ตับอ่อนอักเสบเรื้อรังคืออะไร?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ เม.ย. 16, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

แม้ว่าอาการปวดของโรคตับอ่อนอักเสบจะหายได้เอง แต่ภาวะเรื้อรังของโรคดังกล่าวนั้นอาจรุนแรงจนถึงขั้นเสียชีวิต

โรคตับอ่อนอักเสบ (Pancreatitis) มี 2 ลักษณะ คือ ตับอ่อนอักเสบชนิดเฉียบพลันและตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง โรคตับอ่อนอักเสบชนิดเฉียบพลัน ซึ่งมักเรียกย่อว่า โรคตับอ่อนอักเสบ เป็นโรคของตับอ่อนที่พบได้บ่อยที่สุด อาการของโรคจะดีขึ้นในสองถึงสามวันหลังจากการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ในทางกลับกัน โรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังจะมีการดำเนินของโรคที่ยาวนานกว่าและอาจทำให้ถึงแก่ชีวิตได้

ทั่วโลกมีอุบัติการณ์ของโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังประมาณ 50 ต่อแสนคนของจำนวนประชากร อ้างอิงจากรายงานการวิจัยวิทยาทางเดินอาหาร ปี ค.ศ. 2013 โรคนี้มักพบในผู้ชายได้มากกว่าผู้หญิง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มวัยกลางคน

สาเหตุของโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง

ตับอ่อนเป็นอวัยวะที่อยู่ภายในช่องท้องบริเวณซ้ายบน หน้าที่ของมันมีสองประการหนึ่ง คือ สร้างเอนไซม์ที่ใช้ในการย่อยอาหารภายในลำไส้เล็ก และประการที่สอง คือ สร้างฮอร์โมนอินซูลิน(insulin) กลูคาก้อน (glucagon) และฮอร์โมนอื่นๆ เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในกระแสเลือด

โรคตับอ่อนอักเสบทั้งชนิดเฉียบพลันและเรื้อรัง เกิดขึ้นจากการทำงานอย่างผิดปกติของเอนไซม์ย่อยอาหารภายในตัวของตับอ่อนเอง ก่อให้เกิดการย่อยทำลายเนื้อเยื่อตับอ่อน นำไปสู่การอักเสบของตับอ่อนตามมาในระยะยาว การดื่มสุราเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดของการเกิดโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง

ในรายงานของแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวอเมริกัน (American Family Physician) ในปี ค.ศ. 2007 กล่าวไว้ว่า การดื่มแอลกอฮอล์เป็นเวลานานเป็นสาเหตุร้อยละ 70 ของผู้ป่วยโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังทั้งหมด สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ ของโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังสามารถจำแนกตามหลักของ TIGAR-O ได้ ดังต่อไปนี้

  • สารพิษ-ภาวะทางเมตาบอลิก
  • ไม่ทราบสาเหตุ
  • พันธุกรรม
  • โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
  • การเกิดตับอ่อนอักเสบชนิดเฉียบพลันรุนแรงซ้ำ
  • การอุดกั้นของท่อตับอ่อนหลัก

สาเหตุสารพิษ-ภาวะทางเมตาบอลิกนั้น ประกอบไปด้วยการใช้แอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ ภาวะไตวายเรื้อรัง ภาวะไขมันในเลือดสูง ภาวะแคลเซียมในเลือดสูง การได้รับสารพิษหรือยา เช่น ยาสแตติน (statins) ยาสเตียรอยด์ กรดวัลโปรอิก (valproic acid) ยาคุมกำเนิด และยาอินเตอร์เฟอร์รอน (interferon)

สาเหตุจากพันธุกรรมเกิดจากการผ่าเหล่าของยีนหลายตำแหน่ง ได้แก่ ยีนพีอาร์เอสเอสวัน (PRSS1) จะทำให้เกิดโรคตับอ่อนอักเสบพันธุกรรม (hereditary pancreatitis) ยีนอื่นๆ ได้แก่ ยีนซีเอฟทีอาร์ (CFTR) และยีนเอสพีไอเอ็นเควัน (SPINK1)

สาเหตุจากภูมิคุ้มกันทำลายตนเองเกิดจากการมีภูมิคุ้มกันต่อตัวเนื้อเยื่อตับอ่อนแปลกแยก (isolated autoimmune pancreas issue) รวมทั้งโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองชนิดอื่นๆ โรคลำไส้อักเสบไอบีดี (inflammatory bowel disease) กลุ่มอาการโจเกรน (Sjögren syndrome) และโรคตับแข็งชนิดที่มาจากท่อน้ำดี (primary biliary cirrhosis) และสาเหตุจากการอุดกั้นของท่อตับอ่อนหลัก ได้แก่ เนื้องอกบางชนิด การสร้างตับอ่อนผิดปกติตั้งแต่แรกเกิด และความผิดปกติของกล้ามเนื้อหูรูดท่อน้ำดี

อาการของตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง

อาการที่พบได้บ่อยที่สุดคืออาการปวดท้องด้านบน พบได้ประมาณร้อยละ 80 ถึง 90 ของผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังทั้งหมด อ้างจากรายงานการวิจัยในปี ค.ศ. 2011 ของวารสารแลนเซ็ท (The Lancet) อาการปวดดังกล่าวสามารถคงอยู่ได้นานเป็นสัปดาห์และมักจะมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย ในผู้ป่วยหลายรายมีอาการปวดท้องมากขึ้นหลังกินอาหารหรือดื่มน้ำ ทำให้เกิดความกลัวที่จะบริโภคผู้ป่วยจะมีน้ำหนักตัวลดตามมา อาการปวดนั้นบางครั้งจะดีขึ้นเมื่อนั่งก้มตัวไปด้านหน้าหรือเมื่อทำการประคบอุ่นบริเวณท้องหรือหลัง

ในรายที่มีการอักเสบของตับอ่อนรุนแรงขึ้น อาการปวดจะค่อยๆ ลดลงเนื่องจากเนื้อเยื่อตับอ่อนชนิดที่สร้างเอนไซม์ย่อยทำลายนั้นถูกทำลายไปจนหมดแล้ว อาการอื่นๆ ที่พบได้ในผู้ที่เป็นโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง ได้แก่

  • น้ำหนักลดที่ไม่เกี่ยวข้องกับการกินอาหาร
  • ท้องเสีย
  • ถ่ายเป็นมัน
  • ถ่ายสีซีด

ภาวะแทรกซ้อนของโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง ได้แก่

  • โรคเบาหวาน เนื่องจากการทำลายของเนื้อเยื่อที่สร้างฮอร์โมนอินซูลิน (insulin)
  • ตัวเหลืองหรือตาเหลือง
  • ก้อนหินปูนในตับอ่อน
  • ถุงน้ำเทียมในตับอ่อน ซึ่งอาจเกิดการแตกของถุงหรือการติดเชื้อตามมาได้
  • มะเร็งตับอ่อน (พบได้น้อย)
  • ภาวะขาดสารอาหาร

การวินิจฉัยและรักษาของโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง

โรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังมีการวินิจฉัยผิดได้บ่อยเนื่องจากโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเฉียบพลันและเรื้อรังมีอาการที่คล้ายกัน อย่างไรก็ตาม การส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการหลายชนิดสามารถใช้แยกโรคทั้งสองได้ เช่น การตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ การตรวจอุจจาระเพื่อหาระดับของเอนไซม์จากตับอ่อนที่ผิดปกติไป

การส่งตรวจทางรังสีวิทยา ได้แก่ การฉายภาพเอ็กซเรย์ช่องท้อง การส่งเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) การตรวจอัลตร้าซาวน์ การตรวจสแกนคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ในบริเวณช่องท้อง การตรวจผลการกระตุ้นฮอร์โมนซีครีติน (Secretin) เพื่อดูการทำงานของตับอ่อนในการสร้างเอนไซม์ย่อยอาหาร

การทดสอบอื่นๆ ที่สามารถใช้วินิจฉัยโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังได้ เช่น การตรวจระดับไอจีจีโฟร์ ในเลือด (serum IgG4) เพื่อหาระดับภูมิคุ้มกันทำลายตนเองที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบของตับอ่อน

เป้าหมายของการรักษาโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง ประกอบไปด้วย การลดความเจ็บปวด การป้องกันการกลับเป็นซ้ำของโรค การจัดการภาวะแทรกซ้อนจำพวกโรคเบาหวานหรือภาวะขาดสารอาหาร และการให้ความช่วยเหลือด้านการย่อยอาหาร การรักษาโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง มีดังต่อไปนี้

  • หยุดบริโภคแอลกอฮอล์และหยุดสูบบุหรี่
  • ให้ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ (opioids) ในกรณีที่ปวดรุนแรง
  • ให้ยาสเตียรอยด์เพื่อลดอาการในผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรังชนิดที่มีสาเหตุมาจากภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง
  • ลดการบริโภคไขมัน
  • หลีกเลี่ยงอาหารมื้อใหญ่
  • งดอาหารที่มีคาเฟอีน
  • ให้อินซูลินในผู้ป่วยที่เป็นเบาหวาน
  • ให้เอนไซม์จากตับอ่อนทดแทนเพื่อช่วยในการย่อยอาหารโดยเฉพาะในรายที่มีอาการท้องเสียเรื้อรังและถ่ายเป็นมัน
  • การผ่าตัดในบริเวณที่มีการอุดตันหรือการผ่าระบายถุงน้ำเทียมในตับอ่อน

ในบางกรณี แพทย์อาจให้การรักษาโดยใช้สารต้านอนุมูลอิสระเพื่อลดอาการปวดในผู้ป่วยที่เป็นโรคตับอ่อนอักเสบชนิดเรื้อรัง แต่ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดว่าการรักษาชนิดนี้ได้ผลหรือไม่

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่