Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HD
ตรวจสุขภาพ

Semen analysis ตรวจความสมบูรณ์น้ำอสุจิเพื่อวิเคราะห์สาเหตุมีบุตรยาก

Semen analysis การตรวจความสมบูรณ์น้ำอสุจิในห้องปฏิบัติการ เพื่อวิเคราะห์สาเหตุมีบุตรยากในฝ่ายชาย
เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ: 3 ก.ย. 2019 อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 11 ก.พ. 2020 รีวิวเมื่อวันที่ 16 ต.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
Semen analysis ตรวจความสมบูรณ์น้ำอสุจิเพื่อวิเคราะห์สาเหตุมีบุตรยาก

ผู้ที่พยายามมีลูก โดยมีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอเฉลี่ยสัปดาห์ละ 2-3 วัน ไม่ได้คุมกำเนิดด้วยวิธีใดๆ แต่ก็ยังไม่สมหวังเสียที เข้าข่ายผู้มีบุตรยาก วิธีที่จะแก้ปัญหานี้ได้คือพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อวิเคราะห์สาเหตุอย่างแน่ชัด เพื่อจะแก้ไขปัญหาได้ตรงจุด สำหรับฝ่ายชาย ปัญหามีบุตรยากอาจเกิดจากอสุจิ (Sperm) เช่น อาจมีจำนวนน้อย ไม่สมบูรณ์ มีการเคลื่อนที่ผิดปกติ ฯลฯ ทำให้ไม่สามารถเข้าผสมกับไข่ของเพศหญิงได้ตามปกติ ซึ่งจะสามารถทราบได้ด้วยการเก็บตัวอย่างแล้วทำการตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ หรือที่เรียกว่า "Semen analysis"

Semen analysis ใช้วิธีอะไรบ้าง?

เมื่อเก็บตัวอย่างน้ำอสุจิไปแล้ว สิ่งที่แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญจะตรวจสอบจำนวน รูปร่าง และการเคลื่อนที่ของอสุจิ โดยใช้ 2 วิธีใหญ่ๆ ดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
เข้าร่วมงานวิจัยทางการแพทย์วันนี้

ค้นหางานวิจัยที่คุณสามารถเข้าร่วมได้ เพื่อรับการรักษาใหม่ที่อาจทำให้อาการของคุณดีขึ้น และเป็นส่วนหนึ่งในการทำดีเพื่อสังคม

Hd clinical trial ad
  1. ตรวจด้วยตาเปล่า (Macroscopic examination) เป็นการตรวจดูลักษณะของน้ำอสุจิดังนี้
    • การละลายตัวของน้ำเชื้อ (Liquefaction) ตามปกติน้ำอสุจิลักษณะจะเป็นสารกึ่งเหลวกึ่งแข็ง (Semisolid) แต่เมื่อวางทิ้งไว้จะละลายการเป็นของเหลว การละลายของน้ำเชื้อจะใช้เวลาไม่เกิน 1 ชั่วโมง ส่วนใหญ่จะละลายภายใน 15 นาที
    • ความหนืด (Viscosity) แสดงถึงปริมาณมูก (mucous) ซึ่งปกติหลังจากทิ้งไว้ให้น้ำอสุจิละลาย แล้วนำไปทดสอบความหนืดโดยการดูดด้วยปิเปตต์ (Pipette) และปล่อยหยดลงตามแรงโน้มถ่วงโลก น้ำอสุจิจะยืดยาวไม่เกิน 2 เซนติเมตร
    • ปริมาณ (Volume) ปริมาณของน้ำอสุจิที่หลั่งออกมาควรมากกว่าหรือเท่ากับ 2-6 มิลลิลิตร ปริมาณของน้ำอสุจิที่น้อยกว่าปกติอาจเกิดเพราะการอุดตันของท่อนำอสุจิ หรือมีภาวะหลั่งอสุจิกลับสู่กระเพาะปัสสาวะ หากมากเกินไป จะสัมพันธ์กับภาวะเส้นเลือดขอดบริเวณอัณฑะ หรือภายหลังจากงดร่วมเพศเป็นเวลานาน
    • ความเป็นกรด-ด่าง (pH) น้ำอสุจิมีความเป็นด่างอ่อนๆ ค่า pH ปกติมักมากกว่าหรือเท่ากับ 7.2 หากน้อยกว่านี้ อาจมีการหลั่งของเหลวจากต่อมลูกหมากมากกว่าปกติ แต่ถ้าหากมากเกินไป เช่น มี pH มากกว่า 8.5 อาจมีการติดเชื้อ
  2. ตรวจภายใต้กล้องจุลทรรศน์ (Microscopic examination) ทำเพื่อตรวจหาปริมาณและคุณภาพของอสุจิอย่างละเอียด ซึ่งสิ่งที่จะตรวจมีดังนี้
    • ปริมาณอสุจิ (Sperm concentration) ค่าปกติมีค่ามากกว่าหรือเท่ากับ 15 ล้านเซลล์/มิลลิลิตร
    • การเคลื่อนที่ของอสุจิ (Motility) เป็นการดูอสุจิที่สามารถเคลื่อนที่ได้โดยค่าปกติมีค่ามากกว่าหรือเท่ากับ 40%
    • รูปร่างของอสุจิ (Morphology) เป็นการดูรูปร่างลักษณะของอสุจิ โดยการย้อมสีแล้วดูลักษณะภายใต้กล้องจุลทรรศน์ เพื่อดูลักษณะของหัว คอ และหางของอสุจิว่ามีความผิดปกติหรือไม่ ตามเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลก (WHO) อสุจิที่รูปร่างสมบูรณ์ควรมีอย่างน้อย 4% ขึ้นไป จึงนับว่าปกติ

วิธีเก็บน้ำอสุจิที่ถูกต้อง

เพื่อให้ผลการตรวจความสมบูรณ์น้ำอสุจิหรือ Semen analysis ออกมาอย่างถูกต้อง แม่นยำ มีการปนเปื้อนน้อยที่สุด ก่อนและระหว่างเก็บน้ำอสุจิควรปฏิบัติดังต่อไปนี้

  1. งดการมีเพศสัมพันธ์ุหรือหลั่งน้ำอสุจิก่อนการตรวจ อย่างน้อย 2-3 วัน เพราะหากมีการหลั่งอสุจิออกมาก่อนการตรวจ อาจส่งผลให้ปริมาณอสุจน้อยกว่าความเป็นจริงได้ แต่ไม่ควรงดหลั่งเกิน 7 วัน เพราะอสุจิที่ได้มาอาจจะพบเซลล์ที่ตายมากกว่าปกติ ทำให้ผลการตรวจคลาดเคลื่อนได้
  2. ล้างมือและอวัยวะเพศให้ด้วยสบู่ให้สะอาด เช็ดให้แห้ง ก่อนการเก็บน้ำอสุจิ
  3. เก็บน้ำอสุจิด้วยวิธีช่วยตัวเอง (Masturbation) ใส่ในภาชนะที่ปลอดเชื้อโรค
  4. เมื่อเก็บเสร็จนำส่งห้องปฏิบัติการทันที แต่ถ้าเก็บน้ำอสุจิมาจากบ้าน ให้นำส่งห้องปฏิบัติการภายใน 1 ชั่วโมง โดยห้ามใส่ตู้เย็นหรือแช่น้ำแข็งเด็ดขาด

*ห้ามใช้ถุงยางอนามัยในการเก็บน้ำอสุจิ เนื่องจากถุงยางมีสารหล่อลื่นที่ทำให้อสุจิตายได้

ประโยชน์อย่างอื่นของการตรวจ Semen analysis

นอกจากวิเคราะห์สาเหตุการมีบุตรยากในเพศชายแล้ว การตรวจวิเคราะห์ความสมบูรณ์ของน้ำอสุจิยังใช้เป็นวิธีตรวจผลสำเร็จของการทำหมันถาวรอีกด้วย

ปริมาณอสุจิสามารถเปลี่ยนแปลงได้ ขึ้นอยู่กับสุขภาพของฝ่ายชาย ดังนั้นหากตรวจแล้วมีความผิดปกติของค่าต่างๆ ภายใน 4-6 สัปดาห์ควรมาตรวจซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยันคุณภาพของอสุจิ ค่าใช้จ่ายในการตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิอยู่ที่ประมาณ 900-2,000 บาท

อย่างไรก็ตาม ปัญหาการมีบุตรยากในผู้ชายอาจลึกลงไปได้ถึงระดับ DNA

อ่านเพิ่มเติม: DNA ในอสุจิแตกหัก สาเหตุหนึ่งที่ทำให้มีบุตรยาก

คำถามที่พบบ่อย

หากมีความผิดปกติ มีอัญฑะลูกเดียวแต่เกิด จะสามารถตรวจได้หรือไม่?
ตอบ สามารถตรวจได้ตามปกติ

4 การอ้างอิง
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. (2010). (http://whqlibdoc.who.int/publications/2010/9789241547789_eng.pdf)
S. S. Vasan, Semen analysis and sperm function tests: How much to test? (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3114587/), January-March 2011.

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป