เทคโนโลยีด้านสุขภาพ

วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 6 นาที
วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

การคุมกำเนิดด้วยยาเม็ดคุมกำเนิดจัดเป็นวิธีที่สะดวกและมีประสิทธิภาพสูง โดยเฉพะถ้ารับประทานยาถูกต้อง สม่ำเสมอ และไม่ลืมรับประทานจะมีประสิทธิภาพคุมกำเนิดได้ถึง 100% อย่างไรก็ตามจากประสบการณ์หน้าร้านพบว่าผู้ใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดค่อนข้างสับสนถึงวิธีรับประทานยา และรับประทานไม่ถูกต้อง ดังนั้นเราจึงควรทำความเข้าใจถึงวิธีการรับประทานเพื่อจะได้ให้คำแนะนำแก่ผู้มาใช้บริการได้อย่างมั่นใจ

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียว

ชนิด 21 เม็ด (21 + 0)

  1. เริ่มรับประทานเม็ดที่ 1 ได้ตั้งแต่วันที่ 1 – 10 ของรอบเดือน (วันแรกที่มีประจำเดือนถือเป็นวันที่ 1ของรอบเดือน) แต่ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดจะดีที่สุด ถ้ารับประทานในวันที่ 5 ของรอบเดือน กรณีที่ใช้ชนิดที่มีเอทินิล เอสตราดิออล 0.015 หรือ 0.02 มก. ควรเริ่มรับประทานเม็ดแรกในวันแรกของรอบเดือน
  2. รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวันและควรเป็นเวลาเดียวกันของทุกวันเช่นกัน เพื่อให้ระดับฮอร์โมนคงที่สม่ำเสมอ ส่วนจะรับประทานเม็ดไหนก่อนก็ได้ เพราะทุกเม็ดมีฮอร์โมนเหมือนกันในปริมาณที่เท่ากันทุกเม็ด
  3. เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ให้เว้น 7 วัน แล้วต่อแผงที่ 2 ในวันที่ 8 เช่นนี้ไปเรื่อยๆ การรับประทานชนิด 21 เม็ด ประจำเดือนจะถูกปรับให้มาในช่วงระหว่างที่เว้น 7 วัน ไม่รับประทานยา

ชนิด 28 เม็ด (ทั้งแบบ 21+7 และแบบ 24-4)

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ประกอบด้วยเม็ดที่มีฮอร์โมน 21 เม็ด และเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน 7 เม็ด (21+7) หรือ 24 เม็ดฮอร์โมน และ 4 เม็ดแป้ง หรือไม่มีฮอร์โมน (24+4) รับประทานเหมือนกัน โดยเริ่มรับประทานเม็ดแรก ตั้งแต่วันแรกที่มีประจำเดือนหรือวันแรกของรอบเดือนและสามารถรับประทานได้ 2 แบบดังนี้

แบบที่ 1 รับประทานเม็ดแรกที่เป็นเม็ดไม่มีฮอร์โมน ครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้งทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ต่อแผงที่สองในเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนเช่นเดียวกับแผงที่หนึ่ง ไม่ต้องเว้นการรับประทานยา

แบบที่ 2 รับประทานเม็ดแรกในแถบที่เป็นเม็ดฮอร์โมน ครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้งทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่ง ต่อแผงที่สองในแถบที่เป็นฮอร์โมนเหมือนแผงที่หนึ่งไม่ต้องเว้นการรับประทานยา

ถ้าแผงแรกเริ่มเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน แผงที่สองต้องเริ่มเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนด้วย

แต่ถ้าแผงแรกเริ่มเม็ดที่เป็นฮอร์โมน แผงที่สองก็ต้องเริ่มเม็ดที่เป็นฮอร์โมนด้วยเช่นกัน

การรับประทานชนิด 28 เม็ด ประจำเดือนวันแรกจะถูกปรับให้มาในช่วงที่รับประทานเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมสองตอน

ตัวอย่างยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ได้แก่ ออยเลช(Oilezz) ซึ่งมี 22 เม็ดต่อแผง วิธีรับประทานคือ รับประทานเม็ดแรกที่เป็นสีฟ้า และสามารถเริ่มได้ตั้งแต่วันที่ 1 ไม่เกินวันที่ 10 ของรอบเดือน รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง เมื่อหมดเม็ดสีฟ้าต่อด้วยเม็ดสีขาวจนหมด 15 เม็ด หลังจากนั้นเว้น 6 วัน แล้วต่อแผงที่สองในเม็ดสีฟ้าเช่นเดิม

ประจำเดือนวันแรกจะมาในช่วง 6 วันที่ไม่ได้รับประทานยา

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมสามตอน

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวม 3 ตอนค่อนข้างยุ่งยากเนื่องจากมีปริมาณฮอร์โมนแตกต่างกัน 3 ระดับ ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้มี 28 เม็ด ประกอบด้วย 21 เม็ดฮอร์โมนและ 7 เม็ดแป้งหรือไม่มีฮอร์โมน

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ปัจจุบันมี 2 ชนิด แต่ละชนิดมีวิธีรับประทาน ดังนี้

ไตรควิล่าร์(Triquilar ED)

  1. หงายด้านหลังของแผงยาขึ้น จะเห็นแถบสีแดงและชื่อวันในสัปดาห์ เช่น Mon, Tue, Wed เป็นต้น
  2. เริ่มรับประทานเม็ดแรกในวันแรกที่มีประจำเดือนในแถบสีแดงที่ตรงกับชื่อวันในสัปดาห์

ตัวอย่างเช่น วันแรกของการมีประจำเดือน คือ วันพุธ ต้องเริ่มรับประทานเม็ดแรกในแถบสีแดงที่ตรงกับวันพุธเท่านั้น

  1. รับประทานครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวันตามลูกศรที่แสดงบนแผง
  2. เมื่อหมดแผงที่หนึ่งต่อแผงที่สองได้เลย ไม่ต้องเว้นการรับประทาน

ไตรไซเลส(Tricilest)

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ประจำเดือนจะมาในช่วงที่รับประทานเม็ดแป้งที่ไม่มีออร์โมน มี 28 เม็ดต่อหนึ่งแผง และเป็นชนิด 21+7 เช่นเดียวกับไตรควิล่าร์(Triquilar ED) วิธีรับประทานไตรไซเลส คือ เริ่มรับประทานเม็ดสีขาว ในวันแรกที่มีประจำเดือน วันละ 1 เม็ดเป็นเวลา 7 วัน ตามด้วยเม็ดสีฟ้าอ่อน อีก 7 วัน ต่อมาเป็นเม็ดสีฟ้าอีก 7 วัน สุดท้ายเป็นเม็ดสีเขียวอีก 7 วัน เมื่อหมดแผงแรกให้ต่อแผงที่ 2 ได้เลย รับประทานเช่นเดียวกับแผงแรก

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ ประจำเดือนจะมาในช่วงที่รับประทานเม็ดแป้งที่ไม่มีฮอร์โมนเช่นเดียวกับไตรควิล่าร์(Triquilar ED)

  1. วิธีรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล

ตัวอย่างยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล คือ เอ็กซ์ลูตอน (Exluton) และซีราเซท (Cerazette) ซึ่งมี 28 เม็ดต่อแผง ทุกเม็ดมีฮอร์โมนชนิดเดียวกันและเท่ากันทุกเม็ด

การใช้แผงแรกให้เริ่มรับประทานเม็ดที่ 1 ได้ตั้งแต่วันแรกของการมีประจำเดือนครั้งละ 1 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ติดต่อกันทุกวัน เมื่อหมดแผงที่หนึ่งต่อแผงที่สองได้เลย ไม่ต้องเว้นยาและไม่ต้องคำนึงถึงว่าประจำเดือนจะมาหรือยัง

เนื่องจากประสิทธิภาพของยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้ มีเพียง 97% และจะออกฤทธิ์คุมกำเนิดหลังจากรับประทานไปแล้ว 4 ชั่วโมง จึงแนะนำให้รับประทานห่างกัน 24 ชั่วโมงคงที่ของทุกวันและหลังอาหารเย็นจะดีที่สุดเพื่อให้ประสิทธิภาพคุมกำเนิดสูงที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

กรณีเพิ่งเริ่มใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบพินิพิลเป็นแผงแรก ควรควบคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่นด้วยใน 2-3 เดือนแรก เนื่องจากยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดนี้จะยังไม่สามารถป้องกันการตกไข่ได้แน่นอนในระยะแรกที่ใช้ ต้องรอให้มีการเปลี่ยนแปลงของเยื่อเมือกบริเวณปากมดลูกและเยื่อบุโพรงมดลูกก่อน

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดบุตร

หญิงหลังคลอดบุตร ไข่จะสุกประมาณ 6 สัปดาห์หลังคลอดจึงควรเริ่มรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดไปแล้ว 4-6 สัปดาห์ หรือตั้งแต่สัปดาห์ที่ 5 โดยไม่ต้องรอให้ประจำเดือนมาก่อน แต่ในกรณีที่ยังไม่เพศสัมพันธ์อาจเริ่มรับประทานเม็ดแรกประมาณ 1 สัปดาห์ล่วงหน้าก่อนมีเพศสัมพันธ์ก็ได้

ไม่ควรเริ่มรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดหลังคลอดทันทีเนื่องจากเอทินิลอสตราดิออล ซึ่งเป็นฮอร์โมนเอสโตรเจนมีผลทำให้เลือดเกาะตัวเป็นเกล็ด จึงอาจทำให้เกิดภาวะเลือดแข็งตัวหรือก้อนเลือดหลุดกระจายไปอุดตันตามหลอดเลือดฝอยต่างๆ ได้มากกว่าปกติ

เนื่องจากเอสโตรเจนมีผลกดการหลั่งน้ำนมทำให้ปริมาณน้ำนมลดลง กรณีที่ยังอยู่ในระยะให้นมบุตร อาจใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดแบบมินิพิล เช่น เอ็กซ์ลูตอน (Exluton) และซีราเซท (Cerazette) ซึ่งไม่มีเอาโตรเจนเพื่อไม่ให้มีผลยับยั้งการหลั่งน้ำนม เมื่อหยุดให้นมบุตรแล้ว จึงค่อยเปลี่ยนเป็นแบบฮอร์โมนรวมตามปกติเพราะประสิทธิภาพการคุมกำเนิดดีกว่าและอาการข้างเคียงในเรื่องเลือดออกกะปริดกะปรอยต่ำกว่า หรืออาจใช้ชนิดฮอร์โมนที่มีเอสโตรเจนต่ำ 0.02 มก. ไปเลยตั้งแต่แรกก็ได้

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังแท้งบุตร

หลังแท้งบุตรไข่จะสุกเร็วกว่าหลังคลอดและโอกาสที่จะเกิดลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดฝอยจะน้อยกว่าหลังคลอดบุตรจึงสามารถรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดให้เร็วกว่าเวลาในการรับประทานหลังคลอดบุตรได้ โดยเริ่มรับประทานดังนี้

ถ้าแท้งบุตรเมื่ออายุครรภ์ต่ำกว่า 12 สัปดาห์ จะมีการตกไข่ทันทีในรอบเดือนถัดไป ดังนั้นจึงควรเริ่มประทานในสัปดาห์ที่ 2 หลังแท้ง

ถ้าแท้งบุตรเมื่ออายุครรภ์มากกว่ากว่า 12 สัปดาห์ ส่วนมากจะมีการตกไข่ประมาณสัปดาห์ที่ 3 หลังแท้งให้เริ่มรับประทานได้ตั้งแต่สัปดาห์ 2 หรือสัปดาห์ที่ 3 หลังแท้ง

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังแท้งไม่จำเป็นต้องรอให้มีประจำเดือนมาก่อนแต่ใช้นับระยะเวลาหลังแท้งตามที่ระบุได้เลย

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดภายหลังผ่าตัด

กรณีที่ต้องเข้าผ่าตัด ไม่ว่าจะผ่าตัดใดๆก็ตาม ควรหยุดรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดก่อน การผ่าตัดประมาณ 1 เดือนล่วงหน้า เพื่อป้องกันการเกิดหลอดเลือดอุดตัน และเมื่อผ่าตัดแล้วให้เริ่มรับประทานหลังการผ่าตัดไปแล้ว 1 เดือน

การแก้ไขเมื่อลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิด

..ในที่นี้จะกล่าวโดยเฉพาะวิธีการแก้ไขการลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมตอนเดียวเท่านั้น ซึ่งเราสามารถแก้ไขการลืมรับประทานได้โดยประสิทธิภาพการคุมกำเนิดยังคงเดิม โดยมีวิธีแก้ไข ดังนี้

ถ้าลืมรับประทาน 1 เม็ด ให้รับประทานทันทีนึกได้โดยเป็นเม็ดของวันที่ลืมและรับประทานอีก 1 เม็ดของวันนั้น ตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน

ถ้าลืมรับประทาน 2 เม็ด ให้รับประทานเป็น 2 เม็ด ในวันที่นึกได้และวันรุ่งขึ้นรับประทานอีก 2 เม็ดเช่นกันตามเวลาที่เคยรับประทาน ถัดจากนั้นรับประทาน 1 เม็ดตามปกติและในเดือนนั้นควรใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมด้วย เช่น ใช้ถุงยางอนามัยหรือนับระยะปลอดภัยในการมีเพศสัมพันธ์

ตัวอย่างเช่น วันนี้เป็นวันที่ 5 กันยายน นึกได้ว่าลืมรับประทาน 2 เม็ด คือของเมื่อวาน วันที่ 4 และเมื่อวานซืนวันที่ 3 กันยายน วันที่ 5 นี้ให้รับประทานของวันที่ 3 และของวันที่ 5 เป็น 2 เม็ดตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน และวันรุ่งขึ้น รับประทานของวันที่ 4 และวันที่ 6 เป็น 2 เม็ดตามเวลาปกติเช่นกัน และตั้งแต่วันที่ 7 เป็นต้นไป รับประทานวันละ 1 เม็ดตามเวลาปกติที่เคยรับประทาน

ถ้าลืมรับประทาน 3 เม็ด หรือตั้งแต่ 3 เม็ดขึ้นไป ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดในเดือนนั้นจะลดลงอย่างมาก ให้หยุดรับประทานยาและรอจนมีประจำเดือนรอบใหม่มาก่อนจึงเริ่มใช้ยาแผงใหม่ โดยเริ่มเม็ดแรกในวันแรกตามที่เคยรับประทาน ระหว่างนี้ให้มีการคุมกำเนิดวิธีอื่น เช่น รับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดแบบฉุกเฉิน หรือการนับระยะปลอดภัยเป็นต้น

โปรดทราบว่า ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดจะลดลงทันทีถ้าลืมรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดผ่านไปแล้ว 12 ชั่วโมง

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่