ต้อลมคืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 18 ก.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 355,856 คน

ต้อลม ต้อชนิดที่ไม่มีอันตราย ไม่ทำให้ตาบอด และพบบ่อยมากในบ้านเรา แต่ในความไม่มีอันตรายนี้กลับพบว่ามีปัญหาบ่อยๆอย่างไม่น่าเชื่อ เช่น คนไข้มีความเข้าใจผิดเกี่ยวกับธรรมชาติของโรค สับสนในชื่อโรค บางคนซื้อยามาใช้เอง หรือพยายามเสาะหา “ยาวิเศษ” มา “กัด” ให้ต้อสลายไป เพราะแพทย์พิจารณาไม่ลอกต้อลมให้ เป็นต้น

ก่อนเริ่มต้นบทความ ขอเน้นย้ำก่อนว่า เมื่อเราพูดถึงโรค “ต้อ” สิ่งสำคัญคือต้องระบุให้ชัดเจนว่า กำลังพูดถึงต้ออะไรกันแน่ใน 4 โรคนี้ (ไล่ลำดับตามอันตรายน้อยไปมาก) ได้แก่

โฆษณาจาก HonestDocs
เเพ็กเกจตรวจหัวใจ ❤️ ลด 30 - 50% ถึงวันที่ 24 ก.ย. นี้เท่านั้น 🔥

เหนื่อยง่าย เจ็บหน้าอก หอบ ลองมาเช็คสมรรถภาพหัวใจกันดีกว่า ❤ เริ่มต้นที่ 1450 บาท

Internal ad heartcheck
  1. ต้อลม
  2. ต้อเนื้อ
  3. ต้อกระจก
  4. ต้อหิน

เนื่องจากโรคที่มีชื่อว่าต้อแต่ละอย่างมีความแตกต่างกัน ทั้งสาเหตุ สภาพตา ผลกระทบต่ออาการทางตา ผลกระทบต่อการมองเห็น รวมถึงสิ่งสำคัญคือแนวทางการรักษาที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ตัวอย่างภาพคนเป็นต้อลมที่เข้ารับคำปรึกษาจากจักษุแพทย์

ภาพที่ 1 ต้อลม ไม่อักเสบ แต่คนไข้สังเกตว่ามีก้อนเนื้อนูนๆ สีเหลืองด้านหัวตา กังวลว่าจะเป็นเนื้องอก

pinguecula1

ภาพที่ 2 ต้อลม ที่คนไข้มาด้วยอาการตาแดง คัน รู้สึกเหมือนมีอะไรติดๆ ตาอยู่ตลอดเวลา ต้อลมเป็นทรงกลม นูน เส้นเลือดขยายตัว

pinguecula2

ภาพที่ 3 ต้อลม ที่คนไข้ไม่มีอาการอะไร แต่มาด้วยความต้องการลอกต้อลมซึ่งเป็นแผนแบนๆ ตามภาพออก เพราะทำให้ดูตาแดงตลอดเวลา เหมือนคนเมาหรือนอนไม่พอ เสียบุคลิกภาพและความมั่นใจเพราะทำงานเป็นพนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน

pinguecula3

ต้อลมคืออะไร?

ต้อลมดูจะเป็นต้อที่พบได้บ่อยที่สุดในตาของคนอยู่ในเมืองร้อนอย่างบ้านเรา ในบรรดาคนไข้ที่มาพบจักษุแพทย์ให้ตรวจตา ไม่ว่าจะมาด้วยปัญหาหลักใดๆ ก็ตาม จากประสบการณ์ส่วนตัว กะประมาณคร่าวๆ 30-40% พบว่าตามีต้อลมอยู่ด้วย 

ต้อลมเป็นเนื้อเยื่อ มีลักษณะนูน เกิดบริเวณตาขาว มีได้ทั้งตาขาวบริเวณหัวตาหรือหางตา รูปลักษณ์ของต้อลมมีได้หลายแบบ อาจเห็นเป็นก้อนเนื้อลักษณะกลมๆ นูนๆ หรือเป็นแผ่นเนื้อเยื่อสีขาวขุ่นๆ หรือสีออกเหลืองๆ มีเส้นเลือดมาเลี้ยงมากกว่าบริเวณอื่นๆ

โฆษณาจาก HonestDocs
เเพ็กเกจตรวจหัวใจ ❤️ ลด 30 - 50% ถึงวันที่ 24 ก.ย. นี้เท่านั้น 🔥

เหนื่อยง่าย เจ็บหน้าอก หอบ ลองมาเช็คสมรรถภาพหัวใจกันดีกว่า ❤ เริ่มต้นที่ 1450 บาท

Internal ad heartcheck

ขอให้สบายใจได้ว่า ต้อลมมิใช่เนื้องอกหรือมะเร็ง   

สาเหตุของต้อลม 

การที่ภาษาไทยเราเรียกต้อชนิดนี้ว่า “ต้อลม” แสดงว่าบรรพบุรุษของเราจะทราบสาเหตุของต้อชนิดนี้มานานแล้ว เพราะความรู้ทางการแพทย์ปัจจุบันก็เชื่อว่า สาเหตุหลักของต้อลมเกิดจากการที่เยื่อบุตาสัมผัสโดยตรงกับลม และโดยเฉพาะอย่างยิ่งแสงแดด (รังสี UV) บ่อยๆ ทำให้เกิดผิวตาแห้ง มีการเสียดสีของเปลือกตาด้านในกับผิวตาขาว ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง เยื่อบุตาบริเวณตาขาวจึงเปลี่ยนแปลงสภาพ ลักษณะจากเยื่อใสๆ บางๆ ไปเป็นสีขุ่นๆ และหนาตัวขึ้น

ลองสังเกตดูว่า เราพบต้อลมแต่บริเวณด้านหัวตาหรือหางตา (ถ้าเทียบเป็นหน้าปัดนาฬิกาจะอยู่ที่ 3 กับ 9 นาฬิกา) ซึ่งเยื่อบุตาขาวบริเวณนี้ เปิดกว้างสัมผัสกับสายลมและแสงแดดมากที่สุด เพราะเวลาเราลืมตา หนังตาเราจะช่วยปกปิดเยื่อบุตาขาวแค่ด้านบนกับล่างเท่านั้น จึงไม่พบเลยว่าต้อลมจะไปเกิดขึ้นบริเวณตาขาวด้านบนหรือด้านล่าง  (6 นาฬิกา กับ 12 นาฬิกา)

อาการของต้อลม

อาการของต้อลมมีได้หลากหลาย ขึ้นอยู่กับว่ามีอาการอักเสบร่วมด้วยหรือไม่ เพราะหากต้อลมไม่อักเสบ คนไข้มักไม่มีอาการอะไร แต่มาปรึกษาแพทย์เพราะอาจจะสังเกตเห็นเอง หรือถูกคนอื่นทักว่าที่ตาขาวมีก้อนอะไรเหลืองๆ ทำให้กังวลว่าอาจเป็นเนื้องอกเนื้อร้ายที่ตา ถ้าช่วงใดต้อลมไม่อักเสบ เนื้อเยื่อของมันมักจะแบนๆ ราบๆ กลืนไปกับตาขาว เห็นไม่ชัดเจนถ้าไม่สังเกตกันจริงๆ

เมื่อต้อลมเกิดอักเสบ ตัวต้อลมจะบวมนูน ตาดูแดงขึ้นกว่าเดิม สังเกตได้ว่าเส้นเลือดอยู่รอบๆ ต้อลมจะขยายขนาดจนเห็นได้ชัด การอักเสบทำให้ปวดตา เจ็บตา หรือเวลากะพริบตาจะเคืองตา รู้สึกเหมือนมีเศษอะไรมาติดที่ตา อาจคันหรือแสบตาร่วมด้วย

บางคนมีอาการแพ้แสง ลืมตาไม่ขึ้น ตัวกระตุ้นที่ทำให้เกิดอาการอักเสบของต้อลม ได้แก่ การถูกลมพัดเป่าเข้าตาโดยตรง เช่นการทำงานนานๆ ในห้องแอร์ หรือพัดลม หรืออยู่ในที่มีแสงแดดจ้า หรืออยู่ในที่สิ่งแวดล้อมมีมลพิษ มีฝุ่นควันมาก หรือ การใส่คอนแทคเลนส์เป็นเวลานานจนตาขาดออกซิเจน หรือคนที่มีตาแห้งแต่ละเลยการหยอดน้ำตาเทียม 

โฆษณาจาก HonestDocs
เเพ็กเกจตรวจหัวใจ ❤️ ลด 30 - 50% ถึงวันที่ 24 ก.ย. นี้เท่านั้น 🔥

เหนื่อยง่าย เจ็บหน้าอก หอบ ลองมาเช็คสมรรถภาพหัวใจกันดีกว่า ❤ เริ่มต้นที่ 1450 บาท

Internal ad heartcheck

อันตรายหรือผลกระทบต่อการมองเห็นจากต้อลม

ต้อลมไม่เป็นอันตรายต่อการมองเห็นเลย เพราะเป็นจำกัดอยู่เฉพาะที่ตาขาวเท่านั้น ถึงจะทิ้งไว้ไม่รักษาก็ไม่ทำให้ตาบอดหรือเกิดอันตรายใดๆ แต่ต้อลมจะไม่หายไปเอง เพราะเมื่อเยื่อบุตาขาวกลายสภาพเป็นต้อลมไปแล้ว ก็ไม่อาจกลับสู่สภาพปกติที่ดูขาวใสตามเดิมได้ ไม่มียาหรือสมุนไพรใดที่หยอดแล้วช่วยสลายต้อลมให้หายไปได้ 

การรักษาต้อลม 

จุดประสงค์การรักษาต้อลม ก็เพื่อบรรเทาอาการไม่สบายตาต่างๆ ที่รบกวนและช่วยให้การอักเสบลดลงเท่านั้น ดังนั้นจึงควรใช้ยารักษาเมื่อมีอาการอักเสบก็พอ เช่น ใช้ยาแก้อักเสบหยอดตาเพื่อบรรเทาอาการคันตา ยาบรรเทาอาการคันนี้ บางชนิดจะผสมยาหดเส้นเลือด เพื่อช่วยให้ตาหายแดงได้ด้วย ควรใช้น้ำตาเทียมเป็นประจำเพื่อลดอาการตาแห้งโดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่มีอาการตาแห้ง ใช้สายตามากๆ หรืออยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีลมแรง มีมลพิษ ฝุ่น ควัน

คนไข้ที่เป็นต้อลมจำนวนมากประสงค์จะให้แพทย์ผ่าตัดเอาต้อลมออก เพราะต้องการรักษาให้หายขาด ต้องขออธิบายอย่างนี้ว่า ตามมาตรฐานการรักษา โรคต้อลมไม่มีข้อบ่งชี้ที่ต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเอาออก เพราะโรคนี้ไม่เป็นอันตราย การป้องกัน การใช้ยาหยอดตา ช่วยลดอาการอักเสบหรือน้ำตาเทียมหยอดตา ก็เพียงพอที่จะบรรเทาอาการได้แล้ว 

การผ่าตัดเองอาจมีภาวะแทรกซ้อนไม่พึงปรารถนาเกิดขึ้นได้ เมื่อเปรียบเทียบผลดีผลเสียแล้ว ส่วนใหญ่แพทย์จึงปฏิบัติตามหลักวิชาการคือ ไม่แนะนำให้ผ่าตัด

การเกิดต้อลมนั้น พฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมเป็นปัจจัยสำคัญ ส่วนใหญ่คนไข้ที่เป็นต้อลมมีการดำรงชีวิตหรือมีกิจกรรมอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีแสงแดดจัด ลมแรง อยู่ในห้องแอร์ หรือเผชิญฝุ่น ควัน การเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อมไม่ใช่เรื่องง่าย การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมน่าจะยากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องการสวมแว่นกันแดด สำหรับบ้านเรา การใช้ตาเปล่ามองในแสงแดดจ้าดูจะเป็นเรื่องปกติธรรมดา ส่วนใหญ่ไม่ใช้แว่นกันแดดกันมาแต่เล็กแต่น้อย พอเป็นต้อลม แพทย์แนะนำให้ใช้แว่นกันแดดกันลม คนไข้ก็ปฏิเสธการใช้เพราะไม่คุ้นเคย กลัวคนอื่นล้อเลียน ดังนั้น แม้แพทย์จะผ่าตัดเอาต้อลมออกจากตาได้ หลังจากนั้นคนไข้ก็กลับไปอยู่ในสิ่งแวดล้อมเดิม พฤติกรรมอย่างเดิม ต้อลมก็ย่อมเกิดขึ้นใหม่ได้ การผ่าตัดไม่ได้ช่วยให้โรคต้อลมหายขาดได้จริงทุกราย

อย่างไรก็ตาม ในคนไข้ต้อลมบางรายที่ประสบปัญหามากเพราะต้อลมมีขนาดใหญ่เป็นพิเศษ หรืออักเสบบ่อยมาก ใช้ยาลดอาการระคายเคืองธรรมดาไม่ได้ผลแล้ว ต้องหันไปใช้ยาสเตียรอยด์จนเสี่ยงต่อการเกิดต้อหิน หรือทำให้ใส่คอนแทคเลนส์ไม่ได้ เป็นอุปสรรคต่องานอาชีพ แม้จะไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ แต่คนไข้สามารถปรึกษาและพิจารณาร่วมกับจักษุแพทย์ เพื่อผ่าตัดลอกต้อลมตามเหตุผลความจำเป็นที่มีเฉพาะแต่ละรายได้

คำแนะนำสำหรับผู้เป็นต้อลม 

  1. ป้องกันปัจจัยกระตุ้นด้วยการป้องกันแสงแดด และลมแรงด้วยการสวมแว่นกันแดดเมื่อออกแดด หรือขับขี่รถยนต์ จักรยานยนต์เวลากลางวัน 
  2. ป้องกันลม ถ้าทำงานในห้องแอร์หรือมีพัดลม พยายามปรับทิศทางอย่าให้ลมพัดเข้าตาตรงๆ ควรมีระยะเวลาพักสายตา
  3. ในผู้ที่มีอาการตาแห้ง ควรหยอดน้ำตาเทียมสม่ำเสมอเพื่อป้องกันมิให้ตาอักเสบ การใช้น้ำตาเทียมแม้ไม่ช่วยให้อาการอักเสบหายอย่างรวดเร็วทันใจ แต่ก็ได้ผลดี ปลอดภัยกว่าการซื้อยาหดเส้นเลือดลดอักเสบมาใช้เองเป็นประจำ เพราะหากใช้บ่อยๆ นานๆ อาจเกิดอาการจะดื้อยาจนใช้ไม่ได้ผลอีกต่อไป
  4. ปรึกษาแพทย์เมื่อสงสัยว่าเป็นต้อลม หรือมีอาการต้อลมอักเสบ เพื่อให้แพทย์ตรวจและแนะนำยาที่เหมาะสม ยาที่แพทย์มักจะแนะนำให้ใช้ ได้แก่ น้ำตาเทียม ยาลดอาการอักเสบ ยาลดอาการแดง หากใช้ยาเหล่านี้ไม่ได้ผล แพทย์อาจจำเป็นต้องใช้ยาประเภทสเตียรอยด์เป็นระยะสั้นๆ โดยต้องคำนึงถึงความปลอดภัย ต้องมีการนัดหมายมาตรวจติดตามผลและที่สำคัญคือวัดความดันตาว่า หลังใช้ยาหยอดตาประเภทสเตียรอยด์มีความดันลูกตาสูงขึ้นหรือไม่ 
  5. ขอเน้นย้ำว่า พึงระวังหากถ้าเป็นต้อลมแล้วจะซื้อยามาหยอดเอง ต้องแน่ใจว่ายานั้นๆ ไม่มีสารจำพวกสเตียรอยด์ผสมอยู่ เพราะตัวโรคต้อลมไม่ทำให้ตาบอด แต่หากหยอดยาประเภทสเตียรอยด์โดยขาดการเฝ้าระวังผลข้างเคียง แล้วเกิดปัญหาจากยา โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาการต้อหินจากสเตียรอยด์ อาจจะตาบอดได้
  6. ในรายที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นต้อลม แต่หากต่อมา รูปลักษณ์ของต้อลมนั้นเปลี่ยนแปลงไป เป็นก้อนขนาดใหญ่ขึ้น หรือมีก้อนงอกมาใหม่ในบริเวณอื่น ควรไปปรึกษาแพทย์ เพราะอาจจะไม่ใช่ต้อลมแต่เป็นโรคอย่างอื่นก็ได้

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ตาสั้น แพ้แสงแพ้ลม และเป็นต้อลมค่ะ สามารถทำเลสิกได้ไหมคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
ถ้าชอบมีอาการแสบตาเวลากระทบแสง จากหน้าจอ หรือจากดวงอาทิตย โดยที่น้ำตามักจะไหลออกมาเอง ควรรักษายังงัยดีค่ะ์
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
ในตาขาว มีจุดสีเหลือง ใกล้ตาดำ ผิดปกติหรือป่าวคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
ต้อลมรักษาได้ไหม มีวิธีดูแลยังไง
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)
เป็นต้อลมและปวดตาเวลาโดนแสงมากเกินไป
คำถามนี้ได้การตอบจากพยาบาลผู้เชี่ยวชาญ
ต้อลมเกิดมาจากอะไรคะ ป้องกันยังไง คุณแม่เป็นต้อลมค่ะ กลัวเป็นเหมือนคุณแม่ค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ที่มีใบอนุญาต (คำตอบนี้เป็นการให้คำแนะนำเบื้องต้น ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค หรือการรักษา)

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป