Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
ความรู้สุขภาพ

สารสื่อประสาท (Neurotransmitter) กับกลไกทางระบบประสาท

Article subtitle: สารสื่อประสาทคืออะไร มีกลไกการทำงานและความสัมพันธ์กับโรคทางระบบประสาทอย่างไรบ้าง?
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 17 ก.ค. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 97,785 คน

สารสื่อประสาท (Neurotransmitter) กับกลไกทางระบบประสาท

โฆษณาจาก HonestDocs
หากคุณรู้สึกว่าตัวเองมีความบกพร่องในด้านของความเข้าใจ

เราอยากชวนคุณมาทดลองงานวิจัยกับเรา

Istock 541831614

มีความผิดปกติทางจิตและระบบประสาทหลายอย่างที่มีความสัมพันธ์หรือเชื่อมโยงกับปัญหาเกี่ยวกับ สารสื่อประสาท เช่น โรคซึมเศร้าที่อาจเกิดขึ้นเมื่อระดับสารสื่อประสาทบางชนิดอยู่ในระดับที่ไม่สมดุล และความผิดปกติทางระบบประสาทอย่างโรคอัลไซเมอร์ โรคพาร์กินสัน หรือโรคลมชัก ที่สัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของการสร้างหรือการใช้สารสื่อประสาทในสมองได้

สารสื่อประสาทเป็นสารเคมีชนิดพิเศษที่เกิดขึ้นในร่างกายของคนเราตามธรรมชาติ มีหน้าที่ส่งสัญญาณประสาทจากสมองส่วนหนึ่งไปอีกส่วนหนึ่ง และส่งสัญญาณจากสมองไปสู่ทั่วร่างกาย สารสื่อประสาททำงานโดยการส่งสัญญาณทางเคมีระหว่างเซลล์ประสาทที่เรียกว่านิวรอน (Neuron) ซึ่งพบได้ทั่วสมอง ไขสันหลัง และระบบประสาททั้งหมด โดยในสมองคนเรานั้นมีสารสื่อประสาทหลายสิบตัวที่แตกต่างกัน

ตัวอย่างสารสื่อประสาทที่สำคัญบางชนิด เช่น

  • กลูตาเมต (Glutamate)
  • เซโรโทนิน (Serotonin)
  • โดปามีน (Dopamine)
  • อะซีติลโคลีน (Acetylcholine)
  • กาบา (GABA)
  • ฮิสทามีน (Histamine)

สารสื่อประสาทแบ่งเป็น 3 ประเภท

สารสื่อประสาทแบ่งได้เป็น 2 ชนิดหลัก คือ

  1. สารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น (Excitatory neurotransmitters) เช่น อิพิเนฟริน (Epinephrine) นอร์อิพิเนฟริน (Norepinephrine) มีหน้าที่กระตุ้นให้เกิดการทำงานของเซลล์ประสาท 
  2. สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง (Inhibitory neurotransmitters) เช่น เซโรโทนิน และกาบา มีหน้าที่ยับยั้งหรือลดการทำงานของเซลล์ประสาท
  3. สารสื่อประสาทชนิดเปลี่ยนแปลง (Modulatory neurotransmitters) สารสื่อประสาทประเภทนี้สามารถส่งผลต่อเซลล์ประสาทหลายๆ เซลล์ในเวลาเดียวกัน และอาจส่งผลต่อสารสื่อประสาทชนิดอื่นๆ ได้ด้วย

ทั้งนี้สารสื่อประสาทบางชนิดก็มีหน้าที่เป็นทั้งตัวกระตุ้นและตัวยับยั้งได้เช่นกัน เช่น โดปามีน เป็นต้น

ตัวรับสารสื่อประสาทกับยารักษาโรค

มียาสำหรับรักษาอาการเจ็บป่วยทางจิตใจและระบบประสาทหลายตัวที่ออกฤทธิ์โดยพุ่งเป้าไปที่สารสื่อประสาทในสมองหรือตัวรับสารสื่อประสาทบนเซลล์ที่ทำหน้าที่รับสัญญาณทางเคมี 

โฆษณาจาก HonestDocs
หากคุณรู้สึกว่าตัวเองมีความบกพร่องในด้านของความเข้าใจ

เราอยากชวนคุณมาทดลองงานวิจัยกับเรา

Istock 541831614

ยาที่เข้าไปจับกับตัวรับสารสื่อประสาท ซึ่งเป็นการเลียนแบบการทำงานของสารสื่อประสาทนั้นๆ จะเรียกว่า Agonist เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ (Opioid) อย่างมอร์ฟีน (Morphine) และโคเคน (Cocaine) ที่มีกลไกออกฤทธิ์โดยเข้าไปจับกับตัวรับสารสื่อประสาทและกระตุ้นให้ความรู้สึกปวดคลายลง

ในขณะที่ยากลุ่ม Antagonist จะทำหน้าที่ยับยั้งการตอบสนองทางเคมีของตัวรับสารสื่อประสาท เช่น ยาที่ใช้รักษาโรคจิตเภทและโรคทางจิตเวชอื่นๆ เช่น โคลซาปีน (Clozapine) และฮาโลเพอริดอล (Haloperidol) ที่ออกฤทธิ์โดยยับยั้งการทำงานของตัวรับโดปามีนภายในสมอง

สารสื่อประสาทกับอาการติดยา

ยาเสพติดบางชนิด เช่น โคเคน (Cocaine) เมทแอมเฟตามีน (Methamphetamine) เฮโรอีน (Heroin) กัญชา (Marijuana) นิโคติน (Nicotine) แอลกอฮอล์ และยาแก้ปวดบางชนิดที่มีฤทธิ์รุนแรงสามารถทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมหลังใช้ได้ โดยจะไปขัดขวางสารสื่อประสาทและการสื่อสารระหว่างเซลล์ในสมอง

การติดยานั้นอาจเป็นผลจากการสะสมของปริมาณยาและส่งผลต่อสัญญาณประสาท เมื่อเวลาผ่านไป การใช้ยาบางชนิดซ้ำ ๆ จึงส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างสมองและสารสื่อประสาทที่สมองสร้างขึ้นได้อย่างถาวรนั่นเอง

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่