ชนิดของโรคขาดโปรตีนและพลังงาน (protein energy malnutrition : PEM)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 29, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

              โรคขาดโปรตีนและพลังงาน เป็นขาดสารอาหารที่พบทั่วโลกประมาณ 800 ล้านคน ส่วนใหญ่เป็นปัญหาสำคัญของประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศ เช่น แอฟริกา อเมริกากลาง อเมริกาใต้ ตะวันออก และตะวันออกเฉียงใต้ของทวีเอเชีย (Whitney and Rolfes, 2005) รวมทั้งประเทศไทย 3 ใน 4 ของเด็กทั่วโลกที่เสียชีวิตสาเหตุมาจากโรคขาดอาหารทั้งสิ้น และกว่าครึ่งหนึ่งของเด็กในเอเชียตอนใต้เป็นโรคขาดอาหาร ในทวีปแอฟริกาเด็ก 1 ใน 3 มีน้ำหนักตัวน้อยกว่าปกติ และหลายประเทศในทวีปแอฟริกายังคงประสบปัญหาโรคขาดอาหาร โดยพบว่าเด็กในประเทศกำลังพัฒนามากกว่าครึ่ง คือ กว่า 6 ล้านคนจาก เสียชีวิตจากการที่มีน้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์ และส่งผลให้เกิดโรคติดเชื้อต่างๆ ตามมาทำให้เสียชีวิต และโรคที่เป็นปัญหาสำคัญอับดับหนึ่ง คือ โรคขาดโปรตีนและหลังงาน (protein energy manlnutrition:  PEM) เป็นโรคขาดสารอาหารที่มากในประเทศไทยด้วยเช่นเดียวกัน หรือที่รู้ชาวบ้านเรียกว่า “โรคตาลขโมย” เกิดจากการที่ร่างกายได้รับอาหารโปรตีนหรือพลังงานไม่เพียงพอ พบมากในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี เพราะเป็นวัยที่ร่างกายเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ทั้งพัฒนาการทางร่างกายและสติปัญญาอย่างเต็มศักยภาพ การขาดโปรตีนและพลังงานในช่วงวัยดังกล่าว มีผลกระทบทำให้เด็กมีพัฒนาการต่ำทั้งทางร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา ส่งผลให้เด็กมีร่างกายแคระแกร็น สติปัญญาทึบ ไม่มีความพร้อมในการเรียน ประสิทธิภาพการเรียนรู้และการทำงานต่ำ เมื่อเจริญเติบโตขึ้นจะกลายประชากรที่ไม่มีคุณภาพเป็นภาระและสร้างปัญหาให้สังคม ตลอดจนเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศชาติ (อารี, 2546) สาเหตุของการขาดโรคโปรตีนและพลังงานอาจเกิดขึ้นจากการได้รับสารอาหารไม่เพียงพอทั้งทางปริมาณและคุณภาพ นอกจากนี้โรคต่างๆ ที่มีผลกระทบต่อภาวะโภชนาการ ทำให้ร่างกายได้รับอาหารไม่เพียงพอ เช่น ระบบการย่อยและการดูดซึมอาหารของร่างกายผิดปกติ ทำให้การนำสารอาหารไปใช้ในร่างกายมีความผิดปกติ ร่างกายเกิดการขาดสารอาหารต่างๆ ตามมา เป็นต้น

              การขาดโปรตีนและพลังงานในคนไทยมักเกิดจากทั้ง 2 สาเหตุร่วมกัน เช่น ผู้ที่มีภาวะโภชนาการด้านโปรตีนและพลังงานด้อยอยู่แล้วจะเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย เมื่อเกิดโรคติดเชื้อขึ้นจะปรากฏอาการแสดงของโรคขาดโปรตีนและพลังงานได้อย่างรวดเร็ว ความรุนแรงของโรคขึ้นอยู่กับปริมาณสารอาหารที่ขาด ระยะเวลาที่ขาด และความรุนแรงของภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ภาวะโรคขาดโปรตีนและพลังง่นทำให้เกิดโรคตามกลุ่มอาการของโรคแบ่งได้ 3 ชนิด คือ

              ความซิออร์คอร์ (kwashiorkor)

              เป็นโรคที่เกิดจากการขาดโปรตีน ควาซิออร์คอร์เป็นภาษาแอฟริกันของชนชาติแอฟริกาใต้พวกหนึ่งแปลว่า red body แปลเป็นไทยได้หลายอย่าง เช่น โรคของเด็กแพ้น้อง โรคเด็กที่มีน้องใหม่ หรือเด็กที่ถูกทอดทิ้ง ตับมีมันคั่ง และเด็กผมแดงเพราะเด็กมักจะมีผมเป็นสีแดงเป็นต้น เป็นโรคที่เกิดจากการขาดโปรตีนมักไม่ขาดพลังงาน พลังงานส่วนใหญ่ที่ได้รับจากอาหาร คาร์โบไฮเดรต มักพบในเด็กที่มีอายุ 1-3 ปี ที่เกิดจากการกินอาหารที่มีโปรตีนไม่เพียงพอทั้งปริมาณและคุณภาพ เช่น มันเทศ มันสำปะหลัง ข้าวโพด และพืชผัก (Wahlqvist, 2002) นอกจากนั้นยังพบในเด็กที่เลี้ยงด้วยนมมารดานานกว่า 1 ปี และเด็กที่อยู่ในระยะหย่านมเนื่องจากมารดาเริ่มตั้งครรภ์ใหม่ มารดามีภาระหนักมากไม่มีเวลาให้นมตนเองแก่เด็กได้ หรือด้วยสาเหตุอื่นๆ ก็จะหาอาหารอื่นมาให้เด็กกินแทน โดยเฉพาะอาหารพวกแป้งและน้ำตาลที่ให้โปรตีนน้อยหรือไม่มีเลย นอกจากนี้ผู้ใหญ่มักเข้าใจว่าเด็กโตพอที่จะช่วยเหลือตัวเองได้ จึงมักไม่ได้เอาใจใส่ดูแลเท่าที่ควร ประกอบกับความเชื่อที่ผิดๆ ที่ว่า “กินข้าวมากกินกับน้อยๆ” หรือความเชื่อที่ว่า “กินกับข้าวมากจะเป็นตาลขโมย” เป็นต้น จึงเป็นสาเหตุทำให้เด็กขาดสารอาหารโปรตีน

              มาราสมัส (marasmus)

              เป็นโรคที่มีลักษณะผอมแห้ง ในภาษากรีกมาราสมัส แปลว่า “การสูญเสีย” เป็นโรคขาดโปรตีนและพลังงานประเภทหนึ่งที่ขาดทั้งพลังงานและโปรตีน แต่ขาดพลังงานมากกว่าพบมากในเด็กอายุก่อน 6 เดือนหรือต่ำกว่า 1 ปี ในประเทศที่กำลังพัฒนา สาเหตุเกิดจากการหยุดให้นมแม่เร็วกว่ากำหนดเนื่องจากแม่มีปัญหาสุขภาพ แม่เสียชีวิตหรือแม่ต้องทำงานทำให้ไม่สามารถให้นมลูกได้จึงให้นมขวด เพื่อความสะดวกและในสภาพเศรษฐกิจที่ไม่เอื้ออำนวย ทำให้ไม่สามารถซื้อนมที่มีสารอาหารควบได้ เช่น นมข้นหวาน การผสมนมไม่ถูกสัดส่วน หรือผสมไม่ถูกสุขลักษณะทำให้เด็กได้รับพลังงานน้อย ส่งผลให้เด็กมีการพัฒนาการทางสติปัญญาต่ำ เนื่องจากช่วงอายุดังกล่าวเป็นระยะที่เซลล์สมองมีการเจริญเติบโตมากที่สุด คือ ในระยะ 3 เดือนก่อนคลอด และ 6 เดือนหลังคลอด ระยะนี้เซลล์สมองจะเพิ่มจำนวนมากขึ้น พร้อมทั้งการเติบโตด้านขนาดเซลล์ของสมองของทารกจะเจริญถึงร้อยละ 80 ของสมองผู้ใหญ่ในขวบปีแรก การขาดสารอาหารอย่างรุนแรงในระยะนี้ทำให้เซลล์เมื่ออาหยุมากขึ้นก็ไม่สามารถทำให้จำนวนเซลล์สมองเพิ่มจำนวนขึ้นเท่ากับคนปกติได้ และทำให้เด็กเติบโตช้า ตัวเล็กภูมิต้านทานโรคต่ำ เจ็บป่วยบ่อย และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ (รวีโรจน์, 2542)

              มาราสมิก-ควาซิออร์คอร์ (marasmic kwashiorkor)

              เป็นโรคขาดโปรตีนและพลังงานเป็นโรคที่พบมากที่สุ มีอาการแสดงอยู่ระหว่างอาการของโรคมาราสมัสและโรคควาซิออร์คอร์ ปกติโรคมาราสมัสและโรคควาซิออร์คอร์เกิดขึ้นด้วยกันเสมอเนื่องจากเด็กได้รับอาหารไม่เพียงพอกับความต้องการของร่างกายติดต่อกันเป็นเวลานาน การเจริญเติบโตจะหยุดชะงัก เด็กมีลักษณะผอมตัวเล็ก และเมื่อได้รับสารอาหารโปรตีนหรือเกิดอาการเจ็บป่วยขึ้น เช่น โรคทางเดินอาหาร ออกหัดหรือโรคติดเชื้อต่างๆ ส่งผลให้ภาวการณ์ขาดโปรตีนเพิ่มมากขึ้นในร่างกาย เนื่องจากโปรตีนส่วนหนึ่งต้องนำไปใช้เพื่อป้องกันและรักษาโรค ทำให้มีกลุ่มอาการขาดทั้งโปรตีนและพลังงานที่เรียกว่า มาราสมิก – ความซิออร์คอร์ (อัจฉรา , 2556)

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "พื้นฐานโภชนบำบัด" โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อัจฉรา ดลวิทยาคุณ จากสำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่