อีสุกอีใส (Chickenpox; Varicella)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 19, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

ความหมาย เป็นการติดเชื้อไวรัสชนิดหนึ่ง มักพบในเด็กวัยเรียน ส่วนในผู้ใหญ่จะพบได้ในคนที่ไม่เคยเป็นโรคนี้มาก่อน หากมีการติดเชื้ออีสุกอีใสในเด็กทารก วัยรุ่น ผู้ใหญ่ และบุคคลที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ อาจมีภาวะแทรกซ้อนถึงขั้นเสียชีวิตได้ โรคนี้มักระบาดในช่วงปลายฤดูหนาวถึงต้นฤดูร้อน คือเดือนมกราคมถึงเมษายนของทุกปี เชื้อนี้มีลักษณะพิเศษ คือ เมื่อเข้าสู่ร่างกาย แล้วจะไม่ออกจากร่างกายอีกเลย ดังนั้นเมื่อได้รับเชื้อแล้ว เชื้อจะฝังตัวอยู่ในร่างกายของผู้นั้นตลอดชีวิต ผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรงดีและเคยเป็นโรคนี้มักไม่เป็นซ้ำอีก แต่อาจกลับมาเป็นโรคงูสวัดได้เมื่อร่างกายมีภูมิคุ้มกันลดลง

สาเหตุ เกิดจากเชื้อ Varicella-zoster virus (VZV) เป็น DNA virus ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่ม Herpes virus family ซึ่งเป็นตัวเดียวกับที่ทำให้เกิดโรคงูสวัด เป็นโรคที่มีผื่นแล้วกลายเป็นตุ่มพอง เกิดจากการติดต่อจากคนหนึ่งไปยังอีกคนหนึ่งติดต่อได้ง่ายมาก โดยการสัมผัสและการหายใจเอาละออง การไอ การจาม การหายใจ ของผู้ป่วยเข้าไป หรือสัมผัสโดยตรงกับแผลของผู้ป่วยหรือสัมผัสโดยอ้อม จากการใช้สิ่งของเครื่องใช้ของผู้ป่วย เช่น ที่นอน ผ้าเช็ดหน้า แก้วน้ำ เป็นต้น ที่เปื้อนน้ำจากตุ่มพุพอง ติดต่อง่ายในระยะแรกๆ ที่มีผื่นขึ้น หากไม่มีภูมิต้านทานโรคจะติดเชื้อ ได้ง่าย ผู้ป่วยที่เป็นผู้ใหญ่จะมีอาการรุนแรงกว่าเด็ก หากเป็นแล้วจะเกิดภูมิคุ้มกันไปตลอดชีวิต

พยาธิสรีรภาพ อีสุกอใสจะมีแผลตุ่มน้ำเกิดที่ส่วนชั้นหนังกำพร้า (Epidermis) แต่อาจลามไปถึงชั้นหนังแท้ (Dermis) ซึ่งจะพบการอักเสบ เชื้อนี้มีระยะฟักตัวของเชื้อประมาณ 10-21 วัน (เฉลี่ย 14-16 วัน) สามารถแพร่กระจายเชื้อจากบุคคลหนึ่งสู่อีกบุคคลหนึ่งได้อย่างรวดเร็ว ระยะติดต่อคือตั้งแต่ 1-2 วันก่อนผื่นขึ้นจนกระทั่งผื่นแห้งและตกสะเก็ด (ประมาณ 4-7 วันหลังผื่นขึ้น) เมื่อไวรัสผ่านเข้าสู่เยื่อบุทางเดินหายใจและเยื่อบุตา จะเจริญเติบโตเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็วในบริเวณนั้นและต่อมน้ำเหลือบริเวณใกล้เคียงกระจายเข้าสู่กระแสเลือดเข้าไปในอวัยวะต่างๆ เช่น ตับ ม้าม เป็นต้น และกลับเข้าสู่กระแสเลือดอีก

ครั้ง เข้าไปตามเยื่อบุ ของผิวหนังหรือส่วนอื่นๆ ของร่างกาย เกิดเป็นผื่นแดงกลายเป็นผื่นนูนแดง และตุ่มน้ำใส จนกระทั่งตุ่มแห้ง ตกสะเก็ดในที่สุด หากดูแลความสะอาดไม่ดี อาจทำให้ติดเชื้อแบคทีเรีย เกิดเป็นตุ่มหนองได้ บางรายอาจมีอาการรุนแรงเนื่องจากเชื้อกระจายไปตามอวัยวะต่างๆ ของร่างกาย เช่น ปอด ตับ ม้าม เป็นต้น แล้วทำให้เกิดการอักเสบของอวัยวะเหล่านั้น ในระหว่างนั้นเชื้อจะแฝงอยู่ตามปมประสาทตลอดระยะเวลาหลายปี เมื่อร่างกายเกิดภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ ไวรัสจะออกมาทำให้เกิดการอักเสบของเส้นประสาทรับความรู้สึก และทำให้เกิดเป็นตุ่มน้ำได้ที่ผิวหนังตามแนวเส้นประสาท เรียกว่า โรคงูสวัด (Herpes zoster หรือ Shingles)

อาการ อีสุกอีใสชนิดธรรมดา ผู้ป่วยจะเริ่มมีไข้ต่ำๆ ปวดศีรษะ รู้สึกครั่นเนื้อครั่นตัวประมาณ 1-2 วัน จากนั้นจะเริ่มมีผื่นแดง (Macule) โดยเริ่มจากศีรษะ ใบหน้าและลำตัว โดยปกติไม่ค่อยพบบริเวณแขนขามากนัก ต่อมาผื่นแดงจะกลายเป็นตุ่มนูน (Papule) และตุ่มน้ำใส (Vesicle) ขนาด 1-3 มิลลิเมตร กระจายอยู่ทั่วไป ผู้ป่วยจะมีอาการคน หลังจากนั้นตุ่มน้ำจะแห้งและตกสะเก็ด บางรายมีผื่นขึ้นในปาก ทำให้ปากและลิ้นเปื่อย เจ็บคอ มีเม็ดผื่นพองทั่วร่างกาย มีไข้สูง 39-40 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 2-3 วัน ระยะมีผื่นขึ้นผู้ป่วยผู้ใหญ่จะมีอาการรุนแรงมากกว่าผู้ป่วยเด็ก มีอาการหลายวัน ตัวร้อน หนาว การตรวจเลือดจะพบจำนวนเม็ดเลือดขาวสูงขึ้นเล็กน้อยใน 2-3 วันแรก ลักษณะของเม็ดพองจะเริ่มด้วยเป็นผื่นแดงนูน ต่อมาเป็นเม็ดพองมีขนาดประมาณ 2-3 มิลลิเมตร ต่อมาแตกออกเป็นสะเก็ด เด็กจะมีประมาณ 50-100 เม็ด ผู้ใหญ่จะมีมากกว่า อีสุกอีใสชนิดลุกลาม เป็นชนิดที่มีอาการรุนแรง ผื่นจะยังคงมีอยู่ มีไข้สูงถึง 42 องศาเซลเซียส ในสัปดาห์ที่สองงแผลจะลึกและเป็นรอยบุ๋มกว่าชนิดธรรมดา เห็นชัดได้ที่แขนขาพบมากที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า อาจพบอาการปอดบวม เยื่อหุ้มสมองอักเสบและตับอักเสบร่วมด้วย อีสุกอีใสชนิดกรรมพันธุ์ มารดาที่ป่วยเป็นอีสุกอีใสในระยะไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์จะมีความสัมพันธ์กับความผิดปกติของเด็กในครรภ์ได้ เช่น เด็กในครรภ์เจริญช้าและอาจมีตาเล็กหรือต้อกระจกได้ นอกจากนี้ยังพบว่ามีเด็กที่คลอดออกมาแล้วเป็นใบ้และเปลือกสมองเหี่ยว เด็กที่ติดเชื้ออย่างรุนแรงจะมีศีรษะเล็ก ปัญญาอ่าน เป็นใบ้ และตาบอด

การวินิจฉัยโรค จากการตรวจปฏิกิริยาทางน้ำเหลือจะมี Specific neutralizing antibody เกิดขึ้น ทำ Smear ทำ Biopsy ตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อเอชไอวีด้วยวิธี อีไลซ่า (ELISA หรือ Enzyme-linked immunosorbent assa) และการตรวจสอบทางอิมมูนวิทยา (Immunofluorescent)

การรักษา รักษาตามอาการ เช่น ให้ยาแก้คัน ยาแก้ปวด ลดไข้ ห้ามใช้แอสไพริน เพื่อลดไข้ เพราะอาจทำให้เกิด Reye’s syndrome และอาจทำให้เสียชีวิตได้ ในระยะแรกหากมีอาการปวดตามเส้นประสาทอาจให้ยาสเตียรอยด์เพื่อลดการปวดประสาท หากมีอาการแทรกซ้อน เช่น มีอาการปวดแสบปวดร้อนใช้น้ำยาเบอโรว์ (Burow’s solution) หรือกรดบอริก (Boric acid) 3% ทา มีอาการระคายเคืองใช้คาลาไมน์ทา มีสะเก็ดแห้งใช้ยาปฏิชีวนะทา ให้ดื่มน้ำมากๆ พักผ่อนให้เพียงพอ

การพยาบาล บรรเทาอาการเจ็บปวด ดูแลให้ได้ยาต้านไวรัส ระวังการติดเชื้อแบคทีเรีย รักษาความสะอาดปากฟัน อาบน้ำฟอกสบู่ตามปกติ ดูแลผิวหนังและอวัยวะสืบพันธุ์ให้สะอาด ให้กำลังใจผู้ป่วย ให้ความรู้ในการดูแลตนเองเกี่ยวกับการป้องกันและการแพร่กระจายของเชื้อโรค เช่น ไม่รับประทานอาหาร น้ำ หรือใช้ภาชนะร่วมกัน ไม่เกาแผลเพราะจะลามไปติดที่อื่น หรือเพื่อป้องกันภาวะการติดเชื้อ ซ้ำซ้อนที่ผิวหนัง และเกิดแผลเป็นในภายหลัง

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล

วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่