เทคโนโลยีด้านสุขภาพ

วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที
Istock 876998316 %281%29

วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

การคุมกำเนิดด้วยยาเม็ดคุมกำเนิดจัดเป็นวิธีที่สะดวกและมีประสิทธิภาพสูง โดยเฉพะถ้ารับประทานยาถูกต้อง สม่ำเสมอ และไม่ลืมรับประทานจะมีประสิทธิภาพคุมกำเนิดได้ถึง 100% อย่างไรก็ตามจากประสบการณ์หน้าร้านพบว่าผู้ใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดค่อนข้างสับสนถึงวิธีรับประทานยา และรับประทานไม่ถูกต้อง ดังนั้นเราจึงควรทำความเข้าใจถึงวิธีการรับประทานเพื่อจะได้ให้คำแนะนำแก่ผู้มาใช้บริการได้อย่างมั่นใจ

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียว

ชนิด 21 เม็ด (21 + 0)

  1. เริ่มรับประทานเม็ดที่ 1 ได้ตั้งแต่วันที่ 1 – 10 ของรอบเดือน (วันแรกที่มีประจำเดือนถือเป็นวันที่ 1ของรอบเดือน) แต่ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดจะดีที่สุด ถ้ารับประทานในวันที่ 5 ของรอบเดือน กรณีที่ใช้ชนิดที่มีเอทินิล เอสตราดิออล 0.015 หรือ 0.02 มก. ควรเริ่มรับประทานเม็ดแรกในวันแรกของรอบเดือน
  2. รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวันและควรเป็นเวลาเดียวกันของทุกวันเช่นกัน เพื่อให้ระดับฮอร์โมนคงที่สม่ำเสมอ ส่วนจะรับประทานเม็ดไหนก่อนก็ได้ เพราะทุกเม็ดมีฮอร์โมนเหมือนกันในปริมาณที่เท่ากันทุกเม็ด
  3. เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ให้เว้น 7 วัน แล้วต่อแผงที่ 2 ในวันที่ 8 เช่นนี้ไปเรื่อยๆ การรับประทานชนิด 21 เม็ด ประจำเดือนจะถูกปรับให้มาในช่วงระหว่างที่เว้น 7 วัน ไม่รับประทานยา

ชนิด 28 เม็ด (ทั้งแบบ 21+7 และแบบ 24-4)

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ประกอบด้วยเม็ดที่มีฮอร์โมน 21 เม็ด และเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน 7 เม็ด (21+7) หรือ 24 เม็ดฮอร์โมน และ 4 เม็ดแป้ง หรือไม่มีฮอร์โมน (24+4) รับประทานเหมือนกัน โดยเริ่มรับประทานเม็ดแรก ตั้งแต่วันแรกที่มีประจำเดือนหรือวันแรกของรอบเดือนและสามารถรับประทานได้ 2 แบบดังนี้

แบบที่ 1 รับประทานเม็ดแรกที่เป็นเม็ดไม่มีฮอร์โมน ครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้งทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ต่อแผงที่สองในเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนเช่นเดียวกับแผงที่หนึ่ง ไม่ต้องเว้นการรับประทานยา

แบบที่ 2 รับประทานเม็ดแรกในแถบที่เป็นเม็ดฮอร์โมน ครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้งทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ต่อแผงที่สองในแถบที่เป็นฮอร์โมนเหมือนแผงที่หนึ่งไม่ต้องเว้นการรับประทานยา

ถ้าแผงแรกเริ่มเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน แผงที่สองต้องเริ่มเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนด้วย

แต่ถ้าแผงแรกเริ่มเม็ดที่เป็นฮอร์โมน แผงที่สองก็ต้องเริ่มเม็ดที่เป็นฮอร์โมนด้วยเช่นกัน

การรับประทานชนิด 28 เม็ด ประจำเดือนวันแรกจะถูกปรับให้มาในช่วงที่รับประทานเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมสองตอน

ตัวอย่างยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ได้แก่ ออยเลช(Oilezz) ซึ่งมี 22 เม็ดต่อแผง วิธีรับประทานคือ รับประทานเม็ดแรกที่เป็นสีฟ้า และสามารถเริ่มได้ตั้งแต่วันที่ 1 ไม่เกินวันที่ 10 ของรอบเดือน รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง เมื่อหมดเม็ดสีฟ้าต่อด้วยเม็ดสีขาวจนหมด 15 เม็ด หลังจากนั้นเว้น 6 วัน แล้วต่อแผงที่สองในเม็ดสีฟ้าเช่นเดิม

ประจำเดือนวันแรกจะมาในช่วง 6 วันที่ไม่ได้รับประทานยา

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมสามตอน

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวม 3 ตอนค่อนข้างยุ่งยากเนื่องจากมีปริมาณฮอร์โมนแตกต่างกัน 3 ระดับ ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้มี 28 เม็ด ประกอบด้วย 21 เม็ดฮอร์โมนและ 7 เม็ดแป้งหรือไม่มีฮอร์โมน

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ปัจจุบันมี 2 ชนิด แต่ละชนิดมีวิธีรับประทาน ดังนี้

ไตรควิล่าร์(Triquilar ED)

  1. หงายด้านหลังของแผงยาขึ้น จะเห็นแถบสีแดงและชื่อวันในสัปดาห์ เช่น Mon, Tue, Wed เป็นต้น
  2. เริ่มรับประทานเม็ดแรกในวันแรกที่มีประจำเดือนในแถบสีแดงที่ตรงกับชื่อวันในสัปดาห์

ตัวอย่างเช่น วันแรกของการมีประจำเดือน คือ วันพุธ ต้องเริ่มรับประทานเม็ดแรกในแถบสีแดงที่ตรงกับวันพุธเท่านั้น

  1. รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวันตามลูกศรที่แสดงบนแผง
  2. เมื่อหมดแผงที่หนึ่งต่อแผงที่สองได้เลย ไม่ต้องเว้นการรับประทาน

ไตรไซเลส(Tricilest)

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ประจำเดือนจะมาในช่วงที่รับประทานเม็ดแป้งที่ไม่มีออร์โมน มี 28 เม็ดต่อหนึ่งแผง และเป็นชนิด 21+7 เช่นเดียวกับไตรควิล่าร์(Triquilar ED) วิธีรับประทานไตรไซเลส คือ เริ่มรับประทานเม็ดสีขาว ในวันแรกที่มีประจำเดือน วันละ 1 เม็ดเป็นเวลา 7 วัน ตามด้วยเม็ดสีฟ้าอ่อน อีก 7 วัน ต่อมาเป็นเม็ดสีฟ้าอีก 7 วัน สุดท้ายเป็นเม็ดสีเขียวอีก 7 วัน เมื่อหมดแผงแรกให้ต่อแผงที่ 2 ได้เลย รับประทานเช่นเดียวกับแผงแรก

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ประจำเดือนจะมาในช่วงที่รับประทานเม็ดแป้งที่ไม่มีฮอร์โมนเช่นเดียวกับไตรควิล่าร์(Triquilar ED)

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล

ตัวอย่างยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล คือ เอ็กซ์ลูตอน (Exluton) และซีราเซท (Cerazette) ซึ่งมี 28 เม็ดต่อแผง ทุกเม็ดมีฮอร์โมนชนิดเดียวกันและเท่ากันทุกเม็ด

การใช้แผงแรกให้เริ่มรับประทานเม็ดที่ 1 ได้ตั้งแต่วันแรกของการมีประจำเดือนครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่งต่อแผงที่สองได้เลย ไม่ต้องเว้นยาและไม่ต้องคำนึงถึงว่าประจำเดือนจะมาหรือยัง

เนื่องจากประสิทธิภาพของยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ มีเพียง 97% และจะออกฤทธิ์คุมกำเนิดหลังจากรับประทานไปแล้ว 4 ชั่วโมง จึงแนะนำให้รับประทานห่างกัน 24 ชั่วโมงคงที่ของทุกวันและหลังอาหารเย็นจะดีที่สุดเพื่อให้ประสิทธิภาพคุมกำเนิดสูงที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

กรณีเพิ่งเริ่มใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบพินิพิลเป็นแผงแรก ควรควบคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่นด้วยใน 2-3 เดือนแรก เนื่องจากยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้จะยังไม่สามารถป้องกันการตกไข่ได้แน่นอนในระยะแรกที่ใช้ ต้องรอให้มีการเปลี่ยนแปลงของเยื่อเมือกบริเวณปากมดลูกและเยื่อบุโพรงมดลูกก่อน

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดบุตร

หญิงหลังคลอดบุตร ไข่จะสุกประมาณ 6 สัปดาห์หลังคลอดจึงควรเริ่มรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดไปแล้ว 4-6 สัปดาห์ หรือตั้งแต่สัปดาห์ที่ 5 โดยไม่ต้องรอให้ประจำเดือนมาก่อน แต่ในกรณีที่ยังไม่เพศสัมพันธ์อาจเริ่มรับประทานเม็ดแรกประมาณ 1 สัปดาห์ล่วงหน้าก่อนมีเพศสัมพันธ์ก็ได้

ไม่ควรเริ่มรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดทันทีเนื่องจากเอทินิลอสตราดิออล ซึ่งเป็นฮอร์โมนเอสโตรเจนมีผลทำให้เลือดเกาะตัวเป็นเกล็ด จึงอาจทำให้เกิดภาวะเลือดแข็งตัวหรือก้อนเลือดหลุดกระจายไปอุดตันตามหลอดเลือดฝอยต่างๆ ได้มากกว่าปกติ

เนื่องจากเอสโตรเจนมีผลกดการหลั่งน้ำนมทำให้ปริมาณน้ำนมลดลง กรณีที่ยังอยู่ในระยะให้นมบุตร อาจใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล เช่น เอ็กซ์ลูตอน (Exluton) และซีราเซท (Cerazette) ซึ่งไม่มีเอาโตรเจนเพื่อไม่ให้มีผลยับยั้งการหลั่งน้ำนม เมื่อหยุดให้นมบุตรแล้ว จึงค่อยเปลี่ยนเป็นแบบฮอร์โมนรวมตามปกติเพราะประสิทธิภาพการคุมกำเนิดดีกว่าและอาการข้างเคียงในเรื่องเลือดออกกะปริดกะปรอยต่ำกว่า หรืออาจใช้ชนิดฮอร์โมนที่มีเอสโตรเจนต่ำ 0.02 มก. ไปเลยตั้งแต่แรกก็ได้

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังแท้งบุตร

หลังแท้งบุตรไข่จะสุกเร็วกว่าหลังคลอดและโอกาสที่จะเกิดลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดฝอยจะน้อยกว่าหลังคลอดบุตรจึงสามารถรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดให้เร็วกว่าเวลาในการรับประทานหลังคลอดบุตรได้ โดยเริ่มรับประทานดังนี้

ถ้าแท้งบุตรเมื่ออายุครรภ์ต่ำกว่า 12 สัปดาห์ จะมีการตกไข่ทันทีในรอบเดือนถัดไป ดังนั้นจึงควรเริ่มประทานในสัปดาห์ที่ 2 หลังแท้ง

ถ้าแท้งบุตรเมื่ออายุครรภ์มากกว่ากว่า 12 สัปดาห์ ส่วนมากจะมีการตกไข่ประมาณสัปดาห์ที่ 3 หลังแท้งให้เริ่มรับประทานได้ตั้งแต่สัปดาห์ 2 หรือสัปดาห์ที่ 3 หลังแท้ง

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังแท้งไม่จำเป็นต้องรอให้มีประจำเดือนมาก่อนแต่ใช้นับระยะเวลาหลังแท้งตามที่ระบุได้เลย

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังผ่าตัด

กรณีที่ต้องเข้าผ่าตัด ไม่ว่าจะผ่าตัดใดๆก็ตาม ควรหยุดรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดก่อน การผ่าตัดประมาณ 1 เดือนล่วงหน้า เพื่อป้องกันการเกิดหลอดเลือดอุดตัน และเมื่อผ่าตัดแล้วให้เริ่มรับประทานหลังการผ่าตัดไปแล้ว 1 เดือน

การแก้ไขเมื่อลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

..ในที่นี้จะกล่าวโดยเฉพาะวิธีการแก้ไขการลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียวเท่านั้น ซึ่งเราสามารถแก้ไขการลืมรับประทานได้โดยประสิทธิภาพการคุมกำเนิดยังคงเดิม โดยมีวิธีแก้ไข ดังนี้

ถ้าลืมรับประทาน 1 เม็ด ให้รับประทานทันทีนึกได้โดยเป็นเม็ดของวันที่ลืมและรับประทานอีก 1 เม็ดของวันนั้น ตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน

ถ้าลืมรับประทาน 2 เม็ด ให้รับประทานเป็น 2 เม็ด ในวันที่นึกได้และวันรุ่งขึ้นรับประทานอีก 2 เม็ดเช่นกันตามเวลาที่เคยรับประทาน ถัดจากนั้นรับประทาน 1 เม็ดตามปกติและในเดือนนั้นควรใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมด้วย เช่น ใช้ถุงยางอนามัยหรือนับระยะปลอดภัยในการมีเพศสัมพันธ์

ตัวอย่างเช่น วันนี้เป็นวันที่ 5 กันยายน นึกได้ว่าลืมรับประทาน 2 เม็ด คือของเมื่อวาน วันที่ 4 และเมื่อวานซืนวันที่ 3 กันยายน วันที่ 5 นี้ให้รับประทานของวันที่ 3 และของวันที่ 5 เป็น 2 เม็ดตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน และวันรุ่งขึ้น รับประทานของวันที่ 4 และวันที่ 6 เป็น 2 เม็ดตามเวลาปกติเช่นกัน และตั้งแต่วันที่ 7 เป็นต้นไป รับประทานวันละ 1 เม็ดตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน

ถ้าลืมรับประทาน 3 เม็ด หรือตั้งแต่ 3 เม็ดขึ้นไป ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดในเดือนนั้นจะลดลงอย่างมาก ให้หยุดรับประทานยาและรอจนมีประจำเดือนรอบใหม่มาก่อนจึงเริ่มใช้ยาแผงใหม่ โดยเริ่มเม็ดแรกในวันแรกตามที่เคยรับประทาน ระหว่างนี้ให้มีการคุมกำเนิดวิธีอื่น เช่น รับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฉุกเฉิน หรือการนับระยะปลอดภัยเป็นต้น

โปรดทราบว่า ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดจะลดลงทันทีถ้าลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดผ่านไปแล้ว 12 ชั่วโมง

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่