พ.ญ. ชนิกา แก้วเกิดศิริ กุมารแพทย์
เขียนโดย
พ.ญ. ชนิกา แก้วเกิดศิริ กุมารแพทย์
ทีมแพทย์ HD
ตรวจสอบความถูกต้องโดย
ทีมแพทย์ HD
ทารก

ล้างจมูกเด็ก...จำเป็นไหม ปลอดภัยจริงหรือเปล่า?

รู้จักของเหลวที่ใช้ล้างจมูก ประโยชน์ที่ได้ และขั้นตอนการล้างจมูกอย่างถูกต้อง ปลอดภัย สำหรับเด็กวัยต่างๆ
เผยแพร่ครั้งแรก 2 มิ.ย. 2019 อัปเดตล่าสุด 16 มิ.ย. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 29 พ.ค. 2019 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที
ล้างจมูกเด็ก...จำเป็นไหม ปลอดภัยจริงหรือเปล่า?

เนื่องด้วยปัจจุบัน การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนต้น ได้แก่ โรคหวัด โรคภูมิแพ้ และไซนัสอักเสบ เป็นปัญหาที่พบได้ทั้งในผู้ป่วยเด็กและผู้ใหญ่ ทำให้เกิดการอุดกั้นในระบบทางเดินหายใจ จึงมีความจำเป็นต้องล้างทำความสะอาดและดูดเอาน้ำมูกออก เพื่อไม่ให้มีการคั่งค้างของน้ำมูกในโพรงจมูก การสั่งน้ำมูกเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ จำเป็นต้องใช้การล้างจมูกเข้าช่วย การล้างจมูกมีข้อดีอีกอย่างคือช่วยลดการสัมผัสกับน้ำมูกของผู้ป่วย หรือน้ำมูกที่ปนเปื้อนมากับสิ่งของ ที่สามารถก่อให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อโรคต่อไปอีก นอกจากนี้ ช่วงที่ผ่านมา ประเทศของเราเกิดสภาวะวิกฤตของฝุ่นละอองอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะที่เรารู้จักกันในรูปแบบของ PM 2.5 ที่แพร่กระจายอยู่ทั่วไปในอากาศ การล้างจมูกก็สามารถช่วยลดประมาณของฝุ่นละอองที่เราสัมผัสติดค้างในโพรงจมูก ที่ให้เกิดอาการกำเริบในผู้ป่วยที่มีอาการของโรคภูมิแพ้ฝุ่นอีกด้วย

เรียกได้ว่า การล้างจมูกเป็นการลดภาวะแทรกซ้อน ส่งผลให้การระบายอากาศและการแลกเปลี่ยนก๊าซดีขึ้น ทำให้ผู้ป่วยหายเร็ว และสามารถลดการใช้ยาได้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195

ของเหลวที่ใช้ล้างจมูกคืออะไร?

การเลือกน้ำเกลือเพื่อล้างจมูก ควรใช้น้ำเกลือนอร์มอล (Normal saline irrigate) ที่มีความเข้มข้น 0.9 % (0.9 % NaCl หรือเรียกว่า 0.9% NSS) หาซื้อง่ายได้ตามร้านขายยาทั่วไป

ในปัจจุบันมีการผลิตน้ำเกลือชนิดซองสำหรับพกพา ซึ่งค่อนข้างสะดวก ใช้ผสมน้ำสุกอุ่นตามสัดส่วนที่กำหนด หรือใช้คู่กับขวดล้างจมูกซึ่งมีขีดปริมาณชัดเจนในแต่ละยี่ห้อ ตามความสะดวกของผู้ใช้

ในกรณีที่ต้องการทำน้ำเกลือเองก็สามารถทำได้ โดยนำเกลือแกงหรือเกลือป่นที่ใช้ปรุงอาหารจำนวน 2 ช้อนชา ผสมกับน้ำต้มสุกปริมาณ 1 ลิตร แล้วตั้งทิ้งไว้ให้อุ่นก่อนนำมาล้างจมูก สำหรับน้ำเกลือที่เตรียมเองควรใช้หมดภายในหนึ่งวันเท่านั้น ถ้าใช้ไม่หมดควรทิ้งไป

มีข้อแนะนำเพิ่มเติมคือ ไม่ควรใช้น้ำเกลือขวดใหญ่กรณีล้างจมูกเด็กเล็ก เพราะการเปิดทิ้งไว้แล้วใช้ต่อเนื่องนานกว่าจะหมด จะทำให้มีเชื้อโรคสะสมอยู่ในขวดได้ โดยทั่วไปใช้ขวดละ 100 cc เพื่อให้หมดเร็วจะได้ไม่เกิดการติดเชื้อได้ง่าย ไม่ควรใช้น้ำก๊อก น้ำประปา หรือน้ำเกลือที่มีความข้มข้นต่ำกว่า 0.9 % ในการล้างจมูก เพราะอาจทำให้มีอาการคัดจมูกเพิ่มขึ้น แสบจมูก และมีโอกาสติดเชื้อได้ง่ายขึ้นด้วย

นอกจากนี้ ไม่ควรใช้น้ำเกลือที่เย็นเกินไปมาล้างจมูก เพราะอาจทำให้เกิดอาการคัดจมูกเพิ่มขึ้นได้เช่นกัน ปกติจะเก็บน้ำเกลือไว้ที่อุณหภูมิห้อง ถือถ้าเก็บน้ำเกลือในห้องที่เย็นหรือช่วงอากาศหนาว ควรอุ่นน้ำเกลือก่อนการล้างจมูกเสมอ โดยการนำแก้วที่ใส่น้ำเกลือแช่ลงในภาชนะที่มีน้ำต้มเดือดหรือนำไปอุ่นในไมโครเวฟ ก่อนจะนำน้ำเกลือที่อุ่นแล้วมาล้างจมูก แต่ต้องระวังไม่ใช้น้ำเกลือตอนยังร้อนจนเกินไป เพราะอาจก่อให้เกิดอันตรายแก่เยื่อบุโพรงจมูกได้

วิธีล้างจมูกที่ถูกต้องปลอดภัย ทำอย่างไร

สำหรับเด็กเล็กกับเด็กโตจะมีธีล้างจมูกที่ต่างกัน ดังนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 370 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195
  • ในเด็กเล็ก ที่ยังสั่งน้ำมูกและบ้วนเสมหะเองไม่ได้ ต้องเตรียมเด็กโดยการห่อตัว แล้วใช้น้ำเกลือหลอดชนิดหลอดเล็ก (Nebule) 3 cc หรือ 5 cc หรือใช้กระบอกฉีดยาขนาดเล็ก ดูดน้ำเกลือจนเต็ม จับหน้าเด็กให้นิ่ง ค่อยๆ หยอดน้ำเกลือครั้งละ 2-3 หยด หรือสอดปลายกระบอกฉีดยา ฉีดครั้งละ 0.5 หรือเท่าที่เด็กทนได้ โดยทำทีละข้าง หลังจากนั้นใช้ลูกยางแดงดูดน้ำมูกออกทุกครั้ง ทำซ้ำในรูจมูกแต่ละข้างจนกว่าจะไม่มีน้ำมูกให้เห็น
  • ในเด็กโต สามารถล้างจมูกด้วยตัวเองได้ มีสองวิธี คือแหงนหน้าและก้มหน้า ในผู้เริ่มต้น แนะนำให้ใช้วิธีก้มหน้าก่อน โดยก้มหน้าเล็กน้อย สอดปลายกระบอกฉีดยาชิดรูจมูกด้านบน ฉีดน้ำเกลือครั้งละ 5 cc หรือมากกว่านั้น เท่าที่เด็กทนได้ จนน้ำมูกไหลออกทางปากหรือไหลย้อนออกทางจมูกอีกข้าง จากนั้นสั่งน้ำมูกพร้อมกันทั้งสองข้าง บ้วนน้ำส่วนที่ไหลลงคอทิ้ง
    แนะนำล้างจมูกข้างที่โล่งกว่าก่อน ล้างจนรู้สึกโล่งดี และน้ำมูกใส
    ส่วนวิธีแหงนหน้า ให้แหงนหน้าเล็กน้อย กลั้นหายใจหรือหายใจทางปาก สอดปลายกระบอกฉีดยาเหมือนวิธีแรก ล้างเหมือนกัน โดยวิธีนี้นอกจากจะช่วยชะล้างสิ่งคัดหลั่งในโพรงจมูกแล้ว ยังช่วยชะล้างสิ่งคัดหลั่งในคอหอยได้ด้วย สามารถลดเสมหะที่ไหลลงคอได้ (Post nasal drip) แต่หากดันน้ำแรงเกินอาจสำลักได้

คำแนะนำและข้อควรระวังเกี่ยวกับการล้างจมูก

การล้างจมูกนั้น ถ้าทำได้ถูกต้องและทำในเวลาที่เหมาะสมจะเกิดอันตรายค่อนข้างน้อย โดยทั่วไป แนะนำให้ล้างจมูกก่อนเวลารับประทานอาหารหรือหลังรับประทานแล้วอย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพื่อป้องกันการสำลักหรืออาเจียน

มีรายงานบ้างว่าเกิดหูอื้อหลังจากล้างจมูก เนื่องจากอาจฉีดแรงเกิน จนแรงดันเข้าไปในท่อปรับแรงดันหู หรือแสบจมูก เลือดกำเดาไหล ซึ่งพบได้น้อยมาก ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุด คือ หูอื้อ 5 % ไอ 4 % คลื่นไส้ 2 % และปวดหู 2 % ซึ่งอาการไม่รุนแรง หายได้เอง และไม่ต้องหยุดล้างจมูก

นอกจากนี้ที่พบได้คือ ปลายจุกโดนสันกลางจมูกถลอก หรือมีบาดแผลเลือดออก

ผู้ที่มีข้อห้ามล้างจมูก คือ ผู้ป่วยที่ได้รับอุบัติเหตุบริเวณใบหน้าที่ยังไม่หายสนิท และผู้ป่วยที่มีอาการทางระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อ ที่เสี่ยงต่อการสำลัก


4 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
อรพรรณ โพชนุกูล, โรคภูมิแพ้ทางเดินหายใจในเด็ก; การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ หน้า 353-373; 2558
รศ.นพ. ปารยะ อาศนะเสน ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล; คลายสงสัย เรื่องล้างจมูก (http://www.rcot.org/2016/People/Detail/226), 14 ตุลาคม 2559.
จงรักษ์ อุตรารัชต์กิจ, The essentials of Pediatric Respiratory Care; nose care หน้า 179-184 ;2549

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ตั้งกระทู้ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม