ความรู้สุขภาพ

ระบบหายใจ

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 516281699 %281%29

ระบบหายใจมีลักษณะคล้ายต้นไม้กลับหัว โดยมีหลอดลมเป็นลำต้นและท่อลมเป็นกิ่งก้าน ท่อลมมีขนาดใหญ่แตกแขนงออกเป็นท่อเล็กๆ เปรียบเสมือนแขนงกิ่งของต้นไม้ ที่ปลายแขนงท่อลมแต่ละท่อมีถุงลมอยู่เป็นกระจุกซึ่งเป็นที่แลกเปลี่ยนออกซิเจน ถุงลมถูกล้อมรอบด้วยหลอดเลือดฝอยแดงและดำ ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) ในเม็ดเลือดแดงจะรับออกซิเจนใหม่ไว้ และคาร์บอนไดออกไซด์จะผ่านจากเส้นเลือดฝอยดำเข้าสู่ถุงลมเป็นของเสียออกไปกับลมหายใจ

ออกซิเจนจัดเป็นก๊าซที่ไม่มีกลิ่น ไม่มีสี และไม่มีรส เป็นสารจำเป็นของกระบวนการเผาผลาญ ซึ่งเป็นปฏิกิริยาทางชีวเคมีที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต หากปราศจากออกซิเจนแล้วเซลล์ต่างๆ ในร่างกายจะตายภายในเวลาไม่กี่นาที เมื่อหายใจในครั้งหนึ่งออกซิเจนจะนำเข้าสู่ปอด ส่วนคาร์บอนไดออกไซด์และของเสียอื่นๆ จะถูกขับออกไป ถึงแม้เราอาจตั้งใจกลั้นลมหายใจได้ระยะสั้นๆ แต่ปกติแล้วการหายใจจะเป็นไปโดยอัตโนมัติ ควบคุมโดยศูนย์กลางการหายใจภายในสมอง ขณะทำกิจกรรมปกติที่ไม่ออกแรงมากคนเราจะหายใจประมาณ 14 ครั้งต่อนาที แต่อัตราการหายใจจะช้าลงขณะนอนหลับหรือทำสมาธิ และเร็วขึ้นขณะออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมต่างๆ ที่ต้องการออกซิเจนเพิ่มขึ้น

กระบวนการหายใจเริ่มต้นโดยอากาศจะถูกสูดผ่านเข้าทางจมูกหรือปากผ่านกล่องเสียงไปยังหลอดลมและท่อลมขนาดใหญ่และขนาดเล็กที่แยกกิ่งก้านออกไปมากมาย ท่อเหล่านี้บุด้วยเซลล์คล้ายเส้นขน (Cilia) จำนวนหลายล้านเส้น ซึ่งโบกไปมาเป็นจังหวะเพื่อดักจับฝุ่น เชื้อโรค และสารต่างๆ ในอากาศออกจากปอด เซลล์ขนเหล่านี้ยังช่วยขับไล่เมือกที่ผลิตโดยเซลล์เยื่อบุภายในท่อลมให้ออกจากปอด

แขนงท่อลม มีลักษณะคล้ายลูกโป่งขนาดเล็ก มีหน้าที่จ่ายออกซิเจนให้แก่เลือดอย่างสม่ำเสมอ การแลกเปลี่ยนออกซิเจนเกิดที่ผิวถุงลมซึ่งมีความยืดหยุ่น ขณะหายใจเข้าจะขยายขนาดและยุบลงขณะหายใจออก หากถุงลมเสียความยืดหยุ่นจะมีอากาศเสียคั่งอยู่ในถุงลมทำให้ร่างกายขาดออกซิเจน เช่น โรคถุงลมปอดโป่งพอง เป็นต้น

การหายใจเข้า อากาศผ่านไปตามอวัยวะของระบบหายใจตามลำดับ ดังนี้

1. จมูก (Nose) จมูกส่วนนอกเป็นส่วนที่ยื่นออกมาจากตรงกึ่งกลางของใบหน้า รูปร่างของจมูกมีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยมปิระมิด ฐานของรูปสามเหลี่ยมวางปะติดกับหน้าผากระหว่างตาสองข้าง สันจมูกหรือดั้งจมูกมีรูปร่างและขนาดต่างๆ กัน ยื่นจากฐานออกมาและลงข้างล่างมาสุดที่ปลายจมูก อีกด้านหนึ่งของรูปสามเหลี่ยม อยู่ใกล้กับริมฝีปากบน มีรูจมูก 2 รูอยู่คู่กัน รูจมูกทำหน้าที่เป็นทางผ่านของอากาศที่หายใจเข้าไปยังช่องจมูกเหนือริมฝีปากบน ในรูจมูกมีขนเล็กๆ หลายเส้น ทำหน้าที่กรองฝุ่นละอองไม่ให้เข้าไปในช่องจมูก

2. หลอดคอ (Pharynx) เมื่ออากาศผ่านรูจมูกแล้วอากาศจะเข้าสู่หลอดคอ ซึ่งเป็นหลอดตั้งตรงยาวประมาณ 5 นิ้ว หลอดคอติดต่อทั้งช่องปากและช่องจมูก จึงแบ่งเป็นหลอดคอส่วนจมูกกับหลอดคอส่วนปาก โดยมีเพดานอ่อนเป็นตัวแยกสองส่วนนี้ออกจากกัน โครงของหลอดคอประกอบด้วยกระดูกอ่อน 9 ชิ้น ชิ้นที่ใหญ่ที่สุด คือ กระดูกไทรอยด์ เรียกว่า “ลูกกระเดือก” ในผู้ชายเห็นได้ชัดกว่าผู้หญิง

3. หลอดเสียง (Larynx) ผู้ชายมีหลอดเสียงยาวประมาณ 4.5 เซนติเมตร ผู้หญิงมีหลอดเสียงยาวประมาณ 3.5 เซนติเมตร หลอดเสียงเจริญเติบโตขึ้นมาเรื่อยๆ ตามอายุ เริ่มแรกในวัยหนุ่มสาวหลอดเสียงเจริญขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในผู้ชาย เนื่องจากสายเสียง (Vocal cord) ซึ่งอยู่ภายในหลอดเสียงนี้ยาวและหนาขึ้นอย่างรวดเร็ว จึงทำให้เสียงแตก การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดจากฮอร์โมนของเพศชาย

4. หลอดลม (Trachea) เป็นส่วนที่ตอจากหลอดเสียงยาลงไปในทรวงอก ลักษณะรูปร่างของหลอดลมเป็นหลอดกลมๆ ประกอบด้วย กระดูกอ่อนรูปวงแหวนหรือรูปตัวยู (U) อยู่ด้านหลังของหลอดลมเรียงกันเป็นชั้นๆ ลงไป 20 ชั้น ช่องว่างระหว่างกระดูกอ่อนรูปตัวยูที่เรียงต่อกันมีเนื้อเยื่อและกล้ามเนื้อเรียบมายึดติดกัน การที่หลอดลมมีกระดูกอ่อนจะช่วยให้ช่องหลอดลมเปิดอยู่ตลอดและไม่ตีบ หลอดลมส่วนที่ตรงกับกระดูกสันหลังช่วงอกแยกออกเป็นหลอดลมใหญ่ (Bronchi) 2 ข้างซ้ายและขวาเข้าสู่ปอด และแยกเป็นแขนงหลอดลมเล็กในปอด หรือเรียกว่าหลอดลมฝอย (Bronchiole) และไปสุดที่ถุงลม (Alveolus) ซึ่งเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนกับคาร์บอนไดออกไซด์

5. ปอด (Lung) ปอดมีอยู่สองข้างอยู่ในทรวงอก มีรูปร่างคล้ายกรวยมีปลายหรือยอดชี้ขึ้นไปข้างบนและไปสวมพอดีกับช่องเปิดแคบๆ ของทรวงอก ซึ่งช่องเปิดแคบๆ นี้ประกอบด้วยซี่โครงบนของกระดูกสันอกและกระดูสันหลัง ฐานของปอดแต่ละข้างจะใหญ่และวางแนบสนิทกับกะบังลม ระหว่างปอด 2 ข้าง จะมีหัวใจอยู่ ปอดข้างขวาจะโตกว่าปอดข้างซ้ายเล็กน้อย และมี 3 กลีบ ส่วนข้างซ้ายมี 2 กลีบ หน้าที่ของปอด คือ การนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ออกจากเลือด และนำออกซิเจน (O2) เข้าสู่เลือด ปอดจึงมีรูปร่างใหญ่ มีลักษณะยืดหยุ่นคล้ายฟองน้ำ

6. เยื่อหุ้มปอด (Pleura) เป็นเยื่อที่บางและละเอียดอ่อน เปียกชื้น และเป็นมันลื่นหุ้มผิวภายนอกของปอด เยื่อหุ้มนี้ไม่เพียงคลุมปอดเท่านั้นยังไปบุผิวหนังด้านในของทรวงอกด้วย หรือกล่าวได้อีกอย่างหนึ่งว่า เยื่อหุ้มปอดมี 2 ชั้น ระหว่าง 2 ชั้นนี้มีของเหลวอยู่เล็กน้อยเพื่อลดแรงเสียดสี ระหว่างเยื่อหุ้มปอดมีโพรงว่าง เรียกว่า ช่องระหว่างเยื่อหุ้มปอด

กระบวนการในการหายใจ ในการหายใจนั้นมีโครงกระดูกส่วนอกและกล้ามเนื้อบริเวณอกเป็นตัวช่วย ขณะหายใจเข้ากล้ามเนื้อหลายมัดหดตัวทำให้ทรวงอกขยายออกไปข้างหน้าและยกขึ้นบนในเวลาเดียวกันกะบังลมจะลดต่ำลง การกระทำทั้งสองอย่างนี้ช่วยให้โพรงของทรวงอกขยายใหญ่มากขึ้น เมื่อกล้ามเนื้อหยุดทำงานและหย่อนตัวลงทรวงอกยุบลงและความดันในช่องท้องจะดันกะบังลมกลับขึ้นมาอยู่ในลักษณะเดิม กระบวนการเช่นนี้ทำให้ความดันในปอดเพิ่มขึ้น เมื่อความดันในปอดเพิ่มขึ้นสูงกว่าความดันของบรรยากาศ อากาศจะถูกดันออกจากปอด ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าปัจจัยประการแรกที่ทำให้อากาศมีการเคลื่อนไหวเข้าออกจากปอดได้นั้นเกิดจากแรงดันที่แตกต่างกันนั่นเอง

การแลกเปลี่ยนก๊าซและการใช้ออกซิเจน เมื่อหายใจเข้า อากาศภายนอกเข้าสู่อวัยวะของระบบหายใจไปยังถุงลมในปอด ที่ผนังของถุงลมมีหลอดเลือดแดงฝอยติดอยู่ ดังนั้นอากาศจึงมีโอกาสใกล้ชิดกับเม็ดเลือดแดงมาก ออกซิเจนก็จะผ่านผนังนี้เข้าสู่เม็ดเลือดแดง และคาร์บอนไดออกไซด์ก็จะออกจากเม็ดเลือดแดงผ่านผนังออกสู่ถุงลม ปกติในอากาศมีออกซิเจนร้อยละ 21 แต่อากาศที่เราหายใจมีออกซิเจนร้อยละ 13

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่