ความรู้สุขภาพ

ปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลถึงตับ

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที

ปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลถึงตับ

คำแนะนำสำหรับการดื่มแอลกอฮอล์

  • ดื่มให้น้อย ถ่วงเวลาด้วยการพูดคุย หรือกินกับแกล้มที่ต้องเคี้ยวนาน
  • เลิกนิสัยแข่งกันดื่ม
  • ดื่มสักพักแล้วขอตัวกลับก่อนคนอื่น
  • อย่าไปตามคำชวนทุกครั้ง พึงระลึกไว้ว่า ครั้งนี้ไม่ไป ก็เพื่อรักษาสุขภาพ
  • อย่าดื่มเหล้าร่วมกับแกล้มจำพวกแป้ง เว้นกินร่วมกับข้าวหรือก๋วยเตี๋ยว
  • กินกับแกล้มจำพวกถั่วระหว่างดื่มแอลกอฮอล์ ช่วยลดความเร็วในการการดูดซึม และช่วยให้เกิดสารที่ช่วยในการทำงานของตับ
  • มีวันงดแอลกอฮอล์ สัปดาห์ละ 2 วันขึ้นไป

 

เครียดด้านอารมณ์   

ปัญหาเรื่องการเรียน ปัญหาความสัมพันธ์กับคนอื่น ทั้งเพื่อนร่วมงานเจ้านายกับลูกน้อง ครอบครัว ปัญหาทางเศรษฐกิจ สารพันปัญหาแบบนี้จะเห็นว่าทุกคนตื่นมาก็เริ่มเครียด

เมื่อจิตใจเริ่มกดดัน ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนที่ทำให้ร่างกายตื่นตัว อีกทั้งยังทำให้หลอดเลือดหดตัว มีเลือดส่งไปเลี้ยงตับน้อยลง ส่งผลให้ความดันสูงขึ้น ซึ่งเป็นผลเสียต่อสุขภาพ

ควรหาวิธีคลายเครียดที่เหมาะสมกับคน เช่น ฟังเพลง อ่านหนังสือธรรมะ นั่งสมาธิ เป็นต้น

บุหรี่

นิโคตินในบุหรี่ทำให้หลอดเลือดหดตัวรวมทั้งหลอดเลือดตับ ทำให้ตับได้รับเลือดน้อยลงกว่าที่ควร ยิ่งสูบหลายมวนแน่นอนว่าส่งผลต่อปอดแต่ก็ยิ่งส่งผลเสียต่อตับด้วย บุหรี่ยังมีสารบางอย่างที่ส่งผลเสียต่อตับโดยตรงด้วย

ดังนั้นถ้าทั้งสูบบุหรี่และดื่มเหล้าด้วยละก็ การตรวจสุขภาพประจำปี จะไม่ได้ให้ผลดีเท่าไร นอกจากต้องเลิกดื่มเลิกสูบ

สารเคมีต่างๆ ในอาหาร

ได้แก่ ยากันบูดหรือที่มีระบุไว้ที่ฉลากว่า “ใช้วัตถุกันเสีย” ในอาหารกระป๋อง ขนมปัง สีปรุงแต่งในขนม ไอศครีม น้ำตาลฟอกขาว น้ำอัดลม อาหารที่ผ่านกรรมวิธีการผลิตหลายขั้นตอน หรือแม้แต่ดีเกลือในเต้าหู้ เต้าหู้จะแข็งตัวเป็นก้อนได้ต้องใส่ดีเกลือ ซึ่งมีผลเสียต่อตับ โดยเฉพาะเต้าหู้ที่มีรสขมผิดปกติหรือแค่ดมก็ได้กลิ่นขมมาก แสดงว่าใส่ดีเกลือมากนั่นเอง

ของพวกนี้ส่งผลเสียต่อระบบทางเดินอาหารและตับ ตับต้องทำหน้าที่กำจัดออก หรือต้องโดนสารพิษนั้นโดยตรง ถ้ากำจัดไม่หมด สารพิษก็จะตกค้างอยู่ในเลือดทำให้ทั้งร่างกายได้รับอันตรายจากสารเคมีเหล่านี้โดยตรง ยิ่งกินบ่อยก็ยิ่งสะสมอยู่ในร่างกาย

อาหารมันๆ

โดยเฉพาะไขมันสัตว์ มีปริมาณเพียงเล็กน้อยแต่ ก็ส่งผลเสียต่อตับได้ แต่ก็ใช่ว่าถ้าเป็นพืชแล้วจะไม่เป็นไร จริงๆ แล้วธัญพืชบางอย่างก็มีน้ำมันพืชสูง เช่น เม็ดมะม่วงหิมพานต์ และถั่วต่างๆ รวมทั้งน้ำมันมะพร้าวหรือกะทิ

การย่อยไขมันหรือของมันๆ พวกนี้ ต้องอาศัยตับเป็นอย่างมาก ตับต้องแยกสลายไขมันในอาหารเป็นคอเลสเตอรอลและไขมันตัวอื่นๆ

อย่างไรก็ตามขึ้นชื่อว่าไขมันล้วนแต่ย่อยยากทั้งนั้น ทำให้กระเพาะลำไส้ทำงานหนัก และที่ต้องทำงานหนักมากที่สุดคือ ตับ

ยิ่งกินมากก็ยิ่งส่งผลเสียต่อตับและมีสะสมอยู่ในตับมากขึ้น หนำซ้ำ ถ้าตับมีปัญหาอยู่แล้วยังกินของมันๆ เข้าไปมากอีก ก็จะทำให้เกิดอาหารไม่ย่อย เช่น ถ้าดื่มนมแล้วท้องเสีย อาจเป็นเพราะตับทำงานไม่ดีด้วยก็ได้ มีไขมัน ในกากอาหารมากจึงท้องเสียหรือถ่ายเหลว  ต้องลดปริมาณและความถี่ลงก่อนที่จะสายเกินไป

อาหารรสจัด

รสเผ็ดจากเครื่องเทศทั้งหลาย เช่น พริก พริกไทย กระเทียม เครื่องแกงไม่ว่าจะเป็นประจำ หรือคราวเดียว แต่เผ็ดจัดๆ สำหรับการแพทย์จีนแล้ว ถือว่ารสเผ็ดจัดส่งผลเสียต่อกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อยืดหดไม่ปกติ ส่งผลเสียกล้ามเนื้อและการทำงานของตับด้วย  รสเปรี้ยวถือว่า ช่วยบำรุงตับ แต่ถ้ามากเกินไปก็กลายเป็นโทษเช่นกัน แม้แต่ผลไม้รสเปรี้ยว อย่างเช่นส้ม ถึงจะมีรสเปรี้ยวแต่ก็มีน้ำตาลผลไม้ด้วย ยิ่งกินหลายผลต่อวันก็ยิ่งได้รับน้ำตาลตัวนี้มากขึ้น น้ำตาลตัวนี้ก็ทำให้เกิดไขมันส่วนเกินในร่างกายรวมทั้งที่ตับ

ส่วนลดเค็มจัด นอกจากสร้างความระคายเคืองให้กับเยื่อบุต่างๆ ในระบบทางเดินอาหารแล้ว แน่นอนว่าย่อมส่งผลเสียต่อตับด้วย อีกทั้งยังทำให้ความดันสูงขึ้น ส่งผลเสียต่อหลอดเลือดทั่วตัวรวมทั้งหลอดเลือดตับ

มีนิสัยกินแหลก กินเร็ว

ด้วยนิสัยการกินแบบนี้ ทำให้ร่างกายได้รับสารอาหารต่างๆ มากกว่าปกติหลายเท่า ทำให้มีเหลือใช้ ต้องเก็บสะสม และได้รับสารพิษจากอาหารที่กินมากกว่าที่ควร  ดังนั้น ด้วยนิสัยการกินแบบนี้จึงมีแต่ผลเสียต่อตนเอง ควรกินพออิ่มเคี้ยวให้ละเอียดดีก่อนกลืน ลดภาระให้กระเพาะลำไส้และตับ ยิ่งถ้าไม่ได้ออกกำลังกาย ยิ่งต้องกินแค่พออิ่ม

เนื้อสัตว์ดิบ

คนที่มีปัญหาเรื่องท้องผูกเป็นประจำ ถ้ากินเนื้อสัตว์ดิบก็ยิ่งทำให้ของพวกนี้ตกค้างอยู่ในลำไส้นาน จนถึงขั้นบูดเน่าในลำไส้ แน่นอนว่าส่งผลเสียต่อตับด้วย

นอกจากนี้ปลาดิบยังไม่เหมาะกับคนที่มีไตไม่ปกติ ส่วนปลาไหลก็นับว่ามีไขมันสูง ไม่ควรกินบ่อยเกินไป

กินของหวานหรือผลไม้ช่วงดึก

การกินของหวานหรือผลไม้ช่วงดึก ก็เท่ากับว่ากินแล้วนอน ไม่ได้ใช้ร่างกายทำงานเหมือนตอนกลางวัน นับว่าทำให้เกิดไตรกลีเซอไรด์ในตับง่าย

กินอาหารดึก

ดึกแล้วต้องนอน เพื่อให้ร่างกายและอวัยวะภายในได้พักผ่อนจากที่ต้องทำหน้าที่มาทั้งวัน แต่ถ้าดึกแล้วยังกินจนอิ่มหนำใจอย่างนั้นละก็ ยิ่งทำให้อวัยวะภายในทำงานหนัก รวมทั้งตับ ส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยรวม ควรกินไม่เกิน 1 ทุ่ม เพราะกว่าอาหารที่กินจะเข้าไปจะดูดซึมส่งไปยังตับ ต้องใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง ดังนั้นยิ่งกินดึกกว่านี้ก็ยิ่งทำให้มีไขมันสะสมในตับง่ายขึ้น อีกทั้งการกินก่อนนอนก็เป็นต้นเหตุของโรคอ้วน

กินอาการที่มีไขมัน-โปรตีนสูง

ถ้ากินไขมันและโปรตีนปริมาณสูง ทำให้ตับต้องเสียเวลาแยกเป็นส่วนต่างๆ เสียเวลากำจัดทิ้ง ทำมให้ตับเหนื่อยเกินความจำเป้น

ดื่มชา กาแฟ ช็อคโกแลต

เครื่องดื่มรสชาติเข้มข้นเหล่านี้ ล้วนมีสารที่ทำให้ร่างกายตื่นตัว การดื่มทุกวันแม้ปริมาณน้อยก็ยังส่งผลเสียต่อตับได้ ยิ่งถ้าเติมน้ำตาลก้จะเกิดปัญหาเรื่องได้รับคาร์โบไฮเดรตมากเกินไป

นอนตื่นสาย

คนต้องตื่นเช้าไปทำงานหรือไปโรงเรียน ทำให้ร่างกายได้มีโอกาสเคลื่อนไหว อวัยวะภายในและส่วนต่างๆ เริ่มทำงานตามปกติ ช่วงนี้ตับก็จะได้มีดอกาสขยับกล้ามเนื้อพร้อมทำงานด้วย

แต่ถ้านอนตื่นสาย ตับมีโอกาสเคลื่อนไหวน้อยลง อาจเป็นต้นเหตุทำให้ตับฝ่อตัวลงอย่างช้าๆ

อดอาหารเช้า

การอดอาหารเช้า ทำให้สมองไม่ได้รับน้ำตาลซึ่งเป็นอาหารสำคัญของมัน กล่าวง่ายๆ คือ สมองขาดอาหารตั้งแต่เริ่มวันใหม่ และยังทำให้ตับได้รับพลังงานไม่พอ

อีกทั้งการอดอาหารเช้า ก็ไม่ได้แปลว่าทำให้ไขมันในตัวลดลง เพราะยังต้องขึ้นอยู่กับอาหารมื้ออื่นด้วย ส่วนคนที่กินขนมทั้งวันก็เป็นเหยุให้มีไขมันในตับสูง

ทำกิจกรรมต่างๆ ตอนดึก

เช่น ทำงานจนดึก อ่านตำราเลยเที่ยงคืน ดูทีวีจนล่วงเข้าวันใหม่ แบบนี้ทำให้อวัยวะทั้งภายนอกภายในล้วนแต่ต้องทำงานหนักทั้งสิ้น ทำให้สุขภาพทรุดโทรมลงโลกโดยไม่ตั้งใจ

ควรนอนก่อนเที่ยงคืนแล้วตื่นเช้า เป็นการปรับระบบประสาทอัตโนมัติให้มีความสมดุล ถึงเวลาทำงานก็ทำงาน ถึงเวลาพักก็ได้พัก แบบนี้ระบบต่างๆ จึงจะทำหน้าที่ได้ตามปกติ

การเข้านอนเร็ว มีชั่วโมงนอนนาน ยังทำให้ตับสามารถกำจัดของเหลือใช้ออกได้ทัน ไม่ตกค้าง

ความเย็นจากเครื่องปรับอากาศ

ทั้งความร้อนจากน้ำร้อนๆ และความเย็นจากเครื่องปรับอากาศ ทำให้กล้ามเนื้อยืดหดเกินไป ไม่เว้นแม้แต่กล้ามเนื้อตับ โดยเฉพาะคนที่สุขภาพตับไม่ดี ไม่ควรโดนอุณภูมิทั้งร้อนจัด และเย็นจัด แต่ด้วยสภาพอากาศในประเทศไทย คงต้องเลี้ยงความเย็นจากเครื่องปรับอากาศเป็นหลัก

ขาดการออกกำลังกาย

การออกกำลังกายทำให้ปลายประสาทต่างๆ ได้เคลื่อนไหว ส่งผลดีต่อการทำงานของตับ ถ้าขาดการออกกำลัง จะทำให้สมดุลต่างๆ ภายในตัวเสียไป รวมทั้งการทำงานของตับ ตรงข้ามกันถ้าออกกำลังกายตอนกลางคืน กลับทำให้ตับเหนื่อยเพราะเป็นเวลาที่มันต้องการพักผ่อน

มีไข้สูง

การมีไข้สูงทำให้ตับป่วยไปด้วย ทำให้ตับเสื่อมสภาพการทำงานลง

ลดน้ำหนักตัวอย่างผิดวิธี

การอดอาหาร กินน้อยลง พรือไม่กินเนื้อ วิธีเหล่านี้ทำให้ร่างกายขาดสารอาหารต่างๆ โดยเฉพาะโปรตีนไม่พอต่อความจำเป็นของร่างกาย รวมทั้งโปรตีนบางตัวที่ตับต้องใช้เพื่อลำเลียงเอาไขมันออกจากตับ

หนำซ้ำยิ่งถ้ามีไขมันในตับสูงแล้ว ก็ยิ่งต้องการโปรตีตัวนี้มากขึ้น การอดอาหารแบบผิดวิธีแบบนี้จึงเป็นอันตรายต่อสุขภาพตับ

ใช้ร่างกายมากเกินไป

เมื่อกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นทำงานมากเกินไป ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนล้าการทำงานของไตพลอยด้อยลง

ใช้สายตามากเกินไป

ทั้งดูทีวี อ่านหนังสือ ขับรถ และโดยเฉพาะการใช้สายตามากตอนกลางคืน เป็นการใช้สายตามากเกินเหตุ ส่งผลเสียต่อตับ เพราะตำราการแพทย์จีนถือว่าตับเป็นเจ้านายของตา ถ้าตับมีปัญหาก็จะแสดงออกที่ตา ดังนั้นถ้าใช้สายตามากก็พลอยเสียสุขภาพตับไปด้วย

ร่างกายถูกกดทับ

ทั้งการใส่เสื้อผ้าคับๆ ขอบกางเกงแน่นตึงๆ ทำให้ตับถูกกดทับ จึงทำงานไม่สะดวก

เคยได้รับการถ่ายเลือด

การได้รับการถ่ายเลือด ถ้าเป็นช่วงที่ยังไม่มีการตรวจเลือดหาไวรัสตับอักเสบชนิดซีในเลือดละก็ ควรไปตรวจให้แน่ใจว่าไม่มีโรคนี้แฝงอยู่

คนในครอบครัวมีคนเป็นโรคตับ

ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าโรคตับต่างๆ เป็นเพราะพันธุกรรมหรือไม่ แต่เนื่องจากคนในครอบครัวเดียวกันมักมีอะไรคล้ายกัน เช่น ใช้ชีวิตประจำวันทำนองเดียวกัน กินอาหารเหมือนๆกัน ดังนั้นถ้าเป็นเพราะเรื่องเหล่านี้ทำให้โรคตับก็อาจทำให้คนอื่นในครอบครัวเป็นเช่นกัน  นอกจากนี้ โรคตับอักเสบชนิดบี ยังติดต่อจากแม่สู่ลูกอีกด้วย

เปลี่ยนคู่นอนบ่อย

ถ้าเป็นไวรัสตับอักเสบชนิดซี มักไม่ค่อยพบจากพฤติกรรมนี้ แต่สำหรับชนิดบีแล้วมักติดเพราะการมีเพศสัมพันธ์ ยิ่งถ้าเปลี่ยนคู่นอนบ่อย โอกาสติดต่อก็ยิ่งเสี่ยงมากขึ้น

ชอบนั่งเฉยๆหรือขี้เกลียจลุก ขี้เกลียจเดิน

ยิ่งไม่ได้ขยับตัว ก็ยิ่งทำให้ไขมันไม่ได้ใช้ สะสมอยู่ในตัว จนเกิดไขมันตับมาก และยังทำให้เกิดโรคต่างๆ ที่เกิดจากการใช้ชีวิตประจำวันไม่ถูกผู้ที่ มีนิสัยขี้เกลียจลุก ขี้เกลียจเดิน ต้องระวังเป็นพิเศษ

มีค่าน้ำตาลหรือไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง

ก็เพราะมีน้ำตาลหรือไขมันในเลือดสูงเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ก็แปลว่า มีความเสี่ยงต่อการเกิดไขมันในตับมากขึ้น

คนที่ตับไม่ดี ต้องระวังอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง

ตับ เป็นแหล่งสะสมธาตุเหล็ก แต่เมื่อเป็นบางอย่าง เช่น ตับอักเสบ ชนิดซี ยิ่งทำให้ธาตุเหล็กตกค้างง่ายขึ้น จึงไม่ควรกินอาหารที่มีธาตุเหล็กมากเพราะธาตุเหล็กจะตกค้างอยาในเซลล์ตับ ส่งผลให้เกิดอนุมูลอิสระตามมา ทำให้โรคตับที่เป็นอาการแย่ลง

อาหารที่มีธาตุเหล็กมาก ได้แก่ เนื้อวัว ตับสัตว์ เนื้อปลาทะเล หอยลาย ถั่วเหลือง ป่วยเล้ง

แม้แต่อุปกรณ์การปรุงที่ทำด้วยธาตุเหล็กก็ต้องระวัง ถ้าใช้หม้อหรือกระทะเหล็กปรุงอาหาร ทำให้มีธาตุเหล็กอยู่ในอาหารนั้นด้วย

จะเห็นว่า การใช้ชีวิตประจำวันบางอย่างและนิสัยการกินที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ อาจเป็นชนวนให้ตับเสื่อมโทรมลง

แต่ก่อนที่จะป่วยเป็นมากขนาดนั้นก็ยังพอที่จะทราบได้ว่า การทำงานของตับลดลง เพราะมันจะส่งสัญญาณเตือนบางอย่างให้ทราบได้

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "ดูแลตับ เทคนิคการป้องกันและรักษาโรคไวรัสตับทุกชนิด" โดยยุพาพิน ประเสริฐกุล จากสำนักพิมพ์ Feel Good

 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่