพยาบาลในระยะหลังผ่าตัด เช่น ดูแลให้ผู้ป่วยหายใจได้สะดวกโดยจัดให้นอนศีรษะสูง ให้ยาลดบวม ดื่มน้ำมาก ๆ หากมี Nasal packing อยู่ให้หายใจทางปาก บ้วนปาก และกลั้วคอบ่อย ๆ และหลังจากที่เอา Nasal packing ออกจัดให้ผู้ป่วยนอนพักในท่าศีรษะสูงอย่างน้อย 1 ชั่วโมง หากมีเลือดออกให้ประคบด้วยความเย็น ห้ามสั่งน้ำมูกแรง ๆ ห้ามกลั้นหายใจหรือออกแรงเบ่ง ลดอาการปวดโดยนอนศีรษะสูงไม่ก้มหน้า หากไม่ได้ผ่าตัดให้ประคบด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นจะช่วยให้หนองระบายดีขึ้น ส่วนผู้ป่วยที่ต้องผ่าตัดให้ประคบด้วยความเย็นบริเวณจมูกและหน้าผาก ให้ยาปฏิชีวนะเพื่อลดอาการอักเสบ ดูแลให้พักผ่อนให้เพียงพอ และดูแลให้ได้รับน้ำและอาหารเพียงพอโดยให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ แนะนำให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงจากควันบุหรี่ ควันธูป ควันจากโรงงานอุตสาหกรรม สารระเหยต่าง ๆ ที่ระคายเคืองจมูก เช่น สีทินเนอร์ น้ำมันเบนซิน กาว หลีกเลี่ยงการติดเชื้อจากคนรอบข้าง การอยู่ในที่แออัด การว่ายน้ำในสระน้ำที่ไม่ได้มาตรฐาน หลีกเลี่ยงจากสิ่งที่แพ้ เช่น ไรฝุ่น ขนสุนัข ขนแมว แมลงสาป เชื้อรา ละอองเกสรดอกไม้ ดอกหญ้า เป็นต้น

แนะนำขั้นตอนการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ เพื่อเพิ่มความชื้นให้จมูกและเอาน้ำมูกออก ดังนี้

1. ใช้น้ำเกลือ 0.9%  Normal saline ที่ไม่มีน้ำตาลผสมอยู่ หรือน้ำเกลือที่ผสมขึ้นเองโดยใช้น้ำสะอาด (น้ำต้มสุก) 500 มิลลิลิตร ผสมกับเกลือสะอาด 1 ช้อนชา

2. เทน้ำเกลือลงในแก้วสะอาด

3. ดูดน้ำเกลือโดยใช้หลอดฉีดยาขนาด 10 มิลลิลิตร หรือลูกยาง

4. ให้ผู้ป่วยก้มหน้า กลั้นหายใจ แล้วค่อย ๆ พ่นน้ำเกลือเข้าไปในจมูกอย่างช้า ๆ ทำทีละข้าง จะมีน้ำมูกไหลออกมา และจะช่วยล้างเอาฝุ่นหรือสิ่งแปลกปลอมออกมาด้วย

5. ทำซ้ำจนน้ำมูกหมด โดยทำวันละ 2-3 ครั้ง แล้วแต่จำนวนน้ำมูกมากน้อยเท่าไร หรือตามคำแนะนำของแพทย์

 

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เยื่อจมูกอักเสบมีโอกาสเป็นไซนัสหรือเปล่าค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
อาการไซนัสเริ่มแรกเป็นแบบไหนค่ะวิธีรักษาให้หายขาดมีไหมค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากพยาบาลผู้เชี่ยวชาญ
เป็นไซนัสบ่อยๆ อันตรายมั๊ยคะ มีวิธีป้องกันยังไงบ้าง
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ไอตลอดเวลาปวดหัวบ้างเป็นไรไหม
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
หายใจไม่โล่งควรทำอย่างไร
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่