การมีบุตรยาก (Infertility)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ก.พ. 5, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

การมีบุตรยาก (Infertility)

ความหมาย  

เป็นภาวะที่ภรรยาของคู่สมรสไม่สามารถตั้งครรภ์ได้หลังจากมีความปรารถนาต้องการมีบุตรและพยายามมาแล้วอย่างน้อย 1 ปี หรือการที่คู่สมรสหรือหญิงชายวัยเจริญพันธุ์ที่แต่งงานแล้ว 1 ปีมีเพศสัมพันธ์กันตามปกติ โดยไม่ใช้วิธีคุมกำเนิดแต่ยังไม่ตั้งครรภ์

สาเหตุ

มีสาเหตุจากความผิดปกติของต่อมไร้ท่อ (พบร้อยละ 3-25) เช่น เนื้องอกของต่อมใต้สมอง (Pituitary tumor) เนื้องอกต่อมหมวกไต (Adrenal tumor) มีความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ โรคเบาหวาน โรคตับแข็ง เป็นต้น

มีสาเหตุจากลูกอัณฑะ (พบร้อยละ 19-41) ซึ่งพบมากที่สุด เช่น มีการโป่งของหลอดเลือดดำ ทำให้เป็นหมัน เป็นต้น

นอกจากนี้อาจเป็นแต่กำเนิด เช่น ท่ออสุจิบิดเบี้ยว ติดเชื้อหรือได้รับบาดเจ็บในระบบทางเดินปัสสาวะและระบบสืบพันธุ์ สัมผัสกับสารที่รบกวนการสร้างอสุจิ ลูกอัณฑะไม่ลงถุงอัณฑะ สิ่งเหล่านี้ทำให้เป็นหมันได้

มีการอุดกั้นหรืออักเสบของท่อนำอสุจิ มีปัญหาด้านจิตใจ ทำให้ไม่มีอารมณ์ทางเพศ อาจมีสาเหตุจากการผ่าตัด มีการติดเชื้อของต่อมลูกหมาก อัณฑะอักเสบ

สารเคมี ยา และสารอื่น ๆ อาจมีผลต่อการสร้างอสุจิ เช่น การดื่มสุรา กัญชา สเตียรอยด์ ยา Allcopurinal, Cimetidine, Nitrofurantoin, Sulfasalazine, Alphaadrenergic blocker, Ganglion blocker ยาเคมีบำบัด เป็นต้น ซึ่งจะเป็นสาเหตุของการไร้สมรรถภาพทางเพศต่อไป ยาฆ่าแมลงบางชนิดมีผลต่อการเป็นหมัน การสูบบุหรี่ การได้รับรังสี ความร้อน สิ่งเหล่านี้มีผลต่อการเป็นหมัน อวัยวะเพศชายไม่แข็งตัว การหลั่งน้ำกามเร็ว มีการร่วมเพศบ่อยเกินไป สำเร็จความใคร่ด้วยตนเองมากเกินไป มีพฤติกรรมทางเพศผิดปกติ สารที่ใช้หล่อลื่นในระหว่างมีเพศสัมพันธ์บางตัวมีผลต่ออสุจิ

พยาธิสรีรภาพ

ความไม่สมดุลระหว่างฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองและอัณฑะจะมีผลต่อการผลิตและการเจริญเติบโตของอสุจิ เมื่ออัณฑะได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอหรืออยู่ในที่มีอุณหภูมิสูงขึ้นจะทำให้ Germ cell ถูกทำลาย การติดเชื้อและการอักเสบของอวัยวะสืบพันธุ์และระบบทางเดินปัสสาวะจะมีผลต่อการสร้างอสุจิ เช่น เชื้อไวรัสและเชื้อแบคทีเรียบางตัวจะทำลายเซลล์ทำให้เกิดการอักเสบ เป็นต้น โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น Gonorrhea, Chlamydia trachomatis เป็นต้น จะเป็นสาเหตุทำให้เกิดอัณฑะฝ่อ เมื่อมีปฏิกิริยาในระบบภูมิคุ้มกันอาจยับยั้งการสร้างอสุจิ

อาการ

ผู้ป่วยจะมีความวิตกกังวลจากการมีบุตรยากเมื่อแต่งงานแล้ว 1 ปีมีเพศสัมพันธ์กันตามปกติ โดยไม่ได้ใช้วิธีคุมกำเนิดแต่ยังไม่ตั้งครรภ์

การวินิจฉัยโรค

จากการซักประวัติ เกี่ยวกับอาชีพ การใช้ยา ระบบสืบพันธุ์ การออกกำลังกาย

ตรวจร่างกาย โดยเฉพาะขนาดของอัณฑะว่ามีหลอดเลือดดำขอดหรือไม่ รวมทั้งความผิดปกติอื่นๆ ของลูกอัณฑะ องคชาต และลักษณะทางเพศ คลำต่อมลูกหมากตรวจหาอาการอักเสบติดเชื้อของต่อมลูกหมาก

ตรวจปัสสาวะ เพื่อดูปริมาณความหนืด ความเข้มข้น การเคลื่อนที่ รูปร่าง และจำนวนอสุจิ จำนวนเม็ดเลือดขาวในน้ำอสุจิและการเกาะกลุ่มของอสุจิ (ปกติในน้ำอสุจิ ประกอบด้วย น้ำอสุจิ 1.5-5 มิลลิลิตรในการหลั่งแต่ละครั้ง มีความเข้มข้นใน 1 มิลลิลิตรมีอสุจิมากกว่า 20 ล้านตัว มีจำนวนทั้งหมดมากกว่า 50-60 ล้านตัว มีการเคลื่อนที่ไม่ต่ำกว่าเกรด 2 หรือร้อยละ 60 มีรูปร่างปกติร้อยละ 60)

ตรวจดูระดับฮอร์โมนจากต่อมไร้ท่อ เพื่อหาเทสโทสเตอโรน โปรเลคติน LH และ FSH การตรวจพิเศษโดยทำ Doppler ultrasonography, MRI บางรายอาจต้องตัดชิ้นเนื้อที่อัณฑะส่งตรวจด้วย

การรักษา

ให้ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในรายที่มีระดับต่ำ อาจใช้เป็นชนิดแผ่นแปะบริเวณอัณฑะ ลำตัว แขน หรือขาส่วนปลาย หากมีระดับโปรแลคตินสูงอาจรักษาโดยการผ่าตัดเนื้องอกต่อมใต้สมองออกหรือให้ยา Bromocriptine (Parlodel) หลีกเลี่ยงปัจจัยที่จะทำให้กดการสร้างอสุจิ เช่น ความร้อน แอลกอฮอล์ เป็นต้น ไม่อาบน้ำโดยแช่น้ำอุ่นจัด ไม่ใส่เสื้อผ้าที่คับแน่น รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ ให้ฮอร์โมน HCG, Testosterone, Kallikrein, Steroid, Indomethacin, Argine, Vitamin

หากมีหลอดเลือดขอดต้องรักษาโดยการผ่าตัด อาจใช้อสุจิเทียมใส่ไว้ในช่องคลอดระหว่างร่วมเพศก่อนถอนองคชาตออก นอกจากนี้อาจรักษาโดยใช้ยา Ephedrine, Imipramine, Antihistamine หากมีการอุดตันท่ออสุจิรักษาโดยการผ่าตัด หากมีการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะหรืออวัยวะสืบพันธุ์ รักษาโดยให้ยาปฏิชีวนะ หากมีสามเหตุจากภูมิคุ้มกัน รักษาโดยใช้สเตียรอยด์

การพยาบาล

ดูแลด้านจิตใจ โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีความวิตกกังวลเรื่องการมีบุตรยาก แนะนำการเก็บน้ำอสุจิส่งตรวจ โดยงดมีเพศสัมพันธ์เป็นเวลา 3 วันก่อนเก็บอสุจิ ส่งน้ำอสุจิที่ได้ไปยังห้องตรวจทันทีหรือภายใน 1 ชั่วโมง ควรเก็บด้วยวิธีการสำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง (Masturbation) หลีกเลี่ยงการใส่ถุงยางอนามัยหรือใช้สารหล่อลื่นในการร่วมเพศเพราะอาจทำให้อสุจิเคลื่อนที่ไม่ได้ เมื่อได้น้ำอสุจิต้องเก็บไว้ในอุณหภูมิปกติ

ให้คำแนะนำวิธีป้องกันการมีบุตรยาก ดังนี้

  • หลีกเลี่ยงการดื่มสุรา กัญชา สเตียรอยด์ ยา Allopurinal, Cimetidine, Nitrofurantoin, Sulfasalazine, Alpha-adrenergic blocker, Ganglion blocker และยาเคมีบำบัด
  • หลีกเลี่ยงการเผชิญกับยาฆ่าแมลง งดสูบบุหรี่ การได้รับรังสี
  • รักษาอุณหภูมิของลูกอัณฑะให้เย็น หลีกเลี่ยงจากความร้อนที่มากเกิน เช่น การแช่ตัวในน้ำอุ่น หรือสวมเสื้อผ้าที่คับแน่นจนเกินไป
  • หลีกเลี่ยงการแพร่กระจายเชื้อโรคจากการมีเพศสัมพันธ์ โดยจำกัดคู่นอนและใช้ถุงยางอนามัย
  • ทำจิตใจให้เบิกบานอยู่เสมอ ไม่เครียด
  • รับประทานอาหารให้สมดุล และครบ 5 หมู่

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือโรค" โดยปราณี ทู้ไพเราะ จากจากโรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

มีลูกยากมีวิธีแก้ไหม
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่