การกินเพื่อสุขภาพ

ธาตุเหล็ก สารอาหารสำคัญเพื่อสุขภาพที่ดี

เผยแพร่ครั้งแรก 29 มี.ค. 2017 อัปเดตล่าสุด 12 พ.ค. 2020 เวลาอ่านประมาณ 5 นาที
ธาตุเหล็ก สารอาหารสำคัญเพื่อสุขภาพที่ดี

เรื่องควรรู้

ขยาย

ปิด

  • ธาตุเหล็ก มีหน้าที่ช่วยสร้างเซลล์เม็ดเลือด ป้องกันโรคโลหิตจาง กำจัดโลหะหนักที่เป็นพิษออกจากร่างกาย เสริมสร้างกล้ามเนื้อและความแข็งแรง หรือเพิ่มภูมิต้านทาน
  • แหล่งอาหารของธาตุเหล็ก เช่น ปลา เป็ด ไก่ ตับ อาหารทะเล ไข่แดง ผักใบเขียวเข้ม ถั่วดำ ข้าวโอ๊ต หรือถั่วแดง โดยแหล่งอาหารจากสัตว์จะดูดซึมได้ดีกว่าพืช
  • หากรับประทานธาตุเหล็กมากเกินไปจะทำให้เกิดการระคายเคืองต่อเยื่อบุต่างๆ กดภูมิคุ้มกันต้านทานโรค ส่งผลกระทบต่อการทำงานของไขกระดูก ไต ตับ ปอด หัวใจ และสมอง
  • หากขาดธาตุเหล็กจะทำให้อ่อนเพลีย เกิดอาการสับสน เกิดภาวะติดเชื้อได้ง่าย ผมร่วง สติปัญญาเริ่มด้อยลง ประจำเดือนมาไม่ปกติ หรือเกิดภาวะซีด
  • นอกจากธาตุเหล็กแล้ว ควรรับประทานอาหารให้หลากหลาย ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อสุขภาพร่างกายที่แข็งแรง (ดูแพ็กเกจตรวจสุขภาพได้ที่นี่)

ธาตุเหล็ก เป็นสารอาหารที่มีบทบาทสำคัญต่อร่างกาย เนื่องจากธาตุเหล็กมีหน้าที่ช่วยสร้างเซลล์เม็ดเลือดแดง ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่นำออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะส่วนต่างๆ ได้อย่างราบรื่น 

ทำความรู้จักกับธาตุเหล็ก

ธาตุเหล็ก คือสารอาหารที่มีส่วนสำคัญในการผลิตเฮโมโกลบิน ไมโอโกลบิน และเอนไซม์บางชนิด รวมทั้งยังเป็นสารที่จำเป็นต่อกระบวนการเผาผลาญวิตามินบี วิตามินซี โคบอลต์ แมงกานีส และทองแดง ซึ่งเป็นสารที่สำคัญต่อการดูดซึมของธาตุเหล็ก 

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 424 บาท ลดสูงสุด 57%

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

H27

ทั้งนี้ หากมีวิตามินอี และสังกะสีอยู่ในร่างกายมากเกินไป จะขัดขวางการดูดซึมของธาตุเหล็กเสียเอง ส่วนธาตุเหล็กที่รับประทานเข้าไปก็มักดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้เพียงประมาณ 8% เท่านั้น

แหล่งอาหารของธาตุเหล็ก

ธาตุเหล็กเป็นสารอาหารที่ร่างกายไม่สามารถสร้างขึ้นมาเองได้ ต้องได้รับจากการรับประทานอาหารเท่านั้น

แหล่งอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง ได้แก่ ปลา เป็ด ไก่ ตับ ม้าม อาหารทะเล เนื้อสัตว์ ไข่แดง อาหารเช้าซีเรียล ผักใบเขียวเข้มทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็น ใบตำลึง ผักโขม รวมทั้งถั่วดำ ข้าวโอ๊ต และถั่วแดง

กลไกการดูดซึมธาตุเหล็ก

ร่างกายจะมีกระบวนการดูดซึมสารอาหารธาตุเหล็กอยู่ในส่วนของลำไส้เล็ก โดยสารอาหารธาตุเหล็กที่มาจากสัตว์จะถูกดูดซึมได้ดีกว่าสารอาหารธาตุเหล็กที่มาจากพืช โดยจะดูดซึมได้ดีในภาวะที่น้ำย่อยอาหารมีความเป็นกรดอยู่ 

ควรรับประทานวิตามินซีให้เพียงพอต่อวัน เนื่องจากวิตามินซีมีส่วนช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กได้

สารที่มีส่วนในการลดการดูดซึมธาตุเหล็กได้แก่ ยาเคลือบกระเพาะ ยาลดกรด อาหารที่มีใยอาหารสูง อาหารที่มีแคลเซียมสูง และสารแทนนิน (Tannin) ที่มีอยู่ในชา และกาแฟ

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 424 บาท ลดสูงสุด 57%

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

H27

ประโยชน์ของธาตุเหล็ก

  1. มีส่วนช่วยทำให้ร่างกายเติบโตและแข็งแรงเป็นปกติ

  2. มีส่วนช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดง

  3. ป้องกันอาการโรคโลหิตจาง

  4. ช่วยกำจัดโลหะหนักที่เป็นพิษออกจากร่างกาย

  5. ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อและเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อได้

  6. เพิ่มภูมิต้านทานให้ร่างกาย ตลอดจนทำให้ร่างกายห่างไกลจากอาการเจ็บป่วย

  7. ช่วยให้เซลล์สมองของคนเราเจริญเติบโตได้ดี

  8. ช่วยป้องกันอาการอ่อนเพลียของร่างกาย

  9. มีส่วนช่วยในการเพิ่มความงามให้แก่ผิว เพราะธาตุเหล็กจะช่วยทำให้ผิวพรรณของคนเราแลดูเรียบเนียน

  10. มีส่วนสำคัญต่อไขกระดูกในร่างกาย

โทษของการมีธาตุเหล็กในร่างกายมากเกินไป

  1. ทำให้เกิดการระคายเคืองต่อเยื่อบุต่างๆ โดยเฉพาะเยื่อบุทางเดินอาหาร ตลอดจนทำให้มีเลือดออกในทางเดินอาหารได้ ไม่ว่าจะออกทางกระเพาะหรือลำไส้ก็ตาม

  2. มีผลต่อการกดภูมิคุ้มกันต้านทานโรคต่างๆ หรือทำให้ร่างกายติดเชื้อได้ง่าย จนอาจทำให้เกิดโรคออโตอิมมูน และโรคมะเร็ง

  3. ส่งผลกระทบต่อการทำงานของไขกระดูก ไต ตับ ปอด หัวใจ และสมอง

  4. อาจทำให้เกิดภาวะซีด หัวใจเต้นผิดจังหวะ

  5. ส่งผลทำให้ร่างกายมีตัวเขียวคล้ำ รวมทั้งทำให้เกิดอาการตับวาย ไตวาย ชัก โคม่า และเสียชีวิตได้

ปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก

การที่ร่างกายได้รับสารอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งมากเกินไปย่อมส่งผลกระทบต่อปัญหาสุขภาพขึ้นได้ เช่นเดียวกันกับการที่ร่างกายขาดสารอาหารชนิดหนึ่งชนิดใด และสำหรับปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็กนั้นก็สามารถแบ่งออกเป็น 2 กรณีดังนี้ 

  1. ร่างกายได้รับธาตุเหล็กไม่เพียงพอ อาจเกิดจากการกินอาหารมังสวิรัติ หรือโรคเรื้อรังที่ส่งผลทำให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้น้อย เช่น โรคอักเสบเรื้อรังของกระเพาะอาหาร ลำไส้ ภาวะกระเพาะอาหารขาดกรด

    หรือผลข้างเคียงของยา เช่น การกินแคลเซียมเสริมอาหารหลังจากรับประทานอาหารทันที และเกิดจากการกิน หรือดื่มอาหารและเครื่องดื่มที่มีสารต้านการดูดซึมธาตุเหล็กในปริมาณที่สูง

  2. กรณีที่ร่างกายต้องการธาตุเหล็กมากขึ้น ช่วงที่อยู่ในวัยที่กำลังเจริญเติบโต ช่วงให้นมบุตร ช่วงของการเสียเลือดเรื้อรัง ในช่วงของการมีประจำเดือนและมีประจำเดือนออกมากในแต่ละเดือน รวมทั้งในหญิงที่ใกล้หมดประจำเดือนที่มีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอดด้วย

ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก

  • หญิงตั้งครรภ์ รวมทั้งคุณแม่ลูกอ่อนที่ต้องให้นมแก่บุตร

  • ทารกที่อยู่ในครรภ์ และเด็กเล็ก

  • หญิงที่มีประจำเดือนมากในทุกๆ เดือน

  • ผู้ที่มีเลือดออกเรื้อรัง ไม่ว่าจะเกิดจากการเป็นโรคริดสีดวง รวมทั้งโรคชนิดอื่นๆ

  • ผู้ที่เป็นโรคเรื้อรังของทางเดินอาหาร เช่น เป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง และโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่

อาการที่เกิดจากการขาดธาตุเหล็ก

  • มีอาการอ่อนเพลีย วิงเวียนศีรษะ

  • มีอาการสับสน และมึนงงกับเหตุการณ์ในบางช่วง

  • ร่างกายเกิดภาวะติดเชื้อต่างๆ ได้ง่าย

  • ลิ้นจะมีอาการอักเสบโดยที่ไม่มีการติดเชื้อใดๆ

  • เส้นผมร่วงบ่อยๆ และร่วงในปริมาณที่มากขึ้น

  • มักมีอาการอยากรับประทานอาหารที่มีรสชาติแปลกๆ

  • สติปัญญาเริ่มด้อยลงไปจากเดิมจนสังเกตได้ชัด

  • ประจำเดือนมาไม่ปกติจนทำให้เกิดภาวะอื่นๆ ได้

  • ร่างกายเริ่มเข้าสู่ภาวะซีดจนบางครั้งอาจทำให้มีตัวเหลือง

การดูแลรักษาสุขภาพหากร่างกายขาดธาตุเหล็ก

สำหรับแนวทางการรักษาสุขภาพร่างกายเมื่ออยู่ในภาวะที่ขาดธาตุเหล็ก นั่นก็คือ การให้ธาตุเหล็กเสริมอาหารด้วยการรับประทานหรือการฉีดเข้าสู่ร่างกาย แต่ก็ควรศึกษาให้ละเอียดในเรื่องของความรุนแรงของอาการและสาเหตุของโรค รวมทั้งการให้รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง 

นอกจากนั้นยังมีวิธีการรักษาด้วยการใช้ยาถ่าย กรณีที่ร่างกายขาดธาตุเหล็กเพราะเกิดจากพยาธิ และให้เลือดในภาวะที่ร่างกายเสียเลือดมากจนทำให้ร่างกายเริ่มซีดซึ่งอาจทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวได้

วิธีการป้องกันภาวะขาดธาตุเหล็ก

  • ควรรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ โดยเน้นรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ โดยเฉพาะอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง

  • หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่อาจทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก

  • หากรู้ตัวว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่ขาดธาตุเหล็กควรรีบเข้าพบแพทย์ เพื่อรับคำปรึกษาและการดูแลตัวเองที่ถูกต้อง

  • กรณีที่มีลูก ควรนำลูกเข้าพบแพทย์ตั้งแต่แรกเกิด และควรเข้าพบแพทย์ตามนัดเสมอ เพื่อเป็นการดูแลสุขภาพร่างกายของเด็ก อีกทั้งยังเป็นการคัดกรองภาวะซีดได้อีกด้วย

  • ควรรักษาสุขอนามัยพื้นฐาน เพื่อป้องกันโรคพยาธิต่างๆ ที่มีส่วนทำให้ร่างกายอยู่ในภาวะขาดธาตุเหล็ก

ความสำคัญของธาตุเหล็กกับช่วงวัยต่างๆ

ในแต่ละช่วงวัย ร่างกายล้วนต้องการได้รับธาตุเหล็กอย่างเพียงพอทั้งสิ้น เรามาดูกันว่าสารอาหารดังกล่าวมีบทบาทสำคัญต่อการดูแลส่งเสริมสุขภาพในแต่ละช่วงวัยอย่างไรบ้าง

  • วัยเด็กแรกเกิด และเด็กเล็ก การขาดธาตุเหล็กจะส่งผลต่อพัฒนาการ และทำให้สูญเสียความสามารถทางการเรียนรู้อย่างถาวร แต่หากเสริมธาตุเหล็กก็จะช่วยบรรเทาอาการเลือดจางได้ แต่ไม่สามารถแก้ไขในส่วนของพัฒนาการของเด็ก

  • เด็กก่อนเข้าวัยเรียน ในช่วงนี้จะส่งผลต่อการพัฒนาการของเด็ก และส่งผลเสียต่อความสามารถในเรื่องการเรียนรู้ของเด็ก

  • เด็กที่อยู่ในวัยเรียนและวัยรุ่น การขาดธาตุเหล็กอาจส่งผลเสียต่อความสามารถทางกายภาพ และการเรียนรู้ อีกทั้งยังเป็นวัยที่เตรียมตัวเข้าสู่ระยะวัยเจริญพันธุ์อีกด้วย

    ในส่วนของเด็กผู้หญิงที่เริ่มเข้าสู่ช่วงวัยมีประจำเดือนก็จะทำให้เกิดภาวะเสียเลือดทุกเดือน แน่นอนว่าร่างกางต้องการธาตุเหล็กในแต่ละวันในปริมาณที่มาก

  • หญิงที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์ ผู้หญิงตั้งครรภ์จะเสี่ยงต่อการเกิดภาวะเลือดจางตั้งแต่อายุครรภ์ยังน้อย หรือบางครั้งจะทำให้เกิดภาวะเลือดจางขั้นรุนแรง

    ในรายที่ไม่ปฏิบัติตามข้อแนะนำในเรื่องของการเสริมธาตุเหล็ก เมื่ออายุครรภ์มากขึ้นตามที่แพทย์ได้แนะนำไว้

ข้อแนะนำสำหรับการรับประทานธาตุเหล็ก

  • การรับประทานธาตุเหล็กมากจนเกินไปอาจทำให้เกิดการกระตุ้นการก่อตัวของอนุมูลอิสระ รวมทั้งเป็นการเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหัวใจได้ ในกรณีนี้มักเกิดกับผู้ชาย

  • สำหรับผู้ที่เป็นโรคฮีโมโครมาโตวิสโดยไม่ทราบถึงสาเหตุ แต่มีกรรมพันธุ์ที่เสี่ยงต่อการมีธาตุเหล็กสะสมอยู่ในร่างกายในปริมาณที่มากจนเกินไป ควรเข้ารับการรักษาหรือเข้าปรึกษาแพทย์

  • ผู้หญิงที่มีประจำเดือนมามากทุกเดือนสมควรที่ร่างกายจะได้รับธาตุเหล็กเสริม

  • ในกรณีของผู้ที่เป็นโรคติดเชื้อนั้น ไม่ควรที่จะรับประทานธาตุเหล็กเสริม เนื่องจากจะเป็นการช่วยเพิ่มจำนวนของแบคทีเรียในร่างกายได้

  • การดื่มกาแฟหรือชาเป็นประจำทุกวันจะมีส่วนในการไปขัดขางการดูดซึมของธาตุเหล็กในร่างกายได้

  • หญิงตั้งครรภ์ควรเข้าปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนที่จะตัดสินใจรับประทานธาตุเหล็กเสริม เนื่องจากเคยมีรายงานถึงกรณีของเด็กมีอาการเป็นพิษจากธาตุเหล็กเสริมดังกล่าว เพราะเกิดจากการที่มารดารับประทานเข้าไปในขณะที่ตั้งครรภ์อยู่

  • ร่างกายของหญิงที่หมดประจำเดือน โดยส่วนมากจะอยู่ในภาวะที่ร่างกายไม่ต้องการธาตุเหล็กเสริม

  • ผู้ที่ต้องรับประทานยาประเภทแอสไพริน ยาแก้อักเสบหรือยาอินโดซินทุกวัน ควรได้รับธาตุเหล็กเสริมอย่างเพียงพอ

เห็นถึงความสำคัญในเรื่องของสารอาหารที่มีชื่อว่าธาตุเหล็กกันไปเรียบร้อยแล้ว ต่อไปนี้ทุกคนก็ควรใส่ใจในเรื่องของการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และให้สารอาหารที่ครบถ้วนตามที่ร่างกายต้องการ 

โดยเฉพาะ "ธาตุเหล็ก" ถือเป็นสารอาหารที่ร่างกายไม่ควรขาด เพราะอาจทำให้เกิดภาวะที่ส่งผลเสียต่อร่างกายได้อย่างมาก 

แต่ก็ควรรู้จักความพอดีในการเสริมธาตุเหล็กให้แก่ร่างกาย เพราะการที่ร่างกายได้รับธาตุเหล็กที่มากเกินไปอาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้

ดูแพ็กเกจตรวจสุขภาพ เปรียบเทียบราคา โปรโมชั่นล่าสุดจากโรงพยาบาลและคลินิกชั้นนำได้ที่นี่ หรือไม่พลาดทุกการอัปเดตแพ็กเกจเหล่านี้ เมื่อกดเป็นเพื่อนทางไลน์ @HonestDocs และกดดาวน์โหลดแอป iOS และ Android


3 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
medlineplus.gov, Iron (https://medlineplus.gov/iron.html)
pubchem.ncbi.nlm.nih.gov, Iron (https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Iron)

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป